της Βίκυς Κανατά
Η Ευρώπη των «αξιών» δείχνει για ακόμη μια φορά το πραγματικό της πρόσωπο. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε έναν νέο κανονισμό για τις απελάσεις μεταναστών και προσφύγων – έναν κανονισμό που βαθαίνει ακόμη περισσότερο την κατασταλτική πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στους πιο αδύναμους ανθρώπους του πλανήτη. Πίσω από τη γλώσσα της «διαχείρισης των ροών» και της «αποτελεσματικότητας των επιστροφών», κρύβεται μια ωμή πραγματικότητα: η Ευρώπη μετατρέπεται όλο και πιο ανοιχτά σε φρούριο, όπου οι ζωές των κατατρεγμένων μετριούνται μόνο ως πρόβλημα προς εξάλειψη.
Ο νέος κανονισμός δεν είναι απλώς ένα ακόμη τεχνικό νομοθέτημα. Είναι ένα πολιτικό μήνυμα. Είναι η θεσμική επιβεβαίωση ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, παρά τα μεγάλα λόγια περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων, επιλέγει να θωρακίσει τα σύνορά του με περισσότερο αυταρχισμό, περισσότερη βία και περισσότερη απανθρωπιά. Με ταχύτερες διαδικασίες απέλασης, με περισσότερες δυνατότητες κράτησης, με λιγότερες εγγυήσεις για τους ανθρώπους που βρίσκονται ήδη σε μια από τις πιο ευάλωτες θέσεις που μπορεί να βρεθεί κανείς.
Οι υποστηρικτές αυτής της πολιτικής μιλούν για «ρεαλισμό». Μιλούν για την ανάγκη να προστατευθούν οι κοινωνίες από την «παράτυπη μετανάστευση». Όμως ο λεγόμενος ρεαλισμός τους είναι βαθιά ταξικός και βαθιά υποκριτικός. Γιατί η ίδια Ευρώπη που υψώνει τείχη απέναντι στους φτωχούς του κόσμου είναι η Ευρώπη που εδώ και δεκαετίες συμμετέχει ενεργά στις πολιτικές που γεννούν τη φτώχεια, τον πόλεμο και την καταστροφή σε ολόκληρες περιοχές του πλανήτη.
Οι βόμβες που πέφτουν στη Μέση Ανατολή, οι οικονομικές λεηλασίες στην Αφρική, οι εμπορικές συμφωνίες που διαλύουν τις τοπικές οικονομίες, δεν είναι άσχετες με τις μεταναστευτικές ροές. Είναι η ίδια η αιτία τους. Και όμως, όταν οι άνθρωποι που ξεριζώνονται από αυτές τις συνθήκες φτάνουν στις πύλες της Ευρώπης, αντιμετωπίζονται όχι ως θύματα ενός άδικου διεθνούς συστήματος αλλά ως «απειλή».
Εδώ βρίσκεται η βαθύτερη υποκρισία του ευρωπαϊκού κατεστημένου. Από τη μία πλευρά, οι κυβερνήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμμετέχουν σε στρατιωτικές επεμβάσεις, στηρίζουν αυταρχικά καθεστώτα και επιβάλλουν οικονομικές πολιτικές που διαλύουν κοινωνίες. Από την άλλη, όταν οι συνέπειες αυτών των πολιτικών φτάνουν στα σύνορα της Ευρώπης, η απάντηση είναι περισσότερη καταστολή. Ο νέος κανονισμός για τις απελάσεις είναι ακριβώς αυτό. Μια προσπάθεια να διαχειριστούν τις συνέπειες ενός κόσμου που οι ίδιοι συμβάλλουν να καταστρέφεται. Αντί να αμφισβητήσουν τις αιτίες του ξεριζωμού, επιλέγουν να τιμωρήσουν τους ξεριζωμένους. Για τους εργαζόμενους της Ευρώπης, αυτή η πολιτική δεν είναι μόνο απάνθρωπη. Είναι και βαθιά επικίνδυνη. Γιατί η ποινικοποίηση της μετανάστευσης δεν στοχεύει μόνο στους μετανάστες. Στοχεύει συνολικά στα δικαιώματα των εργαζομένων. Οι μετανάστες χωρίς δικαιώματα αποτελούν το πιο φτηνό εργατικό δυναμικό – ανθρώπους που μπορούν να εκμεταλλευτούν χωρίς συμβάσεις, χωρίς ασφάλιση, χωρίς προστασία.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος. Η Ευρώπη κλείνει τα σύνορα για να δείξει πυγμή. Ταυτόχρονα όμως αφήνει ένα τεράστιο πεδίο για παράνομη εργασία, για εκμετάλλευση και για μαύρη οικονομία. Και τελικά, οι εργαζόμενοι –ντόπιοι και μετανάστες– βρίσκονται αντιμέτωποι με τις ίδιες πιέσεις. χαμηλότερους μισθούς, λιγότερα δικαιώματα, περισσότερη ανασφάλεια. Η ακροδεξιά εκμεταλλεύεται αυτό το κλίμα. Μετατρέπει την κοινωνική οργή σε μίσος απέναντι στους πιο αδύναμους.
Όταν οι πολιτικές που κάποτε θεωρούνταν ακραίες μετατρέπονται σε επίσημη ευρωπαϊκή νομοθεσία, τότε γίνεται σαφές ότι η Ευρώπη μετακινείται συνολικά προς τα δεξιά. Οι ιδέες που πριν από λίγα χρόνια θα προκαλούσαν σάλο, σήμερα περνούν σχεδόν ως αυτονόητες. Απέναντι σε αυτήν την πραγματικότητα, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η σιωπή. Δεν μπορεί να είναι η αποδοχή ότι «έτσι είναι τα πράγματα». Γιατί κάθε κανονισμός, κάθε νόμος, κάθε διοικητική διαδικασία μεταφράζεται τελικά σε πραγματικές ζωές. Σε ανθρώπους που συλλαμβάνονται, φυλακίζονται, απελαύνονται. Σε οικογένειες που διαλύονται. Σε παιδιά που μεγαλώνουν μέσα στον φόβο.
Η αλληλεγγύη δεν είναι απλώς μια ηθική στάση. Είναι πολιτική επιλογή. Είναι η αναγνώριση ότι οι εργαζόμενοι, ανεξαρτήτως καταγωγής, έχουν κοινά συμφέροντα απέναντι σε ένα σύστημα που βασίζεται στην εκμετάλλευση και την ανισότητα. Η ιστορία του εργατικού κινήματος είναι γεμάτη παραδείγματα διεθνιστικής αλληλεγγύης. Από τις μεγάλες απεργίες του 19ου αιώνα μέχρι τα σύγχρονα κινήματα υπεράσπισης των δικαιωμάτων των μεταναστών, η βασική ιδέα παραμένει η ίδια, ότι οι λαοί δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν μεταξύ τους. Αντίθετα, είναι οι ελίτ που επωφελούνται από τη διαίρεση. Όσο οι εργαζόμενοι στρέφονται ο ένας εναντίον του άλλου, τόσο πιο εύκολα περνούν πολιτικές λιτότητας, καταστολής και εκμετάλλευσης.
Ο κανονισμός για τις απελάσεις είναι ένα ακόμη κομμάτι αυτού του παζλ. Δεν είναι ένα μεμονωμένο μέτρο. Είναι μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που αντιμετωπίζει τους ανθρώπους ως αριθμούς και τα σύνορα ως γραμμές άμυνας απέναντι στους φτωχούς. Αλλά η ιστορία δεν γράφεται μόνο από τα κοινοβούλια και τις κυβερνήσεις. Γράφεται και από τους ανθρώπους που αντιστέκονται. Από τα κινήματα αλληλεγγύης, από τα συνδικάτα, από τις συλλογικότητες που αρνούνται να αποδεχτούν έναν κόσμο χτισμένο πάνω στον φόβο και τον αποκλεισμό. Σε μια εποχή που η Ευρώπη φαίνεται να ξεχνά τις ίδιες τις αξίες που επικαλείται, η υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας γίνεται πράξη αντίστασης από το διεθνιστικό επαναστατικό προλεταριάτο. Και αυτή η αντίσταση είναι σήμερα πιο αναγκαία από ποτέ.