του Γιάννη Αγγέλη
Οι συγκεντρώσεις και οι καθημερινές διαδηλώσεις στην Αλβανία για την περιβόητη «επένδυση» Κουσνέρ, του γαμπρού του Τράμπ, έχουν πάρει πλέον πανεθνικό χαρακτήρα. Και όπως εξηγεί η ανταπόκριση της Νέας Προοπτικής από τα Τίρανα παίρνουν χαρακτηριστικά παλλαϊκής εξέγερσης με στόχο την ανατροπή του καθεστώτος του Ε. Ράμα.
Ο σκοπός αυτού του σημειώματος στην ΝΠ είναι να αναδείξει μία άλλη πλευρά αυτής της κρίσης που αφορά στις μορφές δράσης του χρηματιστικού κεφαλαίου στις σημερινές συνθήκες, στις περιοχές που τα ιμπεριαλιστικά συμφέροντα έχουν άμεση πρόσβαση στις τοπικές κυβερνήσεις. Μια τέτοια περίπτωση είναι αυτό που «συμβαίνει» στον Αυλώνα και αποκαλύπτει τα όσα έχουν συμβεί και ολοκληρώνονται εδώ στην Αθήνα από την περιβόητη επένδυση Λάτση/Μητσοτάκη στο Ελληνικό.
Η σύγκριση αυτή, μεταξύ Αυλώνα και Ελληνικού, «φωτίζει» τον ενιαίο μηχανισμό συγκέντρωσης του κεφαλαίου, στο πώς λειτουργεί, ανεξάρτητα από εθνικά σύνορα και κυβερνήσεις, μέσα από τις οποίες εξυπηρετείται. Το χρηματιστικό κεφάλαιο, στη σημερινή φάση υπερσυγκέντρωσής του, αναζητά «εδάφη» όπου μπορεί να επιβάλει κατάσταση «εξαίρεσης» και να ξαναγράψει τους κανόνες «παιχνιδιού» πριν ενεργοποιήσει τις περιβόητες επενδύσεις του.
Η «γη» ως «μη αναπαραγόμενο αγαθό», αποτελεί ιδανικό φορέα ανάπτυξης του πλασματικού κεφαλαίου μέσα από διαδικασίες τιτλοποίησης. Η «γη» μετατρέπεται σε ρευστή «αξία», χωρίς να χρειάζεται να παραχθεί τίποτα νέο. Αυτό ακριβώς συμβαίνει στο Ελληνικό και αυτό θέλουν να κάνουν στον Αυλώνα, ή ακόμα χειρότερα στην ισοπεδωμένη και μαρτυρική γη της Γάζας. Με την διαφορά ότι στην Ελλάδα το πείραμα όχι μόνο ξεκίνησε αλλά σχεδόν ολοκληρώθηκε και λειτούργησε ως «πρότυπο» προς εξαγωγή από τον τραπεζίτη και χρηματιστή Λάτση.
Η ουσία της διαδικασίας δεν έχει καμία σχέση με «ανάπτυξη», δηλαδή επέκταση παραγωγικών δυνάμεων, αλλά αποκλειστικά με αναδιανομή υπεραξίας μέσω της «μόχλευσης», αφού όμως εξασφαλιστεί η νομική κατοχύρωση της απαλλοτρίωσης της γης.
Το ειδικό χωρικό σχέδιο που θεσμοθετήθηκε για το Ελληνικό λειτούργησε ως ακριβές πρότυπο της νομοθεσίας έκτακτης ανάγκης για την Vjosa Narta.
Και στις δύο περιπτώσεις το κράτος ενεργεί ως αρχικός «συνδικαιοπράκτης», διαμορφώνοντας καταχρηστικά, το ρυθμιστικό πλαίσιο ώστε να εγγυηθεί την προσδοκώμενη απόδοση του κεφαλαίου. Αυτό είναι το λεγόμενο hedged return που περιγράφεται από σύγχρονους αναλυτές ανάλογων «επενδύσεων». Αυτό με μαρξιστικούς όρους θα μπορούσε να αποδοθεί ως «κοινωνικοποίηση» του κινδύνου και «ιδιωτικοποίηση» του κέρδους. Η κλασική δηλαδή λειτουργία του αστικού κράτους ως διαχειριστή και εγγυητή των υποθέσεων της άρχουσας τάξης στις σύγχρονες και μη σύγχρονες ανάγκες επέκτασης του κεφαλαίου.
Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται όχι μόνο στην κρατική παρέμβαση αλλά στην «αποϋλοποίηση» του εδάφους.
Η γη στο Ελληνικό δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως «δημόσιος χώρος» με χρηστική αξία για τον πληθυσμό της Αττικής, αλλά ως απόθεμα «ανταλλακτικής αξίας». Μια πλατφόρμα δηλαδή για προ-πωλήσεις καταστημάτων και υπερπλούσιων κατοικιών μέσα από χρηματοδοτικά σχήματα και τίτλους ιδιοκτησίας που μπορούν να εμπορευματοποιηθούν πολλαπλές φορές πριν καν χτιστεί ένα τούβλο…
Είναι η ίδια λογική που επιχειρήθηκε να μετατρέψει την συγκεκριμένη περιοχή στον Αυλώνα από ένα σχεδόν παρθένο οικοσύστημα σε… επενδυτικό όχημα. Και στις δύο περιπτώσεις χρησιμοποιείται η ιδεολογική «μάσκα». Ανάπλαση στο Ελληνικό, οικολογική επένδυση στον Αυλώνα. Αλλά ο πυρήνας είναι ο ίδιος.
Τι φτιάχνουν στο Ελληνικό; Ένα θύλακα ιδιωτικό, με δική του ασφάλεια και κανόνες πρόσβασης και de facto εξαίρεση από τον δημοτικό έλεγχο. Η απόλυτη εξαίρεση ακόμα και από την στοιχειώδη «αστική» νομιμότητα. Η αξία του ακινήτου άλλωστε εξαρτάται ακριβώς από τη δυνατότητα απομόνωσης από το δημόσιο και ταξικά ανομοιογενές, «περιβάλλον».
Στο Ελληνικό ήδη και τον Αυλώνα σαν προοπτική, το χρηματιστικό κεφάλαιο απαλλοτριώνει την υπεραξία, ο κρατικός μηχανισμός εγγυάται τη διαδικασία και η «κοινωνία» επωμίζεται το κόστος. Και να σκεφτεί κανείς ότι η «επένδυση» στο Ελληνικό έχει ξεκινήσει και εξελίσσεται χωρίς να βάλει φράγκο ο επενδυτής Λάτσης. Είναι ενας μετασχηματισμός της κυριαρχίας με νομικά και χρηματοοικονομικά μέσα.
Εδώ πρέπει να επαναλάβουμε, ότι κανένα ειδικό «χωρικό» σχέδιο, καμία νομοθεσία «έκτακτης ανάγκης» δεν προκύπτει αυθόρμητα από τη γραφειοκρατική κρατική μηχανή. Χρειάζεται πολιτική απόφαση. Και η πολιτική απόφαση έχει τίμημα. Το πλασματικό κεφάλαιο, για να μετατρέψει τη γη σε ρευστό τίτλο (ομόλογα, μετοχές, τίτλους ιδιοκτησίας) οφείλει πρώτα να εξαγοράσει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, δηλαδή τις κυβερνήσεις, να «εξασφαλίσει» νομοθετικές πλειοψηφίες.
Η υπόθεση Kushner στην Αλβανία είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ακριβώς επειδή έκανε «ορατό» αυτό που συνήθως παραμένει –σκόπιμα– αδιαφανές στο Ελληνικό. Την στιγμή δηλαδή όπου η ιδιωτική επιχειρηματική «σχέση» με ανώτατα κυβερνητικά πρόσωπα μετατρέπεται απευθείας σε νομοθετική εξαίρεση για την συγκεκριμένη γη. Στο Ελληνικό η ίδια «διαδικασία» ήταν λιγότερο προσωποκεντρική αλλά εξίσου συστηματική. Στην αρχή εμφανίσθηκαν ξένοι (Άραβες) επενδυτές, στη συνέχεια αποχώρησαν και εμφανίσθηκαν τράπεζες και μετά τα funds κ.λπ. Και σταδιακά με ευρεία πολιτική και θεσμική «συναίνεση», διακομματική σε μεγάλο βαθμό, το Ελληνικό απέκτησε νομικό καθεστώς εξαίρεσης για να ξεφύγει από τους κανόνες πολεοδομίας που θα ίσχυαν για κάθε άλλη δημόσια έκταση.
Αυτή είναι η κρίσιμη ενδιάμεση «φάση» που συνδέει το πλασματικό κεφάλαιο με το συγκεκριμένο «χώρο». Η κρατική εξουσία «αγοράζεται», με τη μορφή πολιτικής χρηματοδότησης, υποσχέσεων για μελλοντικές θέσεις εργασίας για στελέχη, δίκτυα συμβούλων και βέβαια συμφέροντα κατασκευαστικών εταιρειών. Και λειτουργεί τελικά ως ενεργός συν-διαμορφωτής και εγγυητής της επιθυμητής απόδοσης του κεφαλαίου. Η «αποϋλοποίηση» της ιδιοκτησίας του εδάφους, η μετατροπή του σε προ-πωλήσεις και τίτλους, προϋποθέτει λοιπόν την «εξ-αγορά» της ίδιας της κρατικής και κυβερνητικής βούλησης. Το ίδιο ακριβώς «συνέβη» στον Αυλώνα, όπου η κατάσταση εξαίρεσης για την οικολογικά προστατευόμενη περιοχή δεν θα υπήρχε χωρίς πολιτική απόφαση εξαγορασμένη από συγκεκριμένο επενδυτικό σχήμα…
Αυτή την αλήθεια που «κρύφτηκε» στην Ελλάδα, αποκαλύπτει και επιχειρεί να ανατρέψει το λαϊκό κίνημα στα Τίρανα.