του Β.Ι. Λένιν [7 Ιουλίου /24 Ιουνίου 1917]
Πρωτοδημοσιεύθηκε στην Πράβντα Νο. 90, 7 Ιουλίου (24 Ιουνίου), 1917.
Πηγή στα αγγλικά: https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1917/jul/07a.htm
Μετάφραση: Φάνης Π.
Η αστική και σοβινιστική «Ντιέν»1Ντιέν (στα ρωσικά День, που σημαίνει “Ημέρα”) ήταν ημερήσια ρωσική εφημερίδα στις μέρες της επανάστασης του 1917. Δεν ήταν επίσημο όργανο κάποιου μεγάλου πολιτικού κόμματος. (Σημείωση του μεταφραστή στα ελληνικά, ένα όργανο της “σοσιαλιστικής σκέψης” (μη γελάτε!), στο φύλλο αρ. 91 επανέρχεται στο πραγματικά ενδιαφέρον κύριο άρθρο της (εφημερίδας) «Λόγος (Ρετς)»2Πρόκειται για την εφημερίδα Λόγος (στα ρωσικά Речь, που σημαίνει “Λόγος”) ήταν η καθημερινή εφημερίδα του Συνταγματικού Δημοκρατικού Κόμματος (Конституционно – демократической партии – Cadet) στη Ρωσία. Ήταν αστική, φιλελεύθερη εφημερίδα και υποστήριζε ένα από τα κύρια κόμματα της ρωσικής αντιπολίτευσης κατά του Τσάρου και μετά κατά των Μπολσεβίκων. Ο Λόγος λειτουργούσε μέχρι και τον Οκτώβριο του 1917 και έκλεισε με απόφαση της Στρατιωτικής Επαναστατικής Επιτροπής, με πρόεδρο τον Λέον Τρότσκι, στις 26 Οκτώβρη 1917, μόλις οι Μπολσεβίκοι μέσω των Σοβιέτ κατέλαβαν την εξουσία. Είχε σημαντική επιρροή στο δημόσιο διάλογο της εποχής, ειδικά μεταξύ των φιλελεύθερων και μετριοπαθών πολιτικών δυνάμεων της Προσωρινής Κυβέρνησης. (Σ.τ.Μ.) της 18ης Ιουνίου. Η «Ντιέν» απέτυχε ολοκληρωτικά να κατανοήσει αυτό το άρθρο, το οποίο το έχει γράψει ένας ιστορικός και ταυτόχρονα οργισμένος αστός αντεπαναστάτης. Η «Ντιέν» διαβάζει μέσα στο άρθρο «την πρόθεση των Καντέτων —που έχει πλέον μετατραπεί σε ακλόνητη απόφαση— να αποχωρήσουν από την κυβέρνηση συνασπισμού».
Αυτό είναι ανοησία. Οι Καντέτοι απειλούν για να τρομάξουν τους Τσερετέλι και τους Τσερνόφ. Αυτό δεν είναι σοβαρό.
Αυτό που είναι σοβαρό και ενδιαφέρον είναι ο τρόπος με τον οποίο ο συντάκτης του κύριου άρθρου της Λόγος στις 18 Ιουνίου έθεσε το ζήτημα της εξουσίας από την οπτική γωνία ενός ιστορικού.
«Ενώ», έγραψε, «με την προηγούμενη κυβερνητική σύνθεση ήταν δυνατό, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό, να κατευθύνεται η πορεία της ρωσικής επανάστασης, από τώρα και στο εξής είναι προφανώς προορισμένη να αναπτυχθεί σύμφωνα με τους αυθόρμητους νόμους όλων των επαναστάσεων… Η μη σκοπιμότητα της περαιτέρω ύπαρξης μιας κυβερνητικής ρύθμισης που δεν έχει δικαιολογήσει τον εαυτό της είναι ένα ζήτημα που ήδη τίθεται όχι μόνο από τους Μπολσεβίκους [σημειώστε το: όχι μόνο από τους Μπολσεβίκους!]… και όχι μόνο από την πλειοψηφία του Σοβιέτ… Είναι ένα ζήτημα που πρέπει να θέσουν οι ίδιοι οι καπιταλιστές Υπουργοί».
Ο ιστορικός έχει δίκιο όταν παραδέχεται ότι όχι μόνο οι Μπολσεβίκοι, αλλά ολόκληρος ο ταξικός συσχετισμός, η ίδια η ζωή της κοινωνίας στο σύνολό της, έφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της «μη σκοπιμότητας της περαιτέρω ύπαρξης ενός κυβερνητικού σχήματος που δεν έχει δικαιώσει τον εαυτό του». Αυτό που έχουμε στην πραγματικότητα είναι η ταλάντευση. Η επίθεση είναι ένας πιθανός δρόμος προς τη νίκη για την ιμπεριαλιστική αστική τάξη. Υπάρχει άλλος πιθανός δρόμος;
τα Ιουλιανά στο Πέτρογκραντ. Η καπιταλιστική αντεπανάσταση δοκίμασε να
σφάξει την ρωσική επανάσταση.
Ο ιστορικός στην εφημερίδα «Λόγος» απαντά σε αυτό το ερώτημα ως εξής:
«Μόλις αποκτήσουν “όλη την εξουσία”, τα Σοβιέτ σύντομα θα δουν ότι έχουν ελάχιστη πραγματική εξουσία. Και θα αναγκαστούν να καλύψουν την έλλειψη αυτής της δύναμης καταφεύγοντας στις ιστορικά δοκιμασμένες μεθόδους των Νεότουρκων3 Νεότουρκοι —ευρωπαϊκή ονομασία για το τουρκικό κόμμα «Ένωση και Πρόοδος» που ξεκίνησε από την Θεσσαλονίκη το 1908. Στα συμφραζόμενα του όρου Νεότουρκοι εντάσσονται αξιωματικοί, πολιτικοί, αστοί και διανοούμενοι, οι οποίοι ξεσηκώθηκαν για την επαναφορά του Συντάγματος του 1876, υιοθετώντας το σύνθημα Ελευθερία (Hurriyet), Ισότητα (Musavat) και Δικαιοσύνη (Adalet). Βασικοί στόχοι του κινήματος ήταν η κατάλυση της απολυταρχίας του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β’ και η εγκαθίδρυση ενός εκσυγχρονισμένου κράτους στο ευρωπαϊκό πρότυπο, που θα μπορούσε να διατηρήσει την εδαφική ακεραιότητα της αυτοκρατορίας, καθώς και να αντισταθεί στις επεμβάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων. Το κίνημα των Νεοτούρκων υπήρξε, συνέχεια του κινήματος των Νεο-Οθωμανών του 1876. (Σ.τ.Μ.) ή των Γιακωβίνων… Θα είναι, μόλις τεθεί ξανά το όλο ζήτημα, πρόθυμοι να υποκύψουν στον Γιακωβινισμό και την τρομοκρατία ή θα προσπαθήσουν να νίψουν τα χέρια τους; Αυτό είναι το πιεστικό ερώτημα που θα απαντηθεί τούτες τις μέρες.»
Ο ιστορικός έχει δίκιο. Σε λίγες μέρες ή πολλές μέρες, αυτό είναι το ερώτημα που σύντομα πρέπει να λυθεί. Είτε η επίθεση, δηλαδή μια στροφή προς την αντεπανάσταση, μια επιτυχία (για πόσο καιρό;) για την υπόθεση της ιμπεριαλιστικής αστικής τάξης, ένα «νίψιμο των χεριών» των Τσερνόφ και Τσερετέλι. Είτε – «Γιακωβινισμός».
Οι ιστορικοί της αστικής τάξης βλέπουν τον Γιακωβινισμό ως πτώση («κατάντια»). Οι ιστορικοί του προλεταριάτου βλέπουν τον Γιακωβινισμό ως μια από τις υψηλότερες στιγμές στον αγώνα για την απελευθέρωση μιας καταπιεσμένης τάξης. Οι Γιακωβίνοι έδωσαν στη Γαλλία τα καλύτερα πρότυπα μιας δημοκρατικής επανάστασης και αντίστασης σε έναν συνασπισμό μοναρχών κατά της δημοκρατίας. Οι Γιακωβίνοι δεν ήταν ικανοί να κερδίσουν την πλήρη νίκη, κυρίως επειδή η Γαλλία του δέκατου όγδοου αιώνα ήταν περικυκλωμένη από υπερβολικά καθυστερημένες χώρες, και επειδή στην ίδια η Γαλλία δεν υπήρχαν οι υλικές βάσεις για τον σοσιαλισμό: δεν υπήρχαν τράπεζες, συνδικάτα καπιταλιστών 4Καρτέλ και μονοπώλια (Σ.τ.Μ.), δεν υπήρχε μηχανοποιημένη βιομηχανία και δεν υπήρχαν σιδηρόδρομοι.
Στον εικοστό αιώνα ο «Γιακωβινισμός» στην Ευρώπη ή στη μεθόριο ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία θα σήμαινε την εξουσία της επαναστατικής τάξης, του προλεταριάτου, η οποία, υποστηριζόμενη από τους φτωχούς αγρότες και στηριζόμενη στην υπάρχουσα υλική βάση για την κίνηση προς τον σοσιαλισμό, θα μπορούσε όχι μόνο να προσφέρει όλα τα μεγάλα, ανεξίτηλα, αξέχαστα επιτεύματα που πρόσφεραν οι Γιακωβίνοι τον δέκατο όγδοο αιώνα, αλλά και να φέρει μια σταθερή νίκη των εργαζομένων σε παγκόσμια κλίμακα.
Είναι φυσικό η αστική τάξη να μισεί τον Γιακωβινισμό. Είναι φυσικό η μικροαστική τάξη να τον φοβάται. Οι ταξικά συνειδητοποιημένοι εργάτες και γενικά οι εργαζόμενοι άνθρωποι πιστεύουν στο πέρασμα της εξουσίας στην επαναστατική, καταπιεζόμενη τάξη· γιατί αυτή είναι η ουσία του Γιακωβινισμού, η μοναδική διέξοδος από τη σημερινή κρίση και το μοναδικό φάρμακο για την οικονομική αποδιοργάνωση και τον πόλεμο.
(Το κείμενο υπάρχει στον τόμο 32, σελ. 373 – 375, των Απάντων του Λένιν στα ελληνικά, εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή – Σ.τ.Ε.)
Υποσημειώσεις