Στον χρόνο του τότε και του σήμερα

του Θόδωρου Κουτσουμπου

1. Στο παρόν, στο χρόνο του Τώρα, συναντώνται, εξελιγμένες, αλλαγμένες, αλλά πάντα εν-υπάρχουσες οι στιγμές του παρελθόντος. Ο χρόνος του Τώρα, ως στιγμή άρνησης συνθέτει, αντιφατικά, τους όρους του μέλλοντος. Του μέλλοντος που δεν προκύπτει ως μια γραμμική ακολουθία στιγμών του παρελθόντος μέσω του (φευγαλέου) “νυν”, αλλά ως απροσδιόριστο (ακόμη) διακύβευμα της διαπάλης ζωντανών δυνάμεων της Ιστορίας.

Στοχαζόμενοι λοιπόν πάνω στα 200 χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, το πρώτο που έρχεται στο μυαλό μας είναι ένα σχόλιο του Καρλ Μαρξ: H ιστορία επαναλαμβάνεται δύο φορές, τη μια ως τραγωδία και την άλλη ως φάρσα. Προφανώς, η Επιτροπή εορτασμού των 200 χρόνων της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, έμπλεξε τις γιορτές – κοντινές άλλωστε. Τις Αποκριές με την 25η Μαρτίου. Έτσι, αντί για Τσολιάδες και Αμαλίες βλέπουμε ένα Αποκριάτικο τσίρκο. Κακόγουστο, με λίφτιν και… τσαντικό.

Η κυρία Γιάννα Αγγελοπούλου Μπουμπουλίνα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης επαναστάτης του 1821! Ο Μαρινάκης του Noor 1 πυρπολητής «Κανάρης». Ο αρχιεπίσκοπος ως άλλος Παλαιών Πατρών Γερμανός βάζει τη σφραγίδα του Ελληνο-Χριστιανικού πολιτισμού, που δήθεν έθεσε η επανάσταση του 1821. Ο «μπουμπούκος» Άδωνης Γεωργιάδης ως… «Μπουμπουκίνα», και πάει λέγοντας. Θέαμα άθλιο και αηδές.

2. Στην πραγματικότητα, η ιδεολογική χρήση της ιστορίας, φέρνει στην επιφάνεια, στο χρόνο του Τώρα, όλες τις αντιφάσεις και τα αντιμαχόμενα στρατόπεδα του Τότε. Οι πολιτικοί, οικονομικοί, ιδεολογικοί και καμιά φορά φυσικοί απόγονοι εκείνων που αντιτάχθηκαν στην Επανάσταση, που προδώσανε την επανάσταση, που ματώσανε την επανάσταση, που κατασπάραξαν τα οικονομικά της επανάστασης και ληστέψανε τα περιβόητα εθνικά δάνεια, επιχειρούν να εμφανιστούν ως πρωταγωνιστές της μεγάλης ελληνικής επανάστασης του 1821, φυσικοί συνεχιστές της, ξεπλένοντας τις τωρινές πομπές τους με ανύπαρκτα ανδραγαθήματα του παρελθόντος. Και με λάιτ μοτίβ «όλοι μαζί» επιχειρούν να διαμορφώσουν μια νέα εθνική ενότητα υπό την δική τους –αμφισβητούμενη- κυριαρχία.

Η επίσημη ιστοριογραφία δύο αιώνων έχει χύσει πολύ μελάνη για να αναγορεύσει τους εκπροσώπους του Κοτζαμπαδισμού, τους Δεσποτάδες, όσους πασχίσανε να μην γίνει η επανάσταση, ως ήρωες της επανάστασης. Οι Ζαΐμηδες, οι Λόντοι, οι Μαυροκορδάτοι, ακόμη και οι Νενέκοι, ήρωες της Επανάστασης. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, σε αυτήν την παραποιημένη εκδοχή της ιστορίας αυτός που κήρυξε την Επανάσταση υψώνοντας τη σημαία της επανάστασης στην Αγία Λαύρα στις 25 Μαρτίου του 1821, έτσι, για να συνδεθεί η κήρυξη της εθνικο-απελευθερωτικής αστικο-δημοκρατικής επανάστασης, με την Ελληνο-Χριστιανική εκδοχή της. Η γιορτή του Ευαγγελισμού με την ανάταση του γένους…

Όμως, ούτε ο ίδιος ο Παλαιών Πατρών Γερμανός δεν τόλμησε να ισχυριστεί ότι ύψωσε τη σημαία της επανάστασης στην Αγία Λαύρα. Από τα απομνημονεύματά του απουσιάζει αυτή η εκδοχή, που αλλού παρουσιάζεται ως «ποιητική παράδοσις» και αλλού ως «παχυλόν ψεύδος». (Βλέπε Τάκη Σταματόπουλου, Ο Π.Π. Γερμανός χωρίς θρύλο). Εξ άλλου, η επανάσταση είχε ήδη κηρυχθεί από τον Αλέξανδρο Υψηλάντη στη Μολδοβλαχία από τις 22 Φλεβάρη 1821, ενώ ο Κολοκοτρώνης και ο Πετρόμπεης επικεφαλής των επαναστατών είχαν ήδη καταλάβει την Καλαμάτα στις 23 Μαρτίου!

Η ψευδής εικόνα της ιστορίας έχει προφανείς ταξικούς στόχους. Να παρουσιάσει τους αντίπαλους της επανάστασης, αυτούς που θέλανε να δολοφονήσουν τον εκπρόσωπο της Φιλικής Εταιρείας Παπαφλέσσα, τους Κοτζαμπάσηδες και Προεστούς και τους Δεσποτάδες, ως δήθεν πρωταγωνιστές του ’21. Είναι το ίδιο με αυτό που έκαναν οι δεξιές μετεμφυλιοπολεμικές κυβερνήσεις και η χούντα, που δώσανε συντάξεις, οικονομικά οφέλη και στήσανε μνημεία στους συνεργάτες των ναζί κατακτητών της Ελλάδας αναγορεύοντας την σκοτεινή δράση τους ως εθνική αντίσταση, την ώρα που τους πραγματικούς αντιστασιακούς τους εκτελούσαν ή τους έριχναν στις φυλακές και στις εξορίες.

Αυτοί που αφήσανε το Μεσολόγγι αβοήθητο, πεινασμένο και λιμασμένο, να πέσει και να σφαγιαστεί γιατί δεν τους πληρώσανε τα χρήματα που ζητούσαν γίνανε ήρωες(!) αντί να στηθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα για προδοσία και να ριχθούν τα ονόματά τους στο αιώνιο ανάθεμα.

3. Οι οικονομικοί, πολιτικοί και ιδεολογικοί απόγονοι του κοτζαμπαδισμού και του εκκλησιαστικού κατεστημένου, εορτάζουν. Και έφεραν και τους εκπροσώπους των Μεγάλων Δυνάμεων, της Αγγλίας (που αντιδρούσε και υπονόμευε την επανάσταση), της οποίας ο πρόξενος στην Πάτρα Γκριν συνεργαζόταν με τους Τούρκους πολιορκημένους στo κάστρο, για να αποκρούσουν τους επαναστάτες και να σφαγιάσουν τον εξεγερμένο λαό. Της Αγγλίας που με τα δάνεια στραγγάλιζε τον ελληνικό λαό για πάνω από έναν αιώνα και τα χρησιμοποιούσε για να καθορίζει ποιοι θα κυβερνάνε τη χώρα. Της Γαλλίας της μοναρχικής παλινόρθωσης, μέλους της Ιεράς Συμμαχίας, και της Ρωσίας του τσαρισμού και του σκοταδισμού που έβλεπε τον ελληνικό λαό (και τους νοτιο-σλάβους) σαν πιόνια στη στρατηγική σκακιέρα διείσδυσης του ρωσικού στόλου στη Μεσόγειο.

Αλλά σε πείσμα της Ιερής Συμμαχίας των Μεγάλων Δυνάμεων, η ελληνική επανάσταση του 1821 επέφερε το πρώτο ρήγμα στην αντεπαναστατική συμμαχία που επιβλήθηκε στην Ευρώπη μετά την ήττα του Ναπολέοντα και όσων, έστω αχνά πια, σηματοδοτούσε η Μεγάλη Γαλλική Επανάσταση του 1789-93.

4. Από την άλλη και τότε, όπως και τώρα, ορθώνονταν ο γίγαντας λαός. Οι καταφρονεμένοι, οι φτωχοί, οι αγροτοκτηνοτρόφοι και οι έμποροι –προοδευτική τάξη της εποχής, ενάντια στον κοτζαμπαδισμό και τους τσιφλικάδες-, η Κλεφτουριά και η Αρματολοί. Ήταν ο Κολοκοτρώνης που ρίχτηκε στο Μπουντρούμι στο Παλαμήδι του Ναυπλίου, ο Κολοκοτρώνης της «φωτιάς και τσεκούρι στους προσκυνημένους»… Και ο Καραϊσκάκης ατρόμητο και στρατηγικό μυαλό της επανάστασης, που δεν προσκυνούσε ισχυρούς ντόπιους και ξένους, που υπονομεύτηκε, πολεμήθηκε (ίσως και δολοφονήθηκε) από τη δολοπλόκα συμμαχία των ντόπιων κοτζαμπάσηδων, συντηρητικών και Δεσποτάδων. Και ο Οδυσσέας Ανδρούτσος που δολοφονήθηκε με μπαμπεσιά στην Ακρόπολη από τον εξαγορασμένο σύντροφό του Γκούρα. Ήταν ο Νικηταράς που πέθανε ζητιανεύοντας έξω από τη Μητρόπολη της Αθήνας και κανείς από τους νόθους επιβήτορες της εξουσίας δεν συγκινιόταν.

5. Αντίθετα με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, στο πλευρό του επαναστατημένου λαού (Ελλήνων, Αρβανιτών και άλλων) στάθηκαν οι Φιλέλληνες. Οι Φιλέλληνες ήλθαν από την Ευρώπη για να πολεμήσουν για την ελευθερία, βλέποντας στο πρόσωπο της ελληνικής επανάστασης όχι μόνο την αναγέννηση του αρχαίου ελληνικού πνεύματος, αλλά και την απαρχή της διάλυσης της Ιερής Συμμαχίας. Ο Λόρδος Μπάυρον από την Αγγλία, Γάλλοι επαναστάτες και Ιταλοί καρμπονάροι επαναστάτες, κατέφθασαν στην Ελλάδα για να πολεμήσουν για την ελευθερία. Ήταν η πρώτη διεθνιστική ομάδα, κυρίως διανοουμένων, στη νέα εποχή που άνοιξε η Μεγάλη Γαλλική Επανάσταση.

6. Πάνω απ’ όλα ήταν ο απλός λαός που επαναστάτησε, οι χωρικοί, οι κτηνοτρόφοι, οι αμόρφωτοι που τους ληστεύανε, ο Σουλτάνος, οι Πασάδες, οι κοτζαμπάσηδες και οι Δεσποτάδες. Αυτή η λαοθάλασσα έκανε την επανάσταση. Το 1821 υπήρξε η ευτυχής ένωση, καθώς είχε έλθει ο καιρός, για την ένωση αυτών των παρακατιανών ανθρώπων του μόχθου με τις ιδέες των πιο λαμπρών και ανήσυχων πνευμάτων της εποχής, των ανθρώπων που ανέπτυξαν τον νεοελληνικό διαφωτισμό, όπως ο Κοραής, ο Καΐρης κ.ά. που ρίχνανε τον σπόρο της Ελευθερίας. Πάνω απ’ όλους και όλα, ήταν το φλογερό μήνυμα του Ρήγα Φεραίου – Βελεστινλή, που συνάρπαζε τους καταπιεσμένους υπό το Οθωμανικό ζυγό:

Ως πότε παλικάρια, θα ζούμε στα στενά,
μονάχοι σα λιοντάρια, στις ράχες στα βουνά;
Σπηλιές να κατοικούμε, να βλέπουμε κλαδιά,
να φεύγωμ’ απ’ τον κόσμον, για την πικρή σκλαβιά;

Να χάνωμεν αδέλφια, πατρίδα και γονείς,
τους φίλους, τα παιδιά μας, κι όλους τους συγγενείς;
Κάλλιο είναι μιάς ώρας ελεύθερη ζωή,
παρά σαράντα χρόνια, σκλαβιά και φυλακή.

Βουλγάροι κι Αρβανήτες, Αρμένιοι και Ρωμιοί,
Αράπηδες και άσπροι, με μια κοινήν ορμή,
Για την ελευθερίαν, να ζώσωμεν σπαθί,

Με μια καρδιά όλοι, μια γνώμη, μια ψυχή,
χτυπάτε του τυράννου, την ρίζα να χαθή.
Να ανάψουμε μια φλόγα, σε όλην την Τουρκιά,
να τρέξει από την Μπόσνα, και ως την Αραπιά.

Να σφάξουμε τους λύκους, που στον ζυγόν βαστούν,
και Χριστιανούς και Τούρκους, σκληρά τους τυραννούν.
Στεργιάς και του πελάγου, να λάμψη ο σταυρός,
και στην δικαιοσύνην, να σκύψη ο εχθρός.

Ο κόσμος να γλυτώση, απ’ αύτην την πληγή,
κ’ ελεύθεροι να ζώμεν, αδέλφια εις την γη.

Το μη θρησκευτικό, μη φυλετικό όραμα του Ρήγα ήταν η δημοκρατική επαναστατική απάντηση της εποχής για μια Βαλκανική που δεν θα ήταν άθροισμα μικρών υποτελών κρατιδίων υποταγμένων στις μεγάλες δυνάμεις των ισχυρών, αλλά μια κοιτίδα ευμάρειας και πολιτισμού μέσω της ένωσης των διαφορετικών γειτονικών λαών, της βαλκανικής πανσπερμίας λαών και λαοτήτων. Το κήρυγμα του Ρήγα πολεμήθηκε όχι μόνο από την Οθωμανική αυταρχία που τον δολοφόνησε στο Βελιγράδι, αλλά και από την Εκκλησία που αφόρισε το κήρυγμα του Ρήγα. Όμως, ενέπνευσε τους τέκτονες –προοδευτικό κίνημα της εποχής- που συγκροτήσανε τη Φιλική Εταιρεία, την επαναστατική οργάνωση της επανάστασης του 1821.

Αυτό το όραμα κληρονόμησε αργότερα η Βαλκανική Παραδουνάβιος Ομοσπονδία στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα και αργότερα η Βαλκανική Σοσιαλιστική και από το 1920 Βαλκανική Κομμουνιστική Ομοσπονδία μέχρι να διαλυθεί όχι τόσο από την καταπίεση των ιμπεριαλιστικών και καπιταλιστικών δυνάμεων όσο κάτω από το βάρος της εθνικής οικοδόμησης του «σοσιαλισμού σε μία μόνο χώρα» του σταλινισμού.

7. Η επανάσταση του 1821 θα ηττηθεί όχι τόσο ή όχι μόνο λόγω των υπέρτερων δυνάμεων του Οθωμανού δυνάστη, όσο λόγω της εσωτερικής υπονόμευσης της εσωτερικής αντεπανάστασης. Χρειάστηκαν δύο παρατεταμένοι εμφύλιοι πόλεμοι που ενορχήστρωσαν οι κοτζαμπάσηδες, οι τουρκοπροσκυνημένοι, οι εύποροι αστοί και οι Δεσποτάδες, προπύργιο κάθε αντίδρασης. Έτσι μετά την ήττα της επανάστασης το 1826, χρειάστηκε η ναυμαχία του Ναυαρίνου και μετά η αναγνώριση του ανεξάρτητου ελληνικού κράτους το 1830, για να ιδρυθεί ένα υποτελές στις μεγάλες προστάτιδες δυνάμεις κρατίδιο – όργανο των ισχυρών της Ευρώπης και της Ρωσίας στον κατακερματισμό και τη μοιρασιά του κουφαριού Μεγάλου Ασθενούς, της Τουρκικής Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Η επανάσταση του 1821 τερματίστηκε χωρίς να ολοκληρωθεί. Όπως το διατύπωσε ο επιστήθιος φίλος του Διονυσίου Σολωμού, του Ποιητή της επανάστασης, Ούγο Φώσκολο, “rivoluzione terminata non completa”. Στη βάση των νέων σχέσεων παραγωγής ακολούθησε μια «αργόσυρτη» (Π. Πουλιόπουλος) καπιταλιστική ανάπτυξη που δημιούργησε βιομηχανία και μια μικρή μεν αλλά μαχητική εργατική τάξη, με τα πρώτα συνδικάτα της στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Αυτή η καινούργια κοινωνική δύναμη θα θέσει σε δεύτερη μοίρα την αντιπαράθεση της φιλελεύθερης αστικής τάξης με τα «τζάκια», τους κατ’ ευθείαν απόγονους των κοτζαμπάσηδων και θα αλλάξει την όψη της Ελλάδας, μετά του Βαλκανικούς και τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ιδίως όμως μετά την τραγωδία της Μικρασιατικής Καταστροφής.

Οι συνθήκες ξενικής στρατιωτικής φασιστικής κατοχής της Ελλάδας από τα στρατεύματα της Γερμανίας, Ιταλίας και Βουλγαρίας, θα πυροδοτήσουν την επόμενη μεγάλη επανάσταση, στη δεκαετία του 1941-49, ένα συνδυασμένο πόλεμο χωρικών, σαν αυτόν που περιγράφει ο Ένγκελς στον «Πόλεμο των Χωρικών στη Γερμανία», με την προλεταριακή κομμουνιστική επανάσταση. Η κλεφτουριά του 1821 θα ζωντανέψει στα χωριά της ελεύθερης Ελλάδας του βουνού, για να καταπνιγεί στο αίμα μετά την προδοσία και την παράδοση των όπλων στη Βάρκιζα. Αλλά αυτή η μεγάλη εποποιΐα θα αφήσει το στίγμα της, μέσω και της παράδοσης του Πολυτεχνείου, με ένα σύνθημα που εμφανίστηκε στους δρόμους της Αθήνας στην εξέγερση του 2008: «Βάρκιζα τέλος». Μήνυμα και εντολή για τις επερχόμενες επαναστάσεις.

8. Στη 200ή επέτειο από την επανάσταση του 1821, το θέαμα του κρατικού-κυβερνητικού τσίρκου, με τους διεθνείς προσκεκλημένους, μεταξύ των οποίων ο Πρίγκηπας του Βρετανικού θρόνου που «ξέθαψε» τους συγγενείς του της έκπτωτης δυναστείας των Γλύξμπουργκ, δεν μπορεί να κρύψει την τραγωδία που βιώνει ο ελληνικός λαός από την εγκληματική διαχείριση της πανδημίας από την κυβέρνηση – που προσλαμβάνει κατά χιλιάδες του αστυνομικούς και δεν διορίζει κανέναν μόνιμο γιατρό στα δημόσια νοσοκομεία. Αυτός ο συνδυασμός της υγειονομικής καταστροφής, με την οικονομική καταστροφή που προκαλεί η διεθνής οικονομική κρίση είναι η υλική εκρηκτική δύναμη πυροδότησης της νέας κοινωνικής επανάστασης. Όσα άφησαν ημιτελή η επανάσταση του 1821, το κίνημα στο Γουδί, η εφήμερη δημοκρατία μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, το επαναστατικό Αντάρτικο και το Πολυτεχνείο με τη Μεταπολίτευσή του πρέπει τώρα να ολοκληρωθούν.

Όπως το 1821, όπως το 1941-49, όπως σε κάθε καμπή της ιστορίας, οι επαναστάτες πρέπει να αναπτύξουν μια επαναστατική Οργάνωση, μια επαναστατική Στρατηγική και Τακτικές, και μια ιδεολογική αμφισβήτηση της κυρίαρχης ιδεολογίας. Η παρασιτική μεγαλοαστική τάξη, πρόθυμο υποχείριο με το αζημίωτο κάθε ιμπεριαλιστή δυνάστη πρέπει και μπορεί να ανατραπεί. Ας αναπτύξουμε τα θεωρητικά, πολιτικά, οργανωτικά όπλα για να βάλουμε τέλος στην κυριαρχία του κεφαλαίου και των ιμπεριαλιστών στην Ελλάδα, στα Βαλκάνια, την Ευρώπη και τον Κόσμο.

200 χρόνια μετά, σε τούτη την αιχμή του χρόνου και της ιστορίας, με υπόβαθρο τη μεγάλη επιστημονική και τεχνολογική επανάσταση, ας επιχειρήσουμε το άλμα στην ελευθερία που τώρα μπορεί να είναι νικηφόρο ως προλεταριακή σοσιαλιστική επανάσταση.