10 XPONIA META THN KATAPPEYΣH THΣ LEHMAN BROTHERS

H κρίση του 2008 επιστρέφει με μεγαλύτερη σφοδρότητα

Πόσο πιθανή είναι μία νέα κρίση δέκα χρόνια μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers στις 15 Σεπτεμβρίου του 2008;

Τόσο πιθανή ώστε μεγάλο μέρος των αναλύσεων στον διεθνή οικονομικό κυρίως τύπο να θέτει το ερώτημα, όχι για το αν υπάρχει τέτοιο ενδεχόμενο, αλλά για το αν το τραπεζικό σύστημα σήμερα θα την αντέξει …
Τα στοιχεία που παρατίθενται από τις κεντρικές τράπεζες είναι εκπληκτικά.

Το χρέος έχει αυξηθεί τα χρόνια που μεσολάβησαν κυρίως στον ιδιωτικό τομέα (επιχειρήσεις) και παρ’ ότι οι μεγάλες τράπεζες εμφανίζονται να έχουν κεφαλαιακά ενισχυθεί έναντι του κινδύνου μη αποπληρωμής δανείων, εν τούτοις έχουν ενσωματώσει από την “κερκόπορτα” του αποκαλούμενου σκιώδους χρηματοπιστωτικού τομέα ακόμα μεγαλύτερους κινδύνους μέσω της αγοράς παραγώγων. Όπως αποκαλύπτουν τα στοιχεία που δόθηκαν πρόσφατα στη δημοσιότητα οι τράπεζες “σχετίζονται” με τον σκιώδη χρηματοπιστωτικό τομέα (hedge funds, κ.λπ.) μέσω των παραγώγων για ποσά που υπερβαίνουν επτά φορές το παγκόσμιο ΑΕΠ… Και όλα αυτά σε μια αγορά παραγώγων (αυτά που τίναξαν στον αέρα το παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα το 2008) που σήμερα υπολογίζεται ότι ξεπερνά τα 532 τρις δολάρια!
Αυτό είναι το διεθνές περιβάλλον στο οποίο η “μεταμνημονιακή” Ελλάδα ετοιμάζεται να επιστρέψει.
Όχι άδικα, πριν από δύο εβδομάδες, ένας από τους κεντρικούς τραπεζίτες που είχαν βρεθεί στην καρδιά της κρίσης το 2008 ως επικεφαλής της ΕΚΤ, ο Γάλλος τραπεζίτης Ζαν Κλώντ Τρισέ, ρωτήθηκε για το πόσο επικίνδυνη εκτιμά ότι είναι κατάσταση σήμερα, δέκα χρόνια μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers.
Η απάντησή του ήταν εκπληκτικά κυνική και σαφής: “Τόσο επικίνδυνη όσο ήταν λίγο πριν την στιγμή της κατάρρευσης της αμερικάνικης τράπεζας Lehman Brothers…”.
Υπερήφανος (;) για τον ρόλο του στην κρίση του 2008 θύμισε μάλιστα ότι τον Αύγουστο του 2008, όταν οι κεντρικοί τραπεζίτες είχαν ειδοποιηθεί για τις αλλεπάλληλες διασώσεις στις οποίες προχωρούσε η αμερικάνικη κυβέρνηση και η Fed, πριν εξαντλήσουν τα περιθώριά τους και αφήσουν την Lehman Brothers να χρεοκοπήσει, δόθηκαν σε 50 ευρωπαϊκές τράπεζες 95 δισ. ευρώ… για να μην πνιγούν στο τσουνάμι που θα ερχόταν. Και τα πήραν.
Ήταν για πρώτη φορά που η ΕΚΤ είχε υποχρεωθεί να κινηθεί έξω από κάθε καταστατικό όριο για να εμποδίσει την κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος στην Ευρωζώνη. Όπως αναφέρει ο ίδιος δεν υπήρχε πλέον καμία κανονική δραστηριότητα, καμία συναλλαγή ανάμεσα σε τράπεζες, ούτε επιτόκια στην αγορά…
Η δήλωση Τρισέ δεν είχε μεγάλη δημοσιότητα. Σε κανέναν δεν άρεσε και ειδικά στους τραπεζίτες της ΕΚΤ, οι οποίοι μερικά 24ωρα ενωρίτερα συζητούσαν με τους Υπουργούς Οικονομικών στη Βιέννη για το αν οι οικονομίες της Ευρωζώνης θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες από την αλλαγή γραμμής της Κεντρικής Τράπεζας.

Τι έχει αρχίσει να αλλάζει;

Οι κεντρικές τράπεζες, με πρώτη την Fed και την ΕΚΤ να ακολουθεί, έχουν δρομολογήσει με την αναστροφή της νομισματικής τους πολιτικής (τέλος ποσοτικής χαλάρωσης, αύξηση των επιτοκίων) μια χωρίς προηγούμενο στην ιστορία του καπιταλισμού συρρίκνωση της διαθέσιμης ρευστότητας, σε μία προσπάθεια να ξαναποκτήσουν τον έλεγχο “εργαλείων” που θα τους επιτρέψει να αντιμετωπίσουν το σκάσιμο της φούσκας του αυξημένου χρέους.
Έχουν δρομολογήσει την μεγαλύτερη κεφαλαιακή άμπωτη στην ιστορία του συστήματος. Μια άμπωτη που προκαλεί μαύρες τρύπες και “καταπίνει” χώρες ολόκληρες. Πρώτες στη λίστα είναι οι λεγόμενες αναδυόμενες οικονομίες με τα μεγαλύτερα ελλείμματα στο ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, όπως η Αργεντινή, η Τουρκία και άλλους να ακολουθούν όπως η Ν. Αφρική, η Ινδία, το Πακιστάν, κ.ά.
H EKT στο τέλος του 2018 κλείνει τον κύκλο του QE και διακόπτει εντελώς την αγορά τίτλων (ομολόγων κρατικών και ιδιωτικών) χρέους στην Ευρωζώνη. Αυτό η Fed έχει αρχίσει να το κάνει από το 2014, ενώ από το 2015 άρχισε και την σταδιακή αύξηση των επιτοκίων.
Η ΕΚΤ είχε ξεκινήσει τον κύκλο του QE, όταν η Fed έκλεισε την “κάνουλα” παροχής ρευστότητας μέσα από τα δικά της προγράμματα ποσοτικής χαλάρωσης.
Με την κίνηση αυτή (QE, δάνεια διευκόλυνσης στις τράπεζες, κ.λπ.) είχε προσπαθήσει να καλύψει τις ανάγκες των ευρωπαϊκών τραπεζών, καθώς έκλεινε η “παροχή” ρευστότητας από την Fed.
Γιατί; Γατί οι ευρωπαϊκές τράπεζες σύμφωνα με εκτιμήσεις της Fed είχαν απορροφήσει άμεσα και έμμεσα το μεγαλύτερο μέρος του τρίτου προγράμματος ποσοτικής χαλάρωσης της Fed. Και όλα αυτά θα έπρεπε να επιστραφούν. Αν η ΕΚΤ δεν είχε κάνει αυτό, η κρίση στην Ευρωζώνη θα είχε επανέλθει από το 2014 – 2015.
Τα προγράμματα αυτά είχαν χρησιμοποιηθεί σαν το πλέον αποτελεσματικό ανάχωμα απέναντι στο τσουνάμι της κρίσης στο παγκόσμιο τραπεζικό σύστημα μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers (και άλλων μεγάλων τραπεζικών ομίλων στις ΗΠΑ) σχεδόν για δέκα χρόνια …
Συνολικά εκτιμάται ότι οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες έχουν “ρίξει” στο πηγάδι της κρίσης του 2008 περί τα 15 τρις δολ. τα οποία έκτοτε έχουν μοχλευθεί από το τραπεζικό σύστημα δεκάδες φορές προκαλώντας μία τρομακτικής έκτασης επέκταση του κρατικού και κυρίως του ιδιωτικού χρέους…
Αυτήν την “φούσκα” χρέους ξεκίνησε να “μαζεύει” η Fed με την σταδιακή διακοπή της ποσοτικής χαλάρωσης το 2014 και τώρα επιχειρεί να κινηθεί στα βήματά της και η ΕΚΤ.

Τι φοβούνται

Η “απειλή” που διατύπωσε ο Τρισέ ήταν στην ατζέντα των Υπ. Οικονομικών του Eurogroup στη συνάντησή τους στη Βιέννη. Το μεγάλο ερώτημα για τους Υπ. Οικονομικών ήταν το αν οι ευρω-οικονομίες είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τις συνέπειες αυτής της διακοπής της “τροφοδοσίας” από την ΕΚΤ, με μηδενικού ή και αρνητικού κόστους χρηματοδότηση.
Τα ποσά που έχει διαθέσει η ΕΚΤ είναι περισσότερα από 2,4 τρις ευρώ…
Αυτά αποτελούν την τρέχουσα βάση “ρευστότητας” για το ιδιωτικό και κρατικό χρέος της Ευρωζώνης, για όσο η ΕΚΤ εξακολουθεί να αγοράζει τα ομόλογά τους και έτσι να αναχρηματοδοτεί το χρέος τους.
Για όλους εκτός από την Ελλάδα, της οποίας το χρέος από το 2010 αναχρηματοδοτείται από τα τρία δάνεια των προγραμμάτων που έχουν προηγηθεί.
Το πρόγραμμα της ΕΚΤ είναι να διακόψει την αγορά χρέους στα τέλη του 2018.
Δεν έχει ξεκαθαρίσει το πότε θα σταματήσει να ανακυκλώνει στην ευρωπαϊκή αγορά τα ποσά των τίτλων που έχει ήδη αγοράσει όταν αυτοί λήγουν.
Έχει όμως προειδοποιήσει ότι είναι πολύ πιθανό να αρχίσει να αυξάνει το βασικό επιτόκιο από τα μέσα του 2019.
Για τις διεθνείς αγορές, όπως έχει αποδείξει η εμπειρία της αντίστοιχης κίνησης της Fed, το σημείο εκείνο θα αποτελέσει την εκκίνηση μιας μεγάλης αναστροφής στη συμπεριφορά τους σε δύο κατευθύνσεις.
Αφ’ ενός θα διαφοροποιήσει την στάση τους έναντι της τιμολόγησης του ρίσκου κάθε χώρας, αφού πλέον δεν θα τα “καλύπτει” όλα η ΕΚΤ και αφ’ ετέρου θα αρχίσουν να κινούνται -όπως και με τις ΗΠΑ- σε πεδία μεγαλύτερων αλλά ασφαλέστερων αποδόσεων, αυξάνοντας ακόμα περισσότερο την ασφυκτική πίεση που ήδη εκδηλώνεται στις αναδυόμενες αγορές. Η Ελλάδα λόγω των μνημονίων δεν έχει την δυνατότητα να βρεί επενδυτές για το χρέος της ούτε στις αναδυόμενες (στις οποίες δεν ανήκει) ούτε στις ανεπτυγμένες (που επίσης δεν ανήκει).
Κάποια κύματα προεξόφλησης αυτής της τάσης έχουν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται, ειδικά από την στιγμή που οι ευκαιρίες για διαφοροποίηση του ρίσκου -όπως π.χ. αυτή της Ιταλίας- έχουν αρχίσει να πολλαπλασιάζονται μέσα στην Ευρωζώνη από τώρα. Οκτώ μόλις μήνες πριν από τις ευρωεκλογές…
Η Αργεντινή και η Τουρκία είναι μόνο η προειδοποίηση για το τσουνάμι που έρχεται.

Γ. Aγγ.