του Σπύρου Γεωργόπουλου
[ Tο βράδυ της Τρίτης 8 Ιουλίου, στο κηπάκι της Τσαμαδού, στα Εξάρχεια, παρά τον καύσωνα των ημερών και τη γενικότερη απάθεια -γνώρισμα των καιρών- μια ομάδα ανθρώπων απέδειξε ότι αντιστέκεται στα δολοφονικά μέτρα που αποσκοπούν στον αφανισμό μιας ευάλωτης κοινωνικής ομάδας: εκείνης των εξαρτημένων. Πρώην εξαρτημένοι, αλληλέγγυοι από πολλές συλλογικότητες και εργαζόμενοι των «στεγνών» προγραμμάτων απεξάρτησης συναντήθηκαν κάτω από την ίδια στέγη για έναν κοινό αγώνα: εκείνον της αντίστασης στην πολιτική της καταστολής του ελεύθερου ανθρώπου, που δεν έπαψε, δεν παύει και δεν θα πάψει ποτέ να ονειρεύεται μια κοινωνία αταξική, ισότιμη και ελεύθερη από τα δεσμά της εξάρτησης.
Στην εκδήλωση, που οργώνωσαν οι Συλλογικές Δράσεις Κοινωνικής Αλληλεγγύης για το 18Άνω και το Σωματείο Υποστήριξης στο Κοινωνικό και Επιστημονικό Έργο του 18Άνω, μίλησαν θεραπευτές από το 18Άνω (μεταξύ αυτών η ιδρύτρια και επί δεκαετίες επιστημονική υπεύθυνη του Προγράμματος Κατερίνα Μάτσα), από το ΚΕΘΕΑ, συνδικαλιστές, παιδιά από την απεξάρτηση, ενώ έγινε παράσταση Κουκλοθέατρου και Μουσικής. Παρακάτω δημοσιεύουμε μία από τις ομιλίες: ]
Βρισκόμαστε στο τέλος μιας εποχής για την ψυχολογική απεξάρτηση: μια πράξη αντίστασης, κοινωνικής και πολιτικής χειραφέτησης και διεκδίκησης του δικαιώματος για ζωή. Η απεξάρτηση, ως επαναστατική πράξη συνεχούς αμφισβήτησης των εκάστοτε οικονομικών και πολιτικών αρχών, έρχεται για πρώτη φορά σε ολική σύγκρουση με τη νεοφιλελεύθερη πολιτική της μείωσης της βλάβης και της σωματικής αποτοξίνωσης από τις ουσίες.
Ο περιορισμός της απεξάρτησης στο καθαρά βιολογικό επίπεδο φέρνει στην επιφάνεια, με απόλυτη ευκρίνεια, το μένος που εκφράζεται μέσω της βιοπολιτικής: την προσπάθεια να υποταχθεί καθολικά ο σύγχρονος άνθρωπος, αφαιρώντας του κάθε δυνατότητα διαφυγής από τον ηγεμόνα της εξάρτησης. Στη διαρκή υπονόμευση κάθε συλλογικής προσπάθειας κοινωνικής χειραφέτησης απαντάμε με διαρκή επανάσταση, συνεχή αμφισβήτηση και αέναη σύγκρουση με κράτος και αρχές που, για πρώτη φορά τόσο ξεκάθαρα, πήραν τη θέση που πάντοτε προασπίζονταν: αυτήν που βρίσκεται απέναντί μας.
Η απεξάρτηση, ως συμβολική πράξη διατήρησης της ακεραιότητας της προσωπικότητάς μας, είναι και θα είναι η αρχή και το τέλος αυτού του νομοσχεδίου. Η μη συμμόρφωση και η συνειδητή απειθαρχία, όπως ορίζονται από τα νομοθετικά εκτρώματα που ψηφίζονται το ένα μετά το άλλο από τη μνημονιακή εποχή μέχρι και σήμερα, δεν θα καταστείλουν τις φωνές μας, τις δράσεις μας, τη φιλοσοφία για μια καθαρή και ελεύθερη ζωή που μας χάρισαν το 18 Άνω, το ΚΕΘΕΑ και τα υπόλοιπα στεγνά προγράμματα απεξάρτησης.
Η απεξάρτηση είναι σύμπραξη δύο ή περισσότερων ανθρώπων που αγωνίζονται για έναν κοινό σκοπό. Αυτή η μέθοδος κοινωνικής συγκρότησης καθίσταται, από μόνη της, εχθρική προς κάθε ολοκληρωτικό καθεστώς. Η θεραπευτική σχέση θεραπευόμενου και θεραπευτή είναι μια πυρηνική και απολύτως συμβολική σχέση, καθώς απεικονίζει τον ανθρώπινο δεσμό που οφείλει να διακοπεί -όπως διακόπτεται βίαια- με την απομάκρυνση των θεραπευτών, μέσα από έναν τερατώδους τύπου μηχανισμό που έχει ως μόνο άξονα δράσης τον ψυχικό και συνειδησιακό ευνουχισμό του απεξαρτημένου.
Η αναγωγή της εξάρτησης σε ιατρικό φαινόμενο ευθυγραμμίζεται με το γενικότερο σχέδιο καταστολής των ευαίσθητων, των αδυνάμων, των επαναστατών· εκείνων των οποίων η ζωή κρίνεται καθημερινά από αρχές, ιδιώτες ψυχιάτρους, σωφρονιστικούς μηχανισμούς και μικροαστικά στερεότυπα. Η κρίση των εξαρτημένων και των απεξαρτημένων είναι καθημερινή και κυριαρχεί σε όλες τις πτυχές της ύπαρξής μας.
Η επιβολή των οικονομικών και πολιτικών αρχών δεν εκφράζει απλώς μία πτυχή της ταξικής πάλης, αλλά μια βαθύτατα μισανθρωπική τάση των νεοφιλελεύθερων καθεστώτων να κατακερματίσουν τους κοινωνικούς δεσμούς, υποκαθιστώντας τους με σχέσεις εξάρτησης μεταξύ «ασθενών» και «γιατρών».Η ψυχιατρικοποίηση των συμπτωμάτων ως στρατηγικός μηχανισμός εγκαθιδρύει ένα καθεστώς αβοηθητότητας, όπου ο εξαρτημένος παραμένει ο αιώνιος «ασθενής», που πάσχει από την ανίατη «νόσο» της τοξικομανίας. Η ύπαρξή του αντικαθίσταται από ένα σύμπτωμα και η συμπεριφορά του ιατρικοποιείται, αφαιρώντας του κάθε δυνατότητα επιλογής τού τύπου θεραπείας που τον εκφράζει, καθώς ήταν, είναι και θα είναι -στα μάτια του συστήματος- για πάντα «άρρωστος».
Η ψυχιατρικοποίηση των συμπτωμάτων αναιρεί κάθε δυνατότητα αντίδρασης, έκφρασης και φυσικά άσκησης οποιουδήποτε δικαιώματος -από τη συμμετοχή του σε ομάδες ψυχοεκπαιδευτικού χαρακτήρα έως και την εύρεση εργασίας- καθώς στη συνείδησή του θα έχει κατασκευαστεί το «σύνδρομο της αβοηθητότητας», που του στερεί κάθε δυνατότητα διαχείρισης των συναισθημάτων του.
Η καταδυνάστευση της συνείδησής του ωθεί το άτομο να χάσει κάθε επαφή με την ίδια του την ύπαρξη, ως κοινωνική και πολιτική οντότητα. Η ελλειμματική αίσθηση της ταυτότητάς του, ως αποτέλεσμα του πολιτικού γίγνεσθαι και της κοινωνικής συναναστροφής, καταρρέει μέσα σε ένα δόγμα ιατρικοποίησης, εντός ορίων που υπαγορεύονται από οικονομικά συμφέροντα και τον διακαή πόθο της εξουσίας για κοινωνικό έλεγχο.
Το ιατρικό μοντέλο που εφαρμόζεται με τέτοια φασιστική βία, χωρίς να αφήνει κανένα περιθώριο διαλόγου, αποτελεί άλλη μια έκφραση του δόγματος Μητσοτάκη – μιας πολιτικής που είχε ανάλογη αντιμετώπιση και σε άλλα ζητήματα υγείας, όπως κατά την περίοδο της πανδημίας, με τη λήψη ανεπίγνωστων μέτρων καταστολής που οδήγησαν στην εξέγερση της Νέας Σμύρνης.
Το καθεστώς που έχει πλέον καθιερωθεί στις χώρες της δυτικής Ευρώπης, όπου η μείωση βλάβης και οι χώροι ελεγχόμενης χρήσης παρουσιάζονται ως οι μόνοι τρόποι «θεραπείας», συνδράμει στον χορό των δισεκατομμυρίων που έχει στηθεί από τις φαρμακοβιομηχανίες μέσω των χορηγούμενων υποκατάστατων. Ήταν θέμα χρόνου ο καπιταλιστικός πόλεμος, όπου κάθε φέρετρο ισοδυναμεί με μερικές δεκάδες χιλιάδες ευρώ, να φτάσει και στην Ελλάδα.
Τα γεγονότα κατά την περίοδο της πανδημίας, με δεκάδες χιλιάδες απώλειες, θα πρέπει να μας υπενθυμίζουν τη μισανθρωπική και βαθύτατα αντιδεοντολογική προσέγγιση της κυβέρνησης Μητσοτάκη σε ό,τι αφορά τη δημόσια και ψυχική υγεία.
Όπως συσπειρώθηκαν για πρώτη φορά όλα τα προγράμματα απεξάρτησης με κοινό στόχο τη διατήρηση των δεσμών ανάμεσα σε εξαρτημένους και απεξαρτημένους και απώτερο σκοπό τη διαφύλαξη μιας κοινής φιλοσοφίας -εκείνης του ελεύθερου ανθρώπου- έτσι και τώρα πρέπει, για πρώτη φορά, να διεκδικήσουμε μέσω κοινών αγώνων, χωρίς κομματική απόχρωση, την απόσυρση αυτού του νόμου, για τα αδέρφια μας που δεν έχουμε γνωρίσει, για τις επόμενες γενιές.
ΤΟ ΠΑΘΟΣ ΓΙΑ ΤΗ ΛΕΥΤΕΡΙΑ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΑ ΝΑΡΚΩΤΙΚΑ
* Ο ΣΠΥΡΟΣ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ είναι μέλος των Συλλογικών Δράσεων Κοινωνικής Αλληλεγγύης για το 18Άνω