[Από τις Αρχειομαρξιστικές μνήμες, αναδημοσιεύουμε τηνανάρτηση του Νίκου Θεοδοσίου για τη δράση της αρχειομαρξίστριας Ωραιοζήλης Λεβή, το 1932. Ακολουθεί η εισαγωγή του Νίκου Θεοδοσίου και η αναδημοσίευση άρθρου της εφημερίδας ΑΤΛΑΝΤΙΣ της 29/9/1932. Η Atlantis ήταν ημερήσια εφημερίδα που κυκλοφορούσε στη Νέα Υόρκη στα ελληνικά. Πρωτοκυκλοφόρησε το 1894 από τους Σόλωνα και Δημήτριο Τ. Βλαστό και εκδιδόταν από την οικογένεια Βλαστού μέχρις το 1973, Μετά το άρθρο της εφημερίδας ΑΤΛΑΝΤΙΣ δίνουμε περαιτέρω στοιχεία για την Ωραιοζήλη Λεβή. Για την Ωραιοζήλη έχει γράψει ο Κώστας Παλούκης, αλλά και άλλοι συγγραφείς.
Θόδωρος Κουτσουμπός]
Η δράση της αρχειομαρξίστριας Ωραιοζήλης Λεβή και άλλων αριστερών κρατουμένων στις γυναικείες φυλακές στην Αθήνα ταξιδεύει στην Αμερική. Αναπαράγουμε το άρθρο της εφημερίδας ΑΤΛΑΝΤΙΣ της 29/9/1932.
[ Οι αναφερόμενες αδελφές Βλάση συνελήφθησαν το Μάρτιο του 1931, μαζί με άλλα στελέχη του ΚΚΕ, όπως η Ηλέκτρα Αποστόλου, βάσει του διαβόητου νόμου «Ιδιώνυμο» του Ελευθερίου Βενιζέλου. Η Αύρα Βλάση έγινε ευρύτερα γνωστή με το επώνυμο του συζύγου της ως Αύρα Παρτσαλίδου (σύζυγος του Μήτσου Παρτσαλίδη). Η Πέρσα Βλάση υπήρξε συγγραφέας και μεταφράστρια, συμμετέχοντας στη συντακτική επιτροπή του περιοδικού Νέοι Πρωτοπόροι. Η Κούλα Χριστοφιλέα μαζί με τον αδελφό της Ανδρέα είχαν φτιάξει συμμορία αλλά Μπόνι και Κλάιντ και έκαναν ληστείες. Έμπνευσή τους ήταν οι γκανγκστερικές ταινίες που έβλεπαν στον κινηματογράφο. Οι αναφερόμενες Φούλα (κόρη), Άρτεμις Κάστρου (μητέρα) και Γιαννούλα (η υπηρέτριά τους) ήταν αυτές που κατηγορούνταν για τη δολοφονία του εργολάβου Δημήτρη Αθανασόπουλου στις 4/1/1931 στην Καλλιθέα. ]
Εφημερίδα ΑΤΛΑΝΤΙΣ, 29/9/1932
ΜΙΑ ΑΓΡΙΑ ΣΥΜΠΛΟΚΗ ΕΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΦΥΛΑΚΑΣ
– ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΡΙΑΙ ΥΠΗΡΕΤΡΙΑΙ
– Η ΜΙΣ ΧΡΙΣΤΟΦΙΛΕΑ ΚΑΙ ΑΛΛΑΙ
– Διαγινώσκομεν εἰς τὰ σήμερον ληφθέντα ᾿Αθηναϊκὰ φύλλα:
Καθ ἃ πληροφορούμεθα, τὰς τελευταίας ἡμέρας εἰς τὰς ἐνταῦθα γυναικείας φυλακὰς ἐσημειώθησαν θορυβώδη ἐπεισόδια, μὲ στασιαστικὴν μορφήν, ἀποτελοῦντα νέαν ἐκδήλωσιν τῆς πρὸ πολλοῦ χαραχθείσης τακτικῆς τῶν κομμουνιστῶν, ὅπως ἐξεγείρουν τοὺς κρατουμένους κατὰ τῆς ἀστικῆς δικαιοσύνης. Τὰ γεγονότα τῶν γυναικείων φυλακῶν, τὰ λαβόντα χώραν πρὸ δεκαημέρου, ἐτηρήθησαν μυστικά, συνέβησαν δέ, κατὰ τὰς ἰδιαιτέρας μας πληροφορίας, ὡς ἀκολούθως:
Εἰς τὰς γυναικείας φυλακὰς κρατοῦνται ὡς κατάδικοι ἐπὶ παραβάσει τοῦ ᾿Ιδιωνύμου καὶ διὰ διαφόρους κομμουνιστικὰς παρεκτροπάς, ὑπὲρ τὰς δέκα κομμουνίστριαι. Πρὸ διμήνου, ὅτε ἐγένοντο συστηματικαὶ συλλήψεις καὶ καταδίκαι, ὁ ἀριθμὸς τῶν κρατουμένων γυναικῶν κομμουνιστριῶν ἦτο πολὺ μεγαλύτερος, ὥστε νὰ προκαλοῦνται διαρκῶς ἐπεισόδια, κατὰ τὰ ὁποῖα αὗται διαμαρτύροντο πότε διὰ κακὴν διατροφήν, πότε διὰ βάναυσον δῆθεν διαγωγὴν τῆς διευθυντρίας τῶν φυλακῶν Κας Καλμούχου καὶ τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ κ.τ.λ. ῎Εντονος ἐπίσης κομμουνιστικὴ προπαγάνδα διενηργεῖτο μεταξὺ τῶν φυλακισμένων, εἰς τὴν ὁποίαν κυρίως ἐπρωτοστάτουν ἡ περίφημος ᾿Ορεοζὴλ τῆς Θεσσαλονίκης καὶ αἱ γνωσταὶ κομμουνίστριαι ἀδελφαὶ Βλάση. Τοιουτοτρόπως ὅταν αὐταὶ ἐφυλακίσθησαν, εἶχον φανατίσῃ πολλὰς κακοποιούς, μεταξὺ δὲ αὐτῶν δύο ὑπηρετρίας, τὰς ᾿Αλεξανδράτου καὶ Μανουηλίδη. Αἱ δύο αὐταὶ νεοφώτιστοι ἀποτελοῦν ἔκτοτε τὴν πρωτοπορίαν τοῦ κομμουνιστικοῦ πυρῆνος εἰς τὰς γυναικείας φυλακάς. Εἰς τὰ ἐργαστήρια καὶ κατὰ τὰς ὥρας τῆς σχόλης καὶ ἰδιαιτέρως κατὰ τὸ φαγητόν, αἱ δύο αὐταὶ πρώην ὑπηρέτριαι, ἀνέπτυσσαν τὰ ἀγαθὰ τοῦ κομμουνισμοῦ καὶ ἐπροκάλουν ἐρεθισμὸν κατὰ τοῦ προσωπικοῦ τῶν φυλακῶν, ὡς ἐκπροσώπου τοῦ ἀστικοῦ καθεστῶτος.
Ἡ Κα Καλμούχου ἀντιμετωπίζουσα οὕτω προφανὲς πνεῦμα ἀνταρσίας, ὅπερ ἐπεξετάθη ἐπικινδύνως, ἠναγκάσθη νὰ διατάξῃ αὐστηρὰ μέτρα. ᾿Αφ ἑνὸς μὲν ἀπηγόρευσε συνδιάλεξιν ἰδιαιτέρως οὐδενὸς ἐπισκέπτου μὲ κρατουμένας ὑπόπτους ὡς κομμουνίστριας καὶ διέταξε νὰ ἐνεργῆται συστηματικὴ σωματικὴ ἔρευνα μετὰ κάθε συνομιλίαν. Κυρίως διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ ἀπεσκοπεῖτο ἡ παρεμπόδισις λαθραίας εἰσαγωγῆς κομμουνιστικῶν ἐντύπων καὶ φονικῶν ὀργάνων. ᾿Εκ τῶν τελευταίων κατεσχέθησαν ἀρκετοὶ μικροὶ σουγιάδες καὶ λίμες, ἐκ τῶν ὁποίων ἐγέρθη ὑπόνοια ὅτι ἐσκοπεῖτο τολμηρότερον ἐγχείρημα.
Τέλος διέταξε τὴν ἀπομόνωσιν τῶν δύο ὑπηρετριῶν, καθὼς καὶ τίνων ἄλλων νεοφωτίστων. Εἰς αὐτὰς δηλαδὴ δὲν ἐπιτρέπετο ἐπικοινωνία μὲ ἄλλας κρατουμένας, πλὴν ὡρισμένων χρονικῶν διαστημάτων, ὅπου καὶ πάλιν παρηκολουθοῦντο ὑπὸ τῆς ἀρχιφύλακος Κας Σπανοπούλου.
Πραγματικὴ στάσις.
Τὴν λῆψιν τῶν μέτρων ἐπηκολούθησαν ζωηρότεραι διαμαρτυρίαι τῶν κομμουνιστριῶν, αἱ ὁποῖαι πότε ἐφώναζαν διαμαρτυρόμεναι, κτυπῶσαι τὰ πόδια των καὶ βαρυδοῦσαι μὲ τὰ ὀλίγα ἔπιπλα τῶν κελλιῶν των καὶ πότε ἐτραγουδοῦσαν κομμουνιστικοὺς ὕμνους. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅτε πρὸ δεκαημέρου ἀνώτερός τις δικαστικὸς μετέβη διὰ νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὰς γυναικείας φυλακάς. Αἱ κομμούνιστριαι ἐπωφεληθεῖσαι τῆς ἀπασχολήσεως τοῦ προσωπικοῦ μὲ τὸν ἐπιθεωρητὴν καὶ τοῦ ξεκλειδώματος τῶν κελλιῶν των, ἐξώρμησαν ὡς ἐκ συνθήματος ἐκ τῶν κρατητηρίων καὶ κατῆλθον εἰς τὸ προαύλιον θορυβοῦσαι καὶ ἀνατρέπουσαι τὰ πάντα.
– Εἶναι αἶσχος! ἐφώναζαν.
– Αἶσχος! Κάτω ἡ ἀστικὴ δικαιοσύνη!
– Μᾶς φέρονται σὰν κτήνη!
Φωνασκοῦσαι, διετύπωναν καὶ ἄλλας κατηγορίας κατὰ τῆς διευθύνσεως τῶν φυλακῶν, προκαλέσασαι γενικὴν ἀναστάτωσιν καὶ σύγχυσιν. Εἰς τὸ θορυβῶδες ἐπεισόδιον ἔλαβον μέρος τότε καὶ ὑπερτριάκοντα ἄλλαι κρατούμεναι, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡ περιβόητος Κούλα Χριστοφιλέα, ἡ ὁποία λόγῳ τοῦ ἀτιθάσου χαρακτῆρός της, τιμωρεῖται συχνάκις δι ἀπομονώσεως. ᾿Επρωτοστάτησεν ἐπίσης καὶ μιὰ κατάδικος εἰς θάνατον ἐκ Καβάλας. ῞Όσον ἀφορᾶ τὴν Φούλαν, αὕτη ἔσπευσε νὰ κρυβῇ ἔντρομη, ἐνῷ ἡ Κάστρου ἐκ φόβου κατελήφθη ὑπὸ κρίσεως, λιποθυμήσασα εἰς τὰς ἀγκάλας τῆς Γιαννούλας. Αἱ ἐκμανεῖσαι ἥρπαζον ἀπὸ τὸ ἔδαφος τοῦ προαυλίου ὅ,τι εὕρισκον κάτω καὶ τὸ ἐξασφενδόνιζαν ἐναντίον τῶν γυναικῶν φυλάκων, αἱ ὁποῖαι ὥρμησαν νὰ συλλάβουν τὰς πρωταγωνιστούσας εἰς τὰς σκηνὰς κομμουνίστριας. Προεκλήθη λόγῳ τούτου ἀφάνταστη σύγχυσις καὶ πανικός.
᾿Απειλήθη πρὸς στιγμὴν ἀπόδρασίς των. Ἡ θυρωρὸς ἐπρόλαβε ὅμως νὰ διπλοκλειδώσῃ τὴν ἐξώπορταν, μέχρις ὅτου εἰδοποιηθεῖσα κατέφθασε μὲ ἐφ ὅπλου λόγχην ἡ ἐξωτερικὴ ἐκ στρατιωτῶν φρουρά. Αἱ κομμούνιστριαι καὶ ἐπὶ τῇ θέᾳ τῶν λογχῶν δὲν ἐνεδειλίασαν, θέλουσαι προφανῶς νὰ προκληθῇ αἱματοχυσία, ἐγκατελείφθησαν ὅμως ἀπὸ τῶν ἄλλων κρατουμένων, αἱ ὁποῖαι ἔντρομοι ἀπεσύρθησαν εἰς τὰ κελλιά των. Τοιουτοτρόπως ἡ στάσις κατεστάλη καὶ αἱ κομμούνιστριαι, μετὰ ἐρρωμένην ἀντίστασιν, συνελήφθησαν καὶ ὡδηγήθησαν πάλιν εἰς τὰ κρατητήρια. ᾞδη διεξάγονται ἀνακρίσεις, ἐκ τοῦ πορίσματος τῶν ὁποίων θὰ ἐξαρτηθῇ ἡ στήριξις καὶ ἐκδίκασις κατηγορίας κατ’ ευαρίθμων γυναικῶν, ἐπὶ στάσει εἰς φυλακὰς καὶ ἀντιστάσει κατὰ τῆς ἀρχῆς.■
Περισσότερα για την Ωραιοζήλη Λεβή
Η Ωραιοζήλη Λεβή (1913 – περ. 1972) ήταν Ελληνοεβραία επαναστάτρια με δράση στην περίοδο του Μεσοπολέμου οργανωμένη στις γραμμές του αρχειομαρξιστικού – τροτσκιστικού κινήματος. Για τη δράση της φυλακίστηκε, ενώ λόγω της εύπορης καταγωγής της η σύλληψή της πήρε μεγάλη δημοσιότητα δίνοντας τροφή σε μυθιστορηματικές και σε επιφυλλίδες ρομάτζου.
Γεννήθηκε στον Βόλο και μεγάλωσε στην Αθήνα. Πατέρας της ήταν ο Λέον Λεβή, ένας ιδιαίτερα εύπορος Ελληνοεβραίος βιομήχανος. Η Ωραιοζήλη έλαβε εξαιρετική μόρφωση και ήταν τελειόφοιτος της Ανωτάτης Εμπορικής Σχολής.
Παρά την αστική της καταγωγή και τις προσπάθειες της οικογένειάς της να την εντάξουν στα κοσμικά σαλόνια, η ίδια, ανήσυχο πνεύμα, γοητεύτηκε από τις κομμουνιστικές ιδέες. Προσελκύστηκε στον κομμουνισμό και τον αρχειομαρξισμό από τον Πολωνοεβραίο δάσκαλό της στο βιολί, Oscar Rosenzweig, ο οποίος είχε έλθει στην Ελλάδα, εργάστηκε ανάμεσα σε άλλα ως μάγειρας και μέσω της συνδικαλιστικής οργάνωσης των μαγείρων έγινε κομμουνιστής και οργανώθηκε στους αρχειομαρξιστές. Αργότερα, ο Oscar Rosenzweig ήταν σύνδεσμος της αρχειομαρξιστικής οργάνωσης με την Διεθνή Αριστερή Αντιπολίτευση στο Παρίσι, ορίστηκε “προσωρινό” μέλος του Διεθνούς Γραφείου της, και επισκέφθηκε το σπίτι του εξόριστου Τρότσκι στο νησί Πρίγκηπος στο Βόσπορο.
Η νεαρή Ωραιοζήλη εγκατέλειψε την εύπορη ζωή, άλλαξε το όνομά της σε «Άννα Κάτση», μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη στα μέσα του 1930 και δούλεψε ως εργάτρια. Στη Θεσσαλονίκη υπήρχε η εβραϊκή κοινότητα των Ισπανο-Εβραίων Σεφαραδιτών εκδιωχθέντων από τον Φερδινάρδο και την Ισαβέλλα το 1492. Εκεί, η σοσιαλιστική διεθνιστική Φεντερασιόν είχε μεγάλη επιρροή στην εβραϊκή εργατική τάξη, σε σύγκρουση με τους σιωνιστές. 55.000 μέλη της εβραϊκής κοινότητας, της μεγαλύτερης εθνοτικής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, εξοντώθηκαν από τους ναζί δήμιους στο Άουσβιτς τον καιρό της κατοχής.
Στη Θεσσαλονίκη η Ωραιοζήλη Λεβή / Άννα Κάτση εργάστηκε ως απλή εργάτρια σε μεγάλα εργοστάσια (στο κεραμοποιείο Αλλατίνη, την ΥΦΑΝΕΤ), ενώ παράλληλα παρέδιδε μαθήματα ως δασκάλα σε κρυφά («κόκκινα») σχολεία επιμόρφωσης εργατών. Ήταν η εποχή του βενιζελικού “Ιδιώνυμου” και η κομμουνιστική δραστηριότητα στα εργοστάσια, όπως και η μόρφωση των νέων εργατών, θεωρούνταν ιδιώνυμο αδίκημα και τιμωρούνταν.
Τον Ιανουάριο του 1931, η αστυνομία εισέβαλε στη “γιάφκα”, όπως τη χαρακτήρισε, στον προσφυγικό συνοικισμό της Αγίας Φωτεινής στη Θεσσαλονίκη, και συνέλαβε την Ωραιοζήλη και 5 νέους εργατοτεχνίτες και 6 νέες γυναίκες (2 εργάτριες και 4 μαθήτριες γυμνασίου). Η σύλληψη μιας 19χρονης κόρης εκατομμυριούχου προκάλεσε τεράστιο σοκ στην αστική κοινωνία και τον Τύπο της εποχής, καθώς θεωρήθηκε πλήγμα στην κοινωνική ιεραρχία. “Νέα πλουσιωτάτης οικογένειας… μεταβάλλεται σε εργάτρια και προπαγανδίζει την πτωχολογιά”, έγραψε μια εφημερίδα. Όλος ο αστικός τύπος ασχολήθηκε με την Ωραιοζήλη, και τον δάσκαλο και φίλο της Oscar Rosenzweig. Φανταστικές μυθιστορίες και ερωτικά ρομάντζα είδαν το φως της δημοσιότητας.
Με τη μεσολάβηση μεγαλοδικηγόρων του πατέρα της, η Ωραιοζήλη αποφυλακίστηκε σύντομα, μετέβη στο Παρίσι όπου συζούσε με τον Όσκαρ και δραστηριοποιήθηκε στο εκεί τροτσκιστικό κίνημα. Ο Oscar Rosenzweig, με το ψευδώνυμο Μύρτος, εκπροσωπούσε την ελληνική τροτσκιστική οργάνωση (ΚΟΜΛΕΑ), στο Διεθνές Γραφείο της Διεθνούς Αριστερής Αντιπολίτευσης.
Μετά το 1933 και την άνοδο των ναζί στην εξουσία, οι σχέσεις του Rosenzweig με ηγετικούς κύκλους του γαλλικού τροτσκισμού επιδεινώθηκαν. Στις διαμάχες των εν πολλοίς φραξιονιστικών τάσεων, ο Rosenzweig συντάχθηκε με τον Μ. Σένιν, ο οποίος ήταν πράκτορας της μυστικής αστυνομίας του Στάλιν και είχε διεισδύσει στην ηγεσία της Διεθνούς Αριστερής Αντιπολίτευσης. Μ. Σένιν ή Ζ. Ομπίν, ήταν τα ψευδώνυμα του Ουκρανού πράκτορα της Γκε Πε Ου, Πάβελ Όκουν (1905 – 1937), που στις δύσκολες πολιτικά συνθήκες φρόντιζε να δηλητηριάζει την ατμόσφαιρα. Αυτά τα δίκτυα πρακτόρων θα δολοφονήσουν αργότερα τον γιο του Τρότσκι Λέον Σεντόφ και άλλα στελέχη τής υπό διαμόρφωση Τέταρτης Διεθνούς.
Σε ρήξη με τους συντρόφους του, ο Oscar Rosenzweig θα μεταβεί στην Αγγλία συνοδευόμενος από την Ωραιοζήλη- εκεί τα ίχνη τους χάνονται.
Θόδωρος Κουτσουμπός