Ανταπόκριση από τα Τίρανα
Καθώς η Αλβανία εισέρχεται στην τρίτη εβδομάδα των κινητοποιήσεων, ένα στοιχείο μοιάζει πλέον αδιαμφισβήτητο: οι διαδηλώσεις όχι μόνο μαζικοποιούνται καθημερινά, αλλά έχουν προ πολλού ξεπεράσει τα στενά όρια της υπόθεσης της τουριστικής επένδυσης του Τζάρεντ Κούσνερ. Το κύμα διαμαρτυρίας έχει εξαπλωθεί σε ολόκληρη τη χώρα, με επίκεντρο τα Τίρανα.
Η καθημερινή συγκέντρωση των 18:00 έχει αποκτήσει χαρακτηριστικά κοινωνικής συνάντησης, ενώ κατορθώνει να ενώσει διαφορετικές κοινωνικές ομάδες. Κυρίαρχη παραμένει η παρουσία μορφωμένων στρωμάτων και της μεσαίας τάξης. Η μαζικότητα και ο ειρηνικός χαρακτήρας των κινητοποιήσεων αποτελούν, για πολλούς, μια απάντηση στα στερεότυπα περί «απολίτιστων» Αλβανών, αναδεικνύοντας την ικανότητα της κοινωνίας να διαμορφώνει έναν αυτόνομο πολιτικό λόγο.
Σε αντίθεση με τις πολιτικές κινητοποιήσεις της περιόδου μετά το 1992, οι οποίες κυριαρχήθηκαν από τα μεγάλα κόμματα εξουσίας και συχνά συνοδεύονταν από συγκρούσεις, οι σημερινές διαδηλώσεις εμφανίζονται ως ένα κίνημα «από τον λαό για τον λαό». Χαρακτηριστικό είναι ότι κεντρικό ρόλο στις δημόσιες παρεμβάσεις έχουν προσωπικότητες της αλβανικής διασποράς στις ΗΠΑ, τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Βρετανία και άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και διανοούμενοι, γιατροί και ακτιβιστές, ενώ τα πολιτικά κόμματα –συμπεριλαμβανομένης της αντιπολίτευσης– παραμένουν στο περιθώριο, παρά τη στήριξη που εκφράζουν προς τις κινητοποιήσεις.
Πέρα από το σύνθημα «Rama ne burg – Berisha ne burg (Ράμα φυλακή – Μπερίσα φυλακή)», που στρέφεται εναντίον των δύο κυρίαρχων πολιτικών εκφραστών της μεταχοτζικής περιόδου, αναδύεται ένα ευρύτερο όραμα για μια «Νέα Αλβανία». Συνθήματα όπως «Η Αλβανία ανήκει στους Αλβανούς», «Νέα Αλβανία» ή «Όλοι οι προδότες φυλακή» θα μπορούσαν εύκολα να ερμηνευθούν ως έκφραση εθνικισμού. Ωστόσο, οι υποστηρικτές του κινήματος υποστηρίζουν ότι ο πυρήνας των διεκδικήσεών του αφορά την κοινωνική χειραφέτηση, την καταπολέμηση της διαφθοράς, την αξιοκρατία και την ενίσχυση των δημόσιων αγαθών, όπως η υγεία και η παιδεία.
Η αλβανική διασπορά μεταφέρει εμπειρίες και απαιτήσεις που έχουν διαμορφωθεί στις δυτικές κοινωνίες, διεκδικώντας έναν διαφορετικό τρόπο κατανομής του κοινωνικού πλούτου. Παρότι το περιεχόμενο της «Νέας Αλβανίας» δεν έχει ακόμη αποκρυσταλλωθεί πλήρως, η παρουσία συμβόλων από την παγκόσμια ποπ κουλτούρα –από το Dragon Ball μέχρι το One Piece– υποδηλώνει έναν διεθνιστικό ορίζοντα και μια αναζήτηση καθολικών αξιών, όπως η δικαιοσύνη, η συνύπαρξη και η χειραφέτηση.
Η συνύπαρξη διαφορετικών θρησκευτικών κοινοτήτων αποτελεί, άλλωστε, ένα από τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αλβανικής κοινωνίας. Το ίδιο αποτυπώνεται και στις διαδηλώσεις, όπου συναντά κανείς γυναίκες με μαντίλα, ορθόδοξους πιστούς και καθολικές μοναχές.
Σύμφωνα με αυτή την οπτική, ο Έντι Ράμα αποξενώθηκε από τα κοινωνικά στρώματα που στήριξαν το εγχείρημα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της ένταξης της χώρας στη διεθνή οικονομία. Αντί για την οικοδόμηση ενός ισχυρού κοινωνικού κράτους και ενός συστήματος ισονομίας, κατηγορείται ότι διαμόρφωσε ένα πελατειακό μοντέλο εξουσίας, το οποίο με κάθε εκλογική νίκη γινόταν ολοένα πιο προσωποκεντρικό και αυταρχικό.
Η δημιουργία μιας οικονομικής ελίτ γύρω από το κυβερνών κόμμα και οι κατηγορίες για διαπλοκή, διαφθορά και ξέπλυμα χρήματος αποτελούν βασικά στοιχεία της κριτικής που ασκείται στην κυβέρνηση. Στην κορυφή αυτού του συστήματος τοποθετείται ο ίδιος ο Ράμα, ο οποίος παρουσιάζεται από τους επικριτές του ως ο διαμεσολαβητής της ένταξης της Αλβανίας στις διεθνείς αγορές ακινήτων και κεφαλαίων, προσφέροντας θεσμικές και φορολογικές διευκολύνσεις σε ξένους επενδυτές.
Για πολλούς διαδηλωτές, ο τραυματισμός και ο συρμός ενός διαδηλωτή στο Ζβερνέτς από ιδιωτική εταιρεία φύλαξης, παρουσία αστυνομικών δυνάμεων, σηματοδότησε μια τομή. Από εκείνο το σημείο και έπειτα, υποστηρίζουν, το κοινωνικό συμβόλαιο που διαμορφώθηκε στα 34 χρόνια μετά την πτώση του καθεστώτος Χότζα έχει πλέον εξαντλήσει τη νομιμοποίησή του.
Στη θέση του αναδύεται η ιδέα μιας «Νέας Αλβανίας», η οποία διεκδικεί τα πανανθρώπινα αγαθά: υγεία, δικαιοσύνη, στέγη, παιδεία, αξιοκρατία, δημόσιες μεταφορές, προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και περισσότερο ελεύθερο δημόσιο χώρο στις πόλεις. «Revolucion», όπως γράφεται και προφέρεται στα αλβανικά, είναι η λέξη που συμπυκνώνει, για πολλούς από τους συμμετέχοντες, αυτή τη νέα ιστορική στιγμή.
Μ.Σ.