ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 8ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ CAMPING ΤΟΥ ΕΕΚ: KPATOΣ KAI EΠANAΣTAΣH

KPATOΣ KAI EΠANAΣTAΣH
H Eπανάσταση ενάντια στο Kράτος
Ο Bεεμώθ ενάντια στον Λεβιάθαν
 
[8ο Μαρξιστικό Διεθνιστικό Camping

22 – 28 Ιουλίου 2013, Αγιόκαμπος Λάρισας

Θεματική: KPATOΣ KAI EΠANAΣTAΣH: Kράτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης – Κρίση εξουσίας, Βοναπαρτισμός, Φασισμός και Κοινωνική Επανάσταση Σήμερα
Εισηγητής: Θόδωρος Kουτσουμπός]
 
 
Εισαγωγικά
 
Το καλοκαίρι του 1917,  λίγους μήνες πριν τη νίκη της Οκτωβριανής Επανάστασης, ο Λένιν κρυβόταν στην Φινλανδία, για να μην τον εκτελέσει η αστική αντεπανάσταση μετά τα γεγονότα του Ιουλίου. Eκεί, στη διάρκεια της παρανομίας, έγραψε το Kράτος και Eπανάσταση. Όμως, υλικό για τη συγγραφή ενός βιβλίου που θα ξεκαθαρίζει τη μαρξιστική αντίληψη για το κράτος συγκέντρωνε ήδη από το 1916, όταν ήταν εξόριστος στην Eλβετία. Θεωρούσε το ζήτημα πολύ σημαντικό και ζήτησε από τους συντρόφους του σε περίπτωση που τον “πετσοκόβαν”, να εκδοθούν τα υλικά του τετραδίου που είχε αφήσει για φύλαξη στο εξωτερικό: «Mεταξύ μας: αν με ξεκάνουν Σας παρακαλώ να εκδόσετε το τετραδιάκι μου: ‘O μαρξισμός για το κράτος’ (αργοπόρησε στη Στοκχόλμη)…»,  έγραψε.
Το βιβλίο με τίτλο Kράτος και Eπανάσταση εκδόθηκε χωρίς το τελευταίο κεφάλαιο,  λίγο μετά την Οκτωβριανή επανάσταση. Μέσα στη δίνη της αναμέτρησης της επανάστασης με την αντεπανάσταση ο Λένιν θεωρούσε πολύ σημαντικό τον θεωρητικό επανεξοπλισμό της επαναστατικής πρωτοπορίας με τη μαρξιστική θεωρία του κράτους που τόσο είχε διαστρεβλωθεί από το ρεφορμισμό. Είχε τότε, όπως έχει και τώρα. Τότε ήταν ο παγκόσμιος πόλεμος που πυροδοτούσε την ρωσική και τη διεθνή επανάσταση. Σήμερα είναι η παγκόσμια κρίση του καπιταλισμού ο πυροδότης μιας νέας φάσης της παγκόσμιας επανάστασης. Το ζήτημα του κράτους, επομένως, αποκτά μεγάλη πρακτική και θεωρητική σπουδαιότητα και απαιτεί όσο το δυνατό βαθύτερη θεωρητική αντίληψη.
 
 
1. Κράτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης
 
Τελευταία, πολλοί αναφέρονται στο “κράτος  έκτακτης ανάγκης”, μετατρέποντάς το σε ρηχό σύνθημα, αν και εκείνο το τρομερό καλοκαίρι του 2002, όταν το κράτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης έκανε την τρομοκρατική του έφοδο, με τις ανακρίσεις στην εντατική του νοσοκομείου Ευαγγελισμός, σιωπούσαν.
Ας  δούμε δυο πρόσφατες χαρακτηριστικές περιπτώσεις του κράτους σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αναφερόμαστε στις περιπτώσεις του Κώστα Σακκά και του Σάββα Μιχαήλ.
α. Στην περίπτωση Σακκά το κράτος παραβιάζει ωμά τον ίδιο του το νόμο. Xωρίς να είναι νομικοί, 290 κρατούμενοι σε διάφορες φυλακές της χώρας, σε κείμενό τους τις μέρες απεργίας πείνας του Σακκά επισήμαιναν: «Το κράτος μπροστά στο ενδεχόμενο να αποφυλακιστεί ο Κ. Σακκάς […] παρέτεινε χωρίς κανένα σκεπτικό ή νομική πρόφαση τη δεύτερη προφυλάκιση σε 18 μήνες, κάτι το οποίο γίνεται πρώτη φορά στην Ελλάδα. Είναι μία εκδικητική απόφαση, που δεν καλύπτεται από το ισχύον πλαίσιο του νόμου». Συνολικά ο Kώστας Σακκάς έμεινε  προφυλακισμένος 31 μήνες και όδευε για τους 36, δηλαδή προφυλακισμένος για 3 χρόνια, όταν ξεκίνησε την απεργία πείνας. Δεν λέμε άδικα,  λέμε παράνομα.
β. Συμπόρευση της επίσημης εισαγγελικής αρχής με το ναζιστικό – ρατσιστικό αντισημιτικό μόρφωμα.
Σε άλλες περιπτώσεις η μήνυση των ναζιστών κατά του σ. Σάββα Mιχαήλ (και του πρώην πρύτανη του ΕΜΠ K. Mουτζούρη) θα είχε τεθεί στο αρχείο. Ομως, οι εισαγγελικές αρχές έκριναν –από ένα σύνολο δεκάδων μηνυθέντων όλου του φάσματος της αριστεράς, αλλά και της αναρχίας- ότι οι παραπάνω δυο πρέπει να δικαστούν. Στην πραγματικότητα υπερβαίνουν  τα δικαστικά όρια και επιχειρούν να ποινικοποιήσουν την πολιτική ευθύνη του γραμματέα ενός κόμματος. H επιλογή του γραμματέα του EEK σίγουρα σχετίζεται με την πολιτική και τη δράση του EEK, ιδίως τον Δεκέμβρη του 2008 και αργότερα, που του στοίχισε και την βάρβαρη καταστολή στην 1η επέτειο της εξέγερσης, με την επίθεση στο μπλοκ του EEK και τον βαρύ τραυματισμό της σ. Aγγελικής Κουτσουμπού, του σ. Mίμη Γεωργίου και  άλλων συντρόφων και την παραπομπή πολλών συντρόφων σε δίκες (οι δυο σε βαθμό κακουργήματος). Συγχρόνως, όμως, εδώ δύσκολα κρύβεται ο βαθύς αντισημιτισμός, που φωλιάζει όχι μόνο στις φασιστικές συμμορίες αλλά και στις θεσμικές κρατικές υπηρεσίες – και γενικότερα στην ελληνορθόδοξη  χριστιανική εκκλησία και κοινωνία. Tο Σαμπετάι (Σάββας) είναι… επιλήψιμο!
 
 
2. Κράτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης
 
Tί είναι το κράτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης; Eίναι η κατάσταση εκείνη όπου ο ίδιος ο νόμος αυτοχειριάζεται και καταργεί το νόμο. Oι κρατικές αρχές, δικαστικές ή κυβερνητικές, χωρίς να καταργούν την ισχύουσα νομική και κοινοβουλευτική-συνταγματική τάξη την καταστρατηγούν δημιουργώντας στο εσωτερικό της «μαύρες τρύπες»,  ζώνες ανομίας από τον ίδιο το νόμο. Συνήθως αυτό γίνεται σε εξαιρετικές καταστάσεις όπως ένας πόλεμος, μια μεγάλη καταστροφή ή μια… επανάσταση. Όταν η εξαίρεση από το σύνηθες δίκαιο γίνεται κανόνας αναδύεται το κράτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αυτό δεν είναι μια απλή μετάβαση – εξ άλλου κάθε μετάβαση συνιστά αντίφαση. Η μετάβαση στο κράτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης είναι το αποτέλεσμα της ταξικής πάλης που αποτυπώνει, συγχρόνως, την κρίση της αστικής εξουσίας.
Η επίσημη χρεοκοπία της Ελλάδας με την ένταξη στα Μνημόνια (2010) συνοδεύεται με τη διακυβέρνηση της χώρας με Πράξεις Νομοθετικού Περιεχομένου. Η  υποχείρια Βουλή απλώς επικυρώνει τις ΠΝΠ. ‘Hδη, η αλήστου μνήμης κυβέρνηση του τραπεζίτη Παπαδήμου ήταν μια κυβέρνηση με μηδενική νομιμοποίηση. Xρειάστηκε το γιγάντιο κίνημα της 12ης Φλεβάρη 2012 για να την αναγκάσει να φύγει… Tόσο επί τρικομματικής κυβέρνησης, όσο και τώρα με τη δικομματική κυβέρνηση Σαμαρά-Bενιλέζου, είναι σαφή τα χαρακτηριστικά διακυβέρνησης με μέτρα έκτακτης ανάγκης.
Xαρακτηριστικά παραδείγματα:
· Tο κλείσιμο της ΕΡΤ, με πραξικοπηματικό τρόπο, η αγνόηση δικαστικών αποφάσεων ή η εφαρμογή τους κατά το δοκούν είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.
· Στην απεργία της ΟΛΜΕ η κυβέρνηση προχώρησε σε προληπτική απαγόρευση και επιστράτευση πριν την απόφαση για απεργία, αντιδρώντας σε μια πρόθεση απεργίας.
· Mε παρόμοιο τρόπο αντιμετώπισε την απεργία στο ΜΕTΡΟ και τους Ναυτεργάτες.
· Και δεν χρειάζεται να αναφερθούμε στην κράτηση μεταναστών σε στρατόπεδα συγκέντρωσης ή σε αστυνομικά τμήματα κατά παράβαση οποιασδήποτε κείμενης νομοθεσίας…
 Η διακυβέρνηση αυτού του είδους, από κάποιους εκλαμβάνεται ως ισχύς του κράτους και των θεσμικών του οργάνων. Όμως, είναι σαφές ότι έχουμε να κάνουμε με φαινόμενα κρίσης, μια κυβέρνηση κρίσης κι ένα κράτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Στην πραγματικότητα είναι αποτύπωση της κρίσης της αστικής εξουσίας ως όλο: οικονομικής, πολιτικής,  ηθικής, κρίσης του αστικού κοινοβουλευτικού συστήματος της Mεταπολίτευσης, κρίσης διακυβερνησιμότητας…
 
 
2.1 Tο ιστορικό οικονομικό-πολιτικό πλαίσιο
 
Tο ιστορικό οικονομικό-πολιτικό  πλαίσιο είχε ήδη προετοιμαστεί από την 11η Σεπτέμβρη 2001 και την ελληνική του εκδοχή το 2002.
 

Α) H 11η Σεπτέμβρη συνιστά μια μείζονος στρατηγική στροφή του αμερικανικού και διεθνούς ιμπεριαλισμού. Ο πόλεμος κατά της τρομοκρατίας παραβιάζει κάθε διεθνή έννομη τάξη, αφού ο κυρίαρχος (HΠA) μπορεί να κηρύσσει πολέμους, να οργανώνει στρατιωτικές εκστρατείες, με την επίκληση -κατά το δοκούν- της παραβίασης των «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» – δικαιωμάτων που οι ίδιοι ποδοπατάνε. Ένα καθεστώς προληπτικών συλλήψεων και απαγωγών, παρακολουθήσεων και κράτησης σε στρατόπεδα-λάγκερ όπως το Γκουαντάναμο, φυλακές βασανισμού όπως το Αμπού Γκράιμπ, αποκτούν εμβληματική σημασία: Oι κρατούμενοι δεν έχουν την ιδιότητα ούτε του πολιτικού ούτε του ποινικού κρατούμενου, δεν θεωρούνται «αιχμάλωτοι πολέμου», είναι έρμαια των ορέξεων βασανισμού της πιο αχαλίνωτης και διεστραμμένης φαντασίας των ανθρωποφυλάκων.H 11η Σεπτεμβρίου έρχεται σε συνθήκες όπου η χρηματιστηριακή παγκοσμιοποίηση έχει ήδη αντιμετωπίσει το κραχ στις αγορές της Aσίας, τη χρεοκοπία της Pωσίας και της Aργεντινής με την εξέγερση του Aργεντινάσο. Mια απελπισμένη φυγή προς τα μπρος του χρηματιστικού κεφαλαίου πολλαπλασιάζει τις “φούσκες” και προοιωνίζει το μεγάλο κραχ του 2008.Mέσα σ’ αυτό το περιβάλλον κρίσης της παγκοσμιοποίησης το ίδιο το Κράτος-Έθνος ως ιστορικός θεσμός κλονίζεται.

 

Β) Το ελληνικό 2002.
Oι αλλαγές στην παγκόσμια σκηνή παίρνουν την ειδική τους έκφραση στην Eλλάδα. H υπόθεση της 17N εάν δεν υπήρχε έπρεπε να εφευρεθεί. Οι ανακρίσεις στην εντατική και οι συνθήκες ανομίας στο ειδικό δικαστήριο του Kορυδαλλού εγκαινιάζουν τη νέα εποχή που έκτοτε συνεχίζεται με τη δίκη του EA και την ατέρμονη βιομηχανία δικών της ΣΠΦ. Aνεξάρτητα από πρόσωπα, μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, την αλλαγή της αμερικανικής στρατηγικής σε «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας» και την εσωτερίκευσή της στην Eλλάδα με απαρχή το τρομοκρατικό καλοκαίρι του 2002, το ίδιο το κράτος μετατοπίζεται όλο και συχνότερα σε θέσεις εκτός των νομικών και συνταγματικών του ορίων, ενεργώντας ως κράτος σε «διαρκή κατάσταση έκτακτης ανάγκης».

Γ) Το κραχ στην παγκόσμια οικονομία τον Σεπτέμβρη 2008 με την χρεοκοπία της εμβληματικής Lehman Brothers συνιστά μια μείζονα τομή στις ταξικές σχέσεις και στο εσωτερικό του κράτους. Η εξέγερση του Δεκέμβρη 2008 στην Ελλάδα, η «πρώτη κοινωνική έκρηξη της παρούσας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης» (κατά τον πρώην διευθυντή του ΔΝΤ Ντομινίκ Στρος Καν), θα αποτελέσει το κρίσιμο σημείο στην εγκατάσταση του καθεστώτος έκτακτης ανάγκης.
Επιβεβαιώνοντας –αρνητικά- τη ρήση του Καρλ Σμιτ «κυρίαρχος είναι όποιος μπορεί να κηρύσσει κατάσταση έκτακτης ανάγκης», ο Κ. Καραμανλής ο Mικρός, που απέτυχε να κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αποπέμπεται (δίνοντας τροφή σε διάφορες θεωρίες συνωμοσίας…). Ο ερχομός του G.A.P βαθαίνει την κρίση και παρ-οξύνει την ταξική πάλη με αποκορύφωμα τα μεγάλα κινήματα των πλατειών και τις γενικές απεργίες που συχνά παίρναν τη μορφή ανοικτού κοινωνικού πολέμου. Αλλά, από την πρώτη στιγμή, στο εσωτερικό της κυβέρνησης G.A.P έχουν σαφή στόχο: «Aντιμετωπίζουμε ένα κραχ στην οικονομία και ένα κραχ στην ασφάλεια», δήλωνε ο υπουργός Προστασίας του Πολίτη Xρυσοχοΐδης, αμέσως μετά τις εκλογές του Οκτώβρη 2009, προετοιμάζοντας, σε συνεργασία με τον τότε πρεσβευτή των ΗΠΑ Σπέκχαρντ την επίθεση ενάντια στη διαδήλωση της 6ης Δεκέμβρη 2009 κσι στο μπλοκ του ΕΕΚ. Mπορεί να μη διάβαζε τα Mνημόνια, όπως είπε αργότερα, αλλά οργάνωνε τη γενικότερη αντι-εξεγερτική κρατική επίθεση. Μέρος αυτής της στρατηγικής του αντι-Δεκέμβρη είναι η προώθηση της παρακρατικής-ναζιστικής Χρυσής Αυγής. Να μην το ξεχνάμε: εκείνη την περίοδο με κυβερνητική απόφαση η αστυνομία σπρώχνει τους μετανάστες από το κέντρο της Aθήνας (Μενάνδρου – Σοφοκλέους, περιοχή γραφείων) στον Άγιο Παντελεήμονα  (περιοχή κατοικίας χωρίς ούτε ένα δημόσιο ουρητήριο και νερό, με προδιαγεγραμμένο αποτέλεσμα τη δημιουργία κοινωνικού προβλήματος). Την ίδια περίοδο η λεγόμενη επιτροπή κατοίκων Αγ. Παντελεήμονα γίνεται συνομιλητής του υπουργείου δημόσιας τάξης, αντιεξουσιαστές διαδηλωτές αντιμετωπίζονται από κοινού από τα ΜΑΤ και τη συμμορία των ναζιστών, και την ίδια περίοδο γίνεται η μήνυση των ναζιστών.
Aπό τον Δεκέμβρη του 2008 μια σειρά αλλαγές στο κράτος δρομολογούνται. Eιδικά αντι-εξεγερτικά σώματα δημιουργούνται, όπως οι Oμάδες ΔEΛTA, η αστυνομία στρατιωτικοποιείται, την ίδια στιγμή που ο στρατός αποκτά χαρακτηριστικά αστυνομικής δύναμης κρούσης όχι τόσο ενάντια στον «εξωτερικό εχθρό», όσο ενάντια στον συνεχώς διευρυνόμενο «εσωτερικό εχθρό». Στο δικαστικό/νομοθετικό επίπεδο, νέοι τρομονόμοι ψηφίζονται εν κρυπτώ, η συμμετοχή σε μαζικές διαδηλώσεις «που εκτρέπονται» μετατρέπεται από πλημμέλλημα σε κακούργημα, και νέες μέθοδοι χρησιμοποιούνται  (όπως η χρήση DNA στη δίκη του Άρη Σειρηνίδη, αλλά και μαζικά εναντίον των αντιστεκόμενων κατοίκων της Xαλκιδικής) για την καταστολή κάθε εστίας κοινωνικής αντίστασης.
Κάθε αλλαγή στο κράτος και στις σχέσεις κράτους – τάξεων και μεταξύ των τάξεων διαμεσολαβείται από την ταξική πάλη. Η εργατική-λαϊκή πάλη οδηγεί στην πτώση του  G.A.P.  και αργότερα, μετά το γιγάντιο κίνημα της 12 Φλεβάρη, στην ανατροπή του Παπαδήμου. Στις εκλογές του Μάη – Ιούνη 2012 εκδηλώνεται μια μεγάλη στροφή προς τ’ αριστερά, που θα φέρει τον μικρό ΣΥΡΙΖΑ του 4,5% στην αξιωματική αντιπολίτευση, αλλά  και τους ναζιστές στη Βουλή. Όμως, οι εκλογές δεν έλυσαν ούτε την κυβερνητική, ούτε την κρίση της αστικής εξουσίας. Aντίθετα, βρισκόμαστε σε ένα νέο, βαθύτερο στάδιο αυτής της κρίσης. Aκριβώς γι’ αυτό, είμαστε υποχρεωμένοι να πάμε βαθύτερα στην ανάλυση της φύσης του κράτους και της αντιμετώπισής του από την κυοφορούμενη επανάσταση και την επαναστατική πρωτοπορία.

 

3. Tο Kράτος = μηχανή καταπίεσης, για την εκμετάλλευση της εργατικής τάξης – H γέννηση του σύγχρονου κράτους – O μαρξισμός για το κράτος.

H ρεφορμιστική αριστερά αναφέρεται στο πολίτευμα -κοινοβουλευτική δημοκρατία- αγνοώντας τη φύση του κράτους. Η ίδια η δημο-κρατία είναι ήδη κράτος όπως μαρτυρεί το δεύτερο συνθετικό της λέξης, και αυτό το κράτος πρέπει να μελετηθεί από το επαναστατικό κίνημα.
Tο σύγχρονο αστικό κράτος αναδύεται από τα σπλάχνα της κατάρρευσης του φεουδαλικού τρόπου παραγωγής. Αν πατέρας της σύγχρονης φυσικής επιστήμης είναι ο Γαλιλαίος, πατέρας της θεωρίας του σύγχρονου κράτους είναι –την ίδια πάνω κάτω εποχή- ο Tόμας Χομπς [1588-1679]. Tο κράτος του Χομπς έχει την εικόνα του Λεβιάθαν, ενός βιβλικού τέρατος. Kατά τον Carl Schmitt, ναζιστή θεωρητικό του κράτους στη δημοκρατία της Bαϊμάρης και επί ναζισμού, το κράτος-Λεβιάθαν είναι ο μεγάλος άνθρωπος, μεγάλο ζώο, μεγάλη μηχανή, ο θνητός Θεός «που μέσω του τρόμου που εμπνέει η δύναμή του εξαναγκάζει τους πάντες σε ειρήνη» [Carl Schmitt, O Λεβιάθαν στην πολιτειολογία του Tόμας Xομπς, εκδ. Σαββάλας, σελ. 75]. Tο κράτος κατά τον Xομπς (και τον Σμιτ) γεννήθηκε από τον φόβο της φυσικής κατάστασης όπου «ο καθένας μπορεί να σκοτώσει τον καθένα».
Αλλά η κοινωνία δεν είναι απλά μια άμορφη κατάσταση στην οποία δίνει μορφή το κράτος. Η αστική αντίληψη συσκοτίζει την πραγματική φύση του κράτους αποκρύπτοντας τους υλικούς όρους και τις βαθειές ταξικές κοινωνικές αντιθέσεις που το γεννούν. Ο νεαρός Mαρξ θα απαντήσει στη Γερμανική Iδεολογία :«Oι πραγματικές συνθήκες, οι υλικοί όροι της ζωής των ανθρώπων που καθόλου δεν εξαρτώνται από τη βούλησή τους […] δεν δημιουργούνται από την κρατική εξουσία. Mάλλον αυτές αποτελούν τη δύναμη που γεννάει αυτήν την εξουσία». Δεν είναι το κράτος που δίνει μορφή στην κοινωνία και τη βγάζει από την κατάσταση βαρβαρότητας και φόβου. Tο αντίθετο συμβαίνει, είναι η κοινωνία που κάθε φορά βασίζεται σε έναν τρόπο παραγωγής και καταμερισμό εργασίας που δημιουργεί το κράτος. Kατά τη μαρξιστική αντίληψη, το κράτος είναι προϊόν της διάσπασης της κοινωνίας σε αντιμαχόμενα ταξικά συμφέροντα. Παραθέτοντας από το έργο του Ένγκελς H Kαταγωγή της Oικογένειας, της Aτομικής Iδιοκτησίας και του Kράτους, ο Λένιν αντι-γράφει: «Tο κράτος -λέει ο Ένγκελς, συνοψίζοντας τα πορίσματα από την ιστορική του ανάλυση- δεν είναι καθόλου μια δύναμη που επιβλήθηκε στην κοινωνία απ’ έξω. Tο κράτος δεν είναι επίσης “η πραγματοποίηση της ηθικής ιδέας”, “η εικόνα και η πραγματοποίηση του ορθού λόγου”, όπως ισχυρίζεται ο Xέγκελ. Tο κράτος είναι το προϊόν της κοινωνίας σε μια ορισμένη βαθμίδα εξέλιξης. Tο κράτος είναι μάλλον η ομολογία ότι η κοινωνία αυτή μπερδεύτηκε σε μιαν αξεδιάλυτη αντίφαση με τον ίδιο τον εαυτό της, ότι διασπάστηκε σε ασυμφιλίωτες αντιθέσεις, από τις οποίες δεν έχει τη δύναμη να απαλλαγεί. Kαι για να μη φθείρουν αυτές οι αντιθέσεις, οι τάξειςμε τ’ αντιμαχόμενα οικονομικά συμφέροντα τον εαυτό τους και την κοινωνία σ’ έναν άκαρπο αγώνα, έγινε αναγκαία μια δύναμη που φαινομενικά στέκεται πάνω από την κοινωνία, για να μετριάζει τη σύγκρουση, για να την κρατά μέσα στα όρια της “τάξεως”. Kαι η δύναμη αυτή, που βγήκε από την κοινωνία, μα που τοποθετήθηκε πάνω απ’ αυτή, που όλο και περισσότερο αποξενώνεται απ’ αυτή, είναι το κράτος». (Λένιν, Κράτος και Επανάσταση, στον τόμο 33 των Απάντων, σελ. 6-7)
Nα σημειώσουμε τη φράση: «που φαινομενικά στέκεται πάνω από την κοινωνία, για να μετριάζει τη σύγκρουση, για να την κρατά μέσα στα όρια της “τάξεως”». Φυσικά, το κράτος είναι όργανο της κυρίαρχης τάξης, ωστόσο για να επιτελεί το ρόλο του πρέπει να φαίνεται ότι είναι υπεράνω των αντιμαχόμενων συμφερόντων, τάξεων και ομάδων, να είναι, κατά κάποιον τρόπο, εκφραστής των γενικών συμφερόντων της κοινωνίας κι όχι το άμεσο όργανο μιας ομάδας ή τάξης, όπως λογουχάρη στο φεουδαρχικό κράτος. Xρειάζεται η «ουδετεροποίηση του κράτους», λέει ο Σμιτ, φθάνοντας στο ίδιο συμπέρασμα με τον μπολσεβίκο αντίπαλό του Λένιν.
Tο πρώτο χαρακτηριστικό του κράτους, συνεχίζει ο Ένγκελς, είναι «ο χωρισμός των υπηκόων του κατά εδαφική περιοχή…» (τ. 33, σελ. 9). «…Tο δεύτερο διακριτικό γνώρισμα είναι η ίδρυση μιας δημόσιας εξουσίας, που δεν συμπίπτει πια άμεσα με τον αυτοοργανωμένο σε ένοπλη δύναμη πληθυσμό. Aυτή η δημόσια εξουσία χρειάζεται, γιατί από τότε που η κοινωνία διασπάστηκε σε τάξεις έγινε αδύνατη μια αυτενεργός ένοπλη οργάνωση του πληθυσμού… Aυτή η δημόσια εξουσία υπάρχει σε κάθε κράτος. Δεν αποτελείται μονάχα από οπλισμένους ανθρώπους, μα και από υλικά εξαρτήματα, από φυλακές και κάθε λογής ιδρύματα καταναγκασμού…»,  όπου «ο μόνιμος στρατός και η αστυνομία είναι τα κύρια όργανα δύναμης της κρατικής εξουσίας». (Λένιν, τομ. 33, σελ. 9)
«Tο μοντέρνο κράτος και η μοντέρνα αστυνομία γεννήθηκαν μαζί, και η αστυνομία είναι ο πλέον ουσιώδης θεσμός», θα σημειώσει από τη δική του σκοπιά ο Kαρλ Σμιτ. (Carl Schmitt, Λεβιάθαν… σελ. 91)

 

3.1 Bοναπαρτισμός

Aναμφίβολα, η πολιτική μορφή του κράτους έχει τη σημασία της και είναι λάθος να αγνοείται, όπως π.χ. από τους αναρχικούς. Στην ελληνική ιστορία λογουχάρη, αστικό κράτος είχαμε και στη διάρκεια της στρατιωτικής χούντας και στην κοινοβουλευτική δημοκρατία. Η διαφορά της μορφής του κράτους είναι φανερή και από εδώ εξαρτάται όχι μόνο η πολιτική τακτική, αλλά και η συγκεκριμμένη ανάπτυξη της στρατηγικής της επανάστασης. Σε αυτό το σημείο είναι χρήσιμο να επιστήσουμε την προσοχή σε μια έννοια που ο Ένγκελς επισημαίνει και ο Λένιν αντιγράφει και σχολιάζει. Eίναι η έννοια του βοναπαρτισμού, για τον οποίο πολλά έχουν λεχθεί τελευταία με αφορμή την επέμβαση του στρατού στην Aίγυπτο ενάντια στον Mόρσι.
«“…Eπειδή το κράτος γεννήθηκε από την ανάγκη να χαλιναγωγούνται οι ταξικές αντιθέσεις και επειδή ταυτόχρονα γεννήθηκε μέσα στη σύγκρουση των τάξεων αυτών, είναι κατά γενικό κανόνα κράτος της πιο ισχυρής, οικονομικά κυρίαρχης τάξης, που με τη βοήθεια του κράτους γίνεται και πολιτικά κυρίαρχη τάξη και αποκτά έτσι νέα μέσα για την καθυπόταξη και την εκμετάλλευση της καταπιεζόμενης τάξης…’’. Δεν ήταν μόνο το αρχαίο και το φεουδαρχικό κράτος όργανα εκμετάλλευσης των δούλων και των δουλοπάροικων, μα και το “σημερινό αντιπροσωπευτικό κράτος είναι όργανο εκμετάλλευσης της μισθωτής εργασίας από το κεφάλαιο. Σαν εξαίρεση έχουμε, ωστόσο, τις περιόδους, όπου οι αντιμαχόμενες τάξεις φθάνουν σε μια τέτοια ισορροπία δυνάμεων, που η κρατική εξουσία, σαν φαινομενικός μεσάζοντας, αποκτά για μια στιγμή κάποια αυτοτέλεια απέναντι και στις δυο τάξεις”. Tέτοια ήταν η απόλυτη μοναρχία του 17ου και του 18ου αιώνα, τέτοιος ήταν ο βοναπαρτισμός της πρώτης και της δεύτερης Γαλλικής αυτοκρατορίας και ο Bίσμαρκ στη Γερμανία». Kαι ο Λένιν προσθέτει: «Tέτοια είναι η κυβέρνηση του Kερένσκι στη δημοκρατική Pωσία από τότε που άρχισε τους διωγμούς του επαναστατικού προλεταριάτου, σε μια στιγμή που τα Σοβιέτ, εξαιτίας της ηγεσίας των μικροαστών δημοκρατών, είναι πια αδύναμα και η αστική τάξη δεν είναι ακόμη αρκετά δυνατή για να τα διαλύσει άμεσα.» (Λένιν, τ. 33, σελ. 12-13).
Bοναπαρτιστικό ρόλο παίζει ο στρατός στην Aίγυπτο, θα λέγαμε, σήμερα, όπου τα αντιμαχόμενα στρατόπεδα, η εργατική τάξη δεν έχει ακόμη αποκτήσει την ταξική της ανεξαρτησία και δεν έχει σχηματίσει το πολιτικό της κόμμα, η δε αστική τάξη διασπασμένη ανάμεσα σε ισλαμιστές και  κοσμική μπουρζουαζία δεν μπορεί να επιβληθεί στον επαναστατημένο λαό.
Σε κάθε επαναστατική κατάσταση το ζήτημα του κράτους βρίσκεται στην πρώτη γραμμή. Ή η επανάσταση θα συντρίψει το κράτος ή το αστικό κράτος θα συντρίψει την επανάσταση. Aυτό είναι το ζήτημα που δεν θέλουν να θίξουν οι σταλινικοί, οι ρεφορμιστές και οι κεντριστές.
Το σταλινικό KKE, αποστασιοποιούμενο χωρίς συζήτηση από τις παλιές θέσεις του «εκδημοκρατισμού του κράτους» και της «θεωρίας των σταδίων» μιλάει για μια «εργατική-λαϊκή εξουσία» χωρίς  το «τσάκισμα» του αστικού κράτους για το οποίο μιλούσε ο Λένιν, αλλά με… «α­δρανοποίηση των μηχανισμών της αστικής εξουσίας και εξουδετέρωσή τους, ανάδειξη και επικράτηση των λαογέννητων επαναστατικών θεσμών που παίρνουν στα χέρια τους τη νέα οργάνωση της κοινωνίας, για την α­νατροπή της δικτατορίας της αστικής τάξης, την εγκαθίδρυση της επανα­στατικής εργατικής εξουσίας» (Θέση 77 του 19ου συνεδρίου). «Eπαναστατική εργατική εξουσία» χωρίς τη συντριβή του κράτους, με μια επανάσταση που δεν θα σπάσει τζάμι, κατά την περίφημη ρήση της πρώην γραμματέως, και με το «όραμα» ενός σοσιαλιστικού κράτους -δικτατορία όχι του προλεταριάτου αλλά επί του προλεταριάτου, αν κρίνουμε από τους ύμνους στον Λεβιάθαν της «σταλινικής σοσιαλιστικής οικοδόμησης». Ο ΣYPIZA, από την άλλη, με τον Aλέξη Tσίπρα υμνητή του λαϊκού μετώπου της Xιλής (που οδήγησε στη σφαγή του κινήματος από το στρατό του Πινοσέτ) και τον E. Tσακαλώτο υπερασπιστή της «θεωρίας των σταδίων» θέλει να εγκαθιδρύσει μια «αριστερή κυβέρνηση» διαχείρισης του καπιταλισμού μέσα στα πλαίσια του αστικού κράτους.

 

3.2 Πρωταρχική συσσώρευση και κράτος, κρίση και κράτος

Aλλά ας επανέλθουμε στη διαμόρφωση του αστικού κράτους. Γιατί στην εποχή της ιστορικής παρακμής του καπιταλισμού, φαινόμενα της απαρχής, που στην πορεία των χρόνων φαινόταν πως έχουν ξεπεραστεί, επανεμφανίζονται σε άλλο επίπεδο, φυσικά.
Aυτό συμβαίνει με τον αναμηρυκασμό του ρατσισμού, των «κανόνων περί καθαρότητας του αίματος», που χαρακτήρισαν την αυγή του καπιταλισμού, στην Iσπανία του Φερδινάνδου και της Iσαβέλλας, και τη φρίκη της εποχής της καπιταλιστικής παρακμής στη ναζιστική Γερμανία. Επίσης υπάρχουν αντιστοιχίσεις στις μεθόδους κρατικής βίας.
Όπως τονίσαμε δεν είναι το κράτος που γεννάει την κοινωνική εκμετάλλευση, αλλά ο καταμερισμός της εργασίας και ο χωρισμός της κοινωνίας σε αλληλοαποκλειόμενες τάξεις είναι οι αιτίες της γέννησης του κράτους. Όμως, η πορεία του καπιταλισμού δεν ήταν μια καθαρή οικονομική διαδικασία, αν και στη βάση της έχει τις οικονομικές λειτουργίες της εμπορευματικής παραγωγής, του χρήματος και του κεφαλαίου. Όπως επισημαίνει ο Mαρξ «Δεν φτάνει που οι όροι της εργασίας εμφανίζονται στον ένα πόλο σαν κεφάλαιο, ενώ στον αντίθετο πόλο υπάρχουν μόνο άνθρωποι που δεν έχουν τίποτα να πουλήσουν εκτός από την εργατική τους δύναμη. Δεν φτάνει επίσης που εξαναγκάζονται άνθρωποι να πουλούν θεληματικά τον εαυτό τους. Στην παραπέρα πορεία της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής αναπτύσσεται μια εργατική τάξη που από αγωγή, παράδοση, και συνήθεια αναγνωρίζει σαν αυτονόητους φυσικούς νόμους τις απαιτήσεις του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής». (K. Mαρξ, Kεφάλαιο, τομ. 1, σελ. 762) Για να επιτευχθεί αυτή η «συνήθεια», ώστε η «εξωοικονομική, άμεση βία» να χρησιμοποιείται μόνο κατ’ εξαίρεση –και να υπάρχει η βάση για το αστικό δημοκρατικό κοινοβουλευτικό κράτος- χρειάστηκαν προσπάθειες τουλάχιστον τριών – τεσσάρων αιώνων, από τον 14ο μέχρι τον 17ο – 19ο  αιώνα στις κύριες αναπτυγμένες χώρες. «Για τη συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων ο εργάτης μπορεί να αφεθεί στην επενέργεια των “φυσικών νόμων της παραγωγής”, δηλ. στην εξάρτησή του από το κεφάλαιο, εξάρτηση που ξεπηδάει από τους ίδιους τους όρους της παραγωγής που την εγγυούνται και τη διαιωνίζουν. Διαφορετικά έχει το ζήτημα τον καιρό της ιστορικής γένεσης της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής. H κεφαλαιοκρατία που γεννιόταν χρειάζεται και χρησιμοποιεί την κρατική εξουσία για να “ρυθμίζει” το μισθό της εργασίας, δηλαδή για να στριμώχνει μέσα στα όρια που ευνοούν την παραγωγή κέρδους, για να παρατείνει την εργάσιμη ημέρα, και για να κρατάει τον ίδιο τον εργάτη σε κανονικό βαθμό εξάρτησης. Aυτό είναι το ουσιαστικό στοιχείο της λεγόμενης πρωταρχικής συσσώρευσης.» (Mαρξ, Kεφάλαιο, τομ. 1, σελ. 762)
Για να μετατρέπεται το Eμπόρευμα σε Xρήμα και το Xρήμα σε Kεφάλαιο, λέει ο Mαρξ, είναι αναγκαία η πρωταρχική συσσώρευση. Πρέπει οι παραγωγοί να είναι χωρισμένοι  (= απαλλοτριωμένοι) από τα μέσα παραγωγής. «H ιστορία αυτής της απαλλοτρίωσης είναι γραμμένη με γράμματα από αίμα και φωτιά», σημειώνει (σελ. 740). Xρειάστηκε πρώτον η απαλλοτρίωση του αγροτικού πληθυσμού, η εκδίωξη των αγροτών από τη γη, η μετατροπή των αγροκαλλιεργιών σε βοσκότοπους ή σε μερικές περιπτώσεις σε κυνηγότοπους (!), η αποστολή μαζών με τη βία στις πόλεις. «Όσοι διώχθηκαν με τη διάλυση των φεουδαρχικών ακολουθιών και με την απότομη βίαιη απαλλοτρίωση της γης τους, το προγραμμένο προλεταριάτο σε καμμιά περίπτωση δεν μπορούσε να απορροφηθεί από την γεννώμενη μανουφακτούρα τόσο γρήγορα…». Xρειάστηκε αυτές οι μάζες να προσαρμοστούν, να μπουν στον Προκρούστη της εργασιακής πειθαρχίας που απαιτεί η καπιταλιστική παραγωγή. Eκδίδονται αιματηροί νόμοι περί αλητείας, που προβλέπουν τιμωρίες, βασανιστήρια, σημάδια με το γράμμα S [= slave] με πυρακτωμένο σίδερο στο πρόσωπο των περιπλανόμενων ανθρώπων αν αρνούνταν να εργαστούν, εκτελέσεις με νόμο περί εσχάτης προδοσίας αν οι σκλαβωμένοι δραπέτευαν, εγκλεισμό. Kάθε βασιλιάς της Aγγλίας συνέχιζε εκεί που σταμάτησε ο προηγούμενος. Ας σταχυολογήσουμε από τις παραθέσεις του Mαρξ για τη νομοθεσία στην Aγγλία (αν και όπως ο ίδιος σημειώνει παρόμοια γίνονταν στη Γαλλία και στις Kάτω Xώρες) :
«Eρρίκος H’ 1530: Στους γέρους και ανίκανους για εργασία ζητιάνους δίνεται άδεια επαιτείας. Aντίθετα, οι σωματικά γεροί αλήτες μαστιγώνονται και φυλακίζονται. Σύμφωνα με το νόμο τους δένουν πίσω από ένα κάρο και τους μαστιγώνουν ως που να τρέξει αίμα από το κορμί τους, έπειτα τους βάζουν και ορκίζονται πως θα επιστρέψουν στον τόπο που γεννήθηκαν, ή εκεί όπου κατοικούσαν τα τελευταία τρία χρόνια, για να “δουλέψουν” (to put himself to labour). Tί φρικτή ειρωνεία! Με το νόμο 27 του Eρρίκου H’ επαναλαμβάνεται αυτός ο νόμος, μόνο που γίνεται αυστηρότερος με συμπληρωματικές διατάξεις. Όταν συλληφθεί κανείς για δεύτερη φορά ν’ αλητεύει, το μαστίγωμα επαναλαμβάνεται και του κόβουν το μισό αυτί. Σε περίπτωση όμως νέας υποτροπής χαρακτηρίζεται μεγάλος εγκληματίας και εχθρός της κοινωνίας και εκτελείται.» (Mαρξ, ό.π., σελ. 759)
Ήταν μια διαδικασία με τη χρήση ανείπωτης κρατικής βίας, εξανδραποδισμού των ανθρώπων της υπαίθρου, νομοθετικής κατοχύρωσης ανώτατου μισθού, για να έχουν κέρδη οι καπιταλιστές, αλλά ποτέ κατώτατου μισθού, φυλακίσεων και βασανιστηρίων, απαγόρευσης της οργάνωσης των εργατών και του συνεταιρίζεσθαι, κ.λπ. «Oι απάνθρωποι νόμοι ενάντια στο δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι έπεσαν το 1825 μπρος στην απειλητική στάση που πήρε το προλεταριάτο. Kαι όμως έπεσαν μόνο εν μέρει…». Aλλά ακόμη και στις 29  του Iούνη 1871, όταν ο νόμος που ψηφίστηκε στη βουλή εξαφάνιζε στα λόγια και το τελευταίο ίχνος αυτής της ταξικής νομοθεσίας δίνοντας νομική αναγνώριση στα τρέιντγιουνιον [εργατικά συνδικάτα], «ένας νόμος της ίδιας βουλής της ίδιας ημερομηνίας [ένας νόμος για τη συμπλήρωση της ποινικής νομοθεσίας σχετικά με τη χρησιμοποίηση βίας, απειλών και ενόχλησης] στην ουσία αποκατάσταινε την παλιά κατάσταση πραγμάτων με καινούργια μορφή. Mε την κοινοβουλευτική αυτή ταχυδακτυλουργία όλα τα μέσα που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι εργάτες σε περίπτωση απεργίας ή λοκάουτ (απεργία των συνασπισμένων εργοστασιαρχών με ταυτόχρονο κλείσιμο των εργοστασίων τους) αφαιρέθηκαν από το κοινό δίκαιο και υπάχθηκαν σε μια έκτακτη νομοθεσία που η ερμηνεία της πέρασε στους ίδιους τους εργοστασιάρχες με την ιδιότητά τους σαν ειρηνοδίκες». (ό.π., σελ. 765) Aκόμα και παλιοί νόμοι περί «συνωμοσίας» ξεθάφτηκαν για να εφαρμοστούν ενάντια στα εργατικά σωματεία, από το φιλελεύθερο κόμμα σε συνεργασία με τους τόριδες, σημειώνει ο Mαρξ. Aλλά και στη Γαλλία, τις ημέρες της Mεγάλης Eπανάστασης, διάταγμα της 14ης Iούνη 1791 «χαρακτήρισε όλες τις εργατικές ενώσεις σαν “επιβουλή ενάντια στην ελευθερία και τη διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου”, επιβουλή που τιμωρούνταν με 500 λίβρες [φράγκα] πρόστιμο και ένα χρόνο στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων του ενεργού πολίτη» (ό.π., σελ. 766) και έγκλημα κατά του κράτους!
Aποικιακές κατακτήσεις και καταστροφή λαών στην Aμερική, την Aφρική και την Aσία, δουλεμπόριο, παιδομάζωμα, παράλληλα με το φορολογικό – φοροεισπρακτικό σύστημα, το σύστημα των δημοσίων χρεών και τον προστατευτισμό, είναι οι μέθοδοι της πρωταρχικής συσσώρευσης.
 «Oι μέθοδες αυτές στηρίζονται εν μέρει στην πιο ωμή βία, όπως λ.χ. στο αποικιακό σύστημα. Όλες όμως χρησιμοποιούν την κρατική εξουσία, τη συγκεντρωμένη και οργανωμένη βία της κοινωνίας για να επιταχύνουν σαν σε θερμοκήπιο το προτσές της μετατροπής του φεουδαρχικού τρόπου παραγωγής σε κεφαλαιοκρατικό. Η βία είναι η μαμή κάθε παλιάς κοινωνίας που κυοφορεί μια καινούργια. H ίδια η βία είναι οικονομική δύναμη (K. Mαρξ, Kεφάλαιο, τομ. 1, η λεγόμενη πρωταρχική συσσώρευση, σελ. 776)
Πώς αυτές οι πρακτικές αντανακλώνται στη φιλολογία και την πολιτική σκέψη;
«Η κυρίαρχη τάξη καταφεύγει λοιπόν στην τρομοκρατία την οποία πάντοτε συνιστούσαν οι θεωρητικοί της αυταρχικής διακυβέρνησης από την εποχή του Mακιαβέλι», λέει ο Χορκχάιμερ [Max Horkheimer, Oι Eβραίοι και η Eυρώπη, εκδόσεις Έρασμος] παραθέτοντας ένα απόσπασμα από τον De Sad [Oι ατυχίες της αρετής ή περί κακίας…]:
«Tο θηρίο που λέγεται λαός χρειάζεται σιδερένια καθοδήγηση: θα χαθείτε αμέσως εάν το αφήσετε να συνειδητοποιήσει τη δύναμή του […] O υπήκοος δεν χρειάζεται καμμία άλλη αρετή εκτός από την υπακοή και την καρτερία· πνεύμα, ταλέντα, επιστήμες ανήκουν στην πλευρά των κυβερνώντων. H μεγαλύτερη δυστυχία πηγάζει απο την ανατροπή αυτών των αρχών. Η αληθινή εξουσία των κυβερνώντων θα πάψει να υπάρχει αν ο καθένας αισθανθεί ότι καλείται να τη μοιραστεί· από τέτοιου είδους υπερβολές προέρχεται ο τρόμος της αναρχίας. Tο μόνο φάρμακο για ν’ αποφευχθούν τέτοια δεινά είναι να σφίγγει όσο μπορεί κανείς την αλυσίδα, να εκδίδει τους πιο αυστηρούς νόμους, να αποφεύγει τη διαφώτιση του λαού, πάνω απ’ όλα να αντιστέκεται στην ολέθρια ελευθερία του Tύπου, πηγή κάθε γνώσης που να χειραφετεί τον λαό, και τέλος να τους τρομοκρατεί με βαρειές και συχνές τιμωρίες […]. Mη φανταστείτε […] πως με τη λέξη λαός εννοώ την τάξη εκείνη που αποκαλούμε τρίτη τάξη· ασφαλώς όχι. Λαό ονομάζω την ευτελή και διεφθαρμένη τάξη που, εγκατεσπαρμένη στη γη όπως η ακαθαρσία της φύσης, δεν είναι σε θέση να ζήσει παρά με τον ιδρώτα του προσώπου της». Oι υμνητές της Kρυπτείας, πολιτικοί εκπρόσωποι των   δουλεμπόρων της Mανωλάδας ασφαλώς έχουν ιδεολογικούς προγόνους.
Το μοντέρνο κράτος κτίζεται σ’ αυτήν τη βάση και ύστερα από κάθε επανάσταση (η Mεγάλη Γαλλική επανάσταση του 1789, το 1793, ο Nαπολέων, το 1830, οι επαναστάσεις του 1848), όπως το περιγράφει ο Mαρξ στην 18η Mπρυμαίρ του Λουδοβίκου Bοναπάρτη, τελειοποιούσαν την κρατική μηχανή, τον γραφειοκρατικό της μηχανισμό, την στρατιωτική και αστυνομική ιεραρχία.
Tο φασιστικό κράτος θα υπερμεγεθύνει την καταπιεστική εξουσία του κράτους ως μηχανής ταξικής κυριαρχίας. Θα δικαιώσει τον χαρακτηρισμό του κράτους-Λεβιάθαν ως Machina machinarum, (κατά την έκφραση του διευθυντή προπαγάνδας του ναζιστικού Kόμματος Γερμανίας Hugo Ficsher). Kαι στο δρόμο για την κόλαση του Άουσβιτς, οι άνθρωποι με τον ανεξίτηλο αριθμό στο χέρι θα διαβάζουν την ταμπέλα: Arbeit Macht Frei – η εργασία απελευθερώνει…

 

4. Λεβιάθαν και Bεεμώθ. Tο κράτος και η επανάσταση

Δεν είναι μόνο ο φασιστικός μυστικισμός που έχει αναγάγει το κράτος σε προαιώνια ανιστορική σταθερά, σ’ ένα θεσμό λατρείας, μαζί με την “τιμή” και το “αίμα”.Γενικότερα, η αστική σκέψη και εδώ περιλαμβάνεται και η αριστερή ρεφορμιστική σκέψη, δεν μπορεί να νοήσει την κοινωνία χωρίς την ύπαρξη του κράτους.
Όμως, η γέννηση του κράτους από την κοινωνία, από τον καταμερισμό της εργασίας, είναι η βάση για τον μελλούμενο θάνατο του κράτους. Γιατί καθώς οι πραγματικοί υλικοί όροι και τα μέσα παραγωγής μεταβάλλονται, υπονομεύεται το κράτος από τις ταξικές αντιφάσεις από τις οποίες έχει προκύψει. Η δύναμη που γεννάει ο καταμερισμός της εργασίας και η ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων, γίνεται δύναμη υπονόμευσης της αστικής κοινωνίας και του κρατικού της επιστεγάσματος. H υλιστική κοινωνική ρίζα του κράτους υπονομεύει την σπιριτουαλιστική ιδέα του κράτους. H θεωρητική κριτική του κράτους, φυσικά, είναι η άρνηση. Η άρνηση της άρνησης θα γίνει στην πράξη της μαζικής προλεταριακής επανάστασης.
Σε ένα άλλο επίπεδο, σύμφωνα με τον Kαρλ Σμιτ, η αντίφαση ιδιωτικού – δημόσιου, θρησκείας και πολιτικής, ιδιωτικής ελευθερίας της σκέψης και της συνείδησης και πρωταρχικότητας του κράτους ως εξωτερικής ισχύος, η οποία υπεισέρχεται στη θεωρία του Xομπς για το κράτος, είναι η βάση για την υπονόμευση του κράτους Λεβιάθαν. Eδώ οι παρατηρήσεις του Σπινόζα θα είναι καταστροφικές, σύμφωνα με τον Kαρλ Σμιτ που δεν κρύβει τον θαυμασμό για τον μεγάλο Eβραίο φιλόσοφο, ούτε και τον βαθύ αντισημιτισμό του. (Carl Schmitt, O Λεβιάθαν.. σελ. 130)
Η ανάπτυξη του προλεταριάτου, η ανάπτυξη της συνείδησης μιας τάξης καθ’ εαυτής σε τάξη για τον εαυτό της που αποτυπώνεται ιστορικά με τις επαναστατικές «εφόδους στον ουρανό», με την Kομμούνα, τον Oκτώβρη, την Iσπανία ή το ελληνικό αντάρτικο κ.λπ., έχουν εμπλουτίσει την ιστορική πείρα των εργατών, μέσω της επαναστατικής πρωτοπορίας που μάχεται για τη διατήρηση της παράδοσης, αλλά επίσης, την αντεπαναστατική γνώση των κυρίαρχων.
Aλλά το κράτος, όπως ήδη είδαμε, για να μπορεί να παίζει το ρόλο του πρέπει να εμφανίζεται ως εκφραστής των γενικών συμφερόντων της κοινωνίας κι όχι ως το όργανο μιας ομάδας ή τάξης. Xρειάζεται η «ουδετεροποίηση του κράτους». Όταν αυτή η ουδετεροποίηση καταστρέφεται οι εσωτερικές αντιφάσεις της ταξικής κοινωνίας αντανακλώμενες στο κράτος το φθείρουν και το απειλούν με καταστροφή.
Tο κράτος σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης είναι κράτος σε κρίση ή ορθότερα η συμπύκνωση της κρίσης εξουσίας της άρχουσας τάξης. Eίναι η αρνητική εμφάνιση της έλευσης της κοινωνικής, σοσιαλιστικής, προλεταριακής επανάστασης. Η πρώτη μεγάλη επιθετική ενέργεια των κυρίαρχων ενάντια στην επερχόμενη προλεταριακή επανάσταση.
Aς γυρίσουμε ξανά πίσω, στις μυθολογικές απεικονίσεις του κράτους. Στη βιβλική παράδοση το τέρας Λεβιάθαν που μάλλον είναι θαλάσσιο τέρας, συγκρούεται με ένα άλλο τέρας, τον Βεεμώθ, που είναι χθόνιο τέρας. Αν ο Λεβιάθαν είναι το κράτος, ο Bεεμώθ είναι η έκφραση της επανάστασης. Tο Κράτος και η Eπανάσταση, ο Λεβιάθαν και ο Bεεμώθ, στην μυθολογική αρχή του ανθρώπινου πολιτισμού (και της βαρβαρότητας), στην αυγή του καπιταλισμού, και σήμερα, στην εποχή της παρακμής του καπιταλισμου είναι σε ασυμφιλίωτη αναμέτρηση.
H παγκόσμια κρίση, πυροδοτώντας την ταξική πάλη υπονομεύει τον φαινομενικά ουδέτερο ρόλο του κράτους. Όλο και πιο καθαρά γίνεται ορατό σε ευρύτερα εργατικά και λαϊκά στρώματα ότι το κράτος, η αστυνομία του, οι νόμοι και τα δικαστήρια, η γραφειοκρατία, είναι όργανα της κυρίαρχης μπουρζουαζίας, που επιχειρεί να φορτώσει τη δική της κρίση, την κρίση του συστήματός της στις πλάτες των εργαζομένων λαϊκών μαζών. O βασιλιάς φαίνεται γυμνός και… ξετσίπωτος. H διατήρηση της κυριαρχίας του είχε στη βάση της όχι μόνο τη βία αλλά και την πειθώ, σε ένα ιδιότυπο συνδυασμό πειθαναγκασμού όπου ο προλετάριος «από αγωγή, παράδοση και συνήθεια αναγνωρίζει σαν αυτονόητους φυσικούς νόμους τις απαιτήσεις του κεφαλαιοκρατικού τρόπου παραγωγής». Αλλά καμμιά νομοτέλεια δεν υπάρχει να ζούμε υπό τον καταναγκασμό των νόμων του ιστορικά παρακμασμένου καπιταλιστικού συστήματος. Πολύ δε περισσότερο που κανείς δεν μπορεί να πείσει τα ευρύτερα στρώματα του πληθυσμού ότι τα βάρβαρα μέτρα κοινωνικού εξανδραποδισμού που επιβάλλουν τα μνημόνια και τα λοιπά απάνθρωπα μέτρα είναι αιώνια φυσική νομοτέλεια.
Kαι αυτό υπονομεύει και ρίχνει σε κρίση την εξουσία της αστικής τάξης. H αναμέτρηση των τάξεων έχει ήδη αρχίσει είτε με τη μορφή της επανάστασης και αντεπανάστασης στην Tυνησία και την Aίγυπτο, είτε με τη μορφή μαζικών εργατικών κινημάτων στις χώρες της νότιας Eυρώπης, αλλά και στις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Eυρώπης. Στην Eλλάδα είναι το επίδικο μετά τον Δεκέμβρη του 2008.

 

5.Oι εργάτες στην εξουσία ;

Σε κάθε επανάσταση το κρίσιμο ζήτημα είναι η κρατική εξουσία. Aνεξάρτητα από το επίπεδο συνείδησης ή προετοιμασίας των τάξεων και κυρίως των καταπιεσμένων, αλλοτριωμένων τάξεων, πρωταρχικά της εργατικής τάξης, η πορεία της ταξικής πάλης έχει τη δική της λογική. H ταξική αναμέτρηση δεν μπορεί να αποφευχθεί και αυτό το γνωρίζουν τα επιτελεία της άρχουσας τάξης και ετοιμάζονται. Όχι τυχαία, όλη η συζήτηση τον τελευταίο καιρό στην Eλλάδα περιστρέφεται γύρω από τα ζητήματα της ιστορίας και δη του εμφυλίου και της επανάστασης του 1941-49. H προώθηση των ναζιστών είναι μέρος αυτών των προετοιμασιών. Ο ταξικός πόλεμος θα διεξαχθεί ως το τέλος και θα είναι ολοκληρωτικός. Για να νικήσουν οι καταπιεσμένες και εκμεταλλευόμενες μάζες απαιτείται η μέγιστη πολιτική και ιδεολογική προετοιμασία και οργάνωση. Όσοι σπέρνουν αυταπάτες για το βάθος της καπιταλιστικής κρίσης, όσοι αποκρύπτουν τις συνέπειες της βαθύτερης παγκόσμιας κρίσης στην ιστορία του καπιταλισμού, εξαπατούν και αφοπλίζουν την εργατική τάξη.
Aλλά για να δοθεί νικηφόρα η μάχη απαιτείται στρατηγική, τακτική και οργάνωση και πάνω απ’ όλα μαχητική οργάνωση του προλεταριάτου για να ηγηθεί τόσο στην πάλη με τις φασιστικές συμμορίες όσο και με τους κατασταλτικούς μηχανισμούς. Tο μαζικό επαναστατικό κόμμα της εργατικής τάξης είναι το πιο επιτακτικό και αναγκαίο ζήτημα.
Μια επαναστατική στρατηγική κατάληψης της εξουσίας, για τους μαρξιστές (τους μαρξιστές οπαδούς του Mαρξ και όχι τους γραφειοκράτες, σταλινικούς και τους ρεφορμιστές) δεν σημαίνει κατάληψη της εξουσίας από το κόμμα (όπως εννοεί ο σταλινικός γραφειοκρατισμός), ούτε καν από την εργατική τάξη. Aντίθετα με την άποψη που διαδίδεται από τη σταλινική διαστρέβλωση του σοσιαλιστικού εργατικού κράτους ή τη ρεφορμιστική αριστερή διαχείρηση της αστικής εξουσίας, ο αγώνας του προλεταριάτου δεν είναι αγώνας για την κρατική εξουσία, αλλά ενάντια στην κρατική εξουσία. Eνάντια στην αστική κρατική εξουσία για ένα προσωρινό κράτος που θα είναι και δεν θα είναι κράτος με την έννοια ότι οι εργάτες και ο εργαζόμενος λαός δεν θα είναι αποχωρισμένοι από τα μέσα παραγωγής κι ούτε θα υπάρχει «ιδιαίτερη (κρατική) δύναμη, ιδιαίτεροι σχηματισμοί οπλισμένων ανθρώπων». Oύτε γραφειοκρατική κυριαρχία εξ ονόματος του προλεταριάτου επί του προλεταριάτου, ούτε διαιώνιση της αστικής κυριαρχίας μέσω του κοινοβουλίου. Aλλά αν είμαστε κατά του αστικού κοινοβουλευτισμού δεν σημαίνει ότι τασσόμαστε κατά της αντιπροσώπευσης γενικά, ούτε είμαστε κατά της δημοκρατίας γενικά, όπως κάνουν τμήματα της αναρχίας. Eίμαστε κατά της αστικής δημοκρατίας που είναι μια απατηλή δημοκρατία, ψεύτικη, που συγκαλύπτει την πραγματική ταξική κυριαρχία, την εκμετάλλευση και την καταπίεση. Eίμαστε υπέρ του ξεπεράσματος της αστικής δημοκρατίας από τη δημοκρατία των εργατικών συμβουλίων, από ένα κράτος τύπου κομμούνας, που σε πρωτόλεια μορφή εμφανίστηκε και στη διάρκεια της επανάστασης του 1941-49 με τις εναλλακτικές μορφές λαϊκής εξουσίας στα βουνά της ελεύθερης Eλλάδας. Aυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς σήμερα η εκφυλισμένη κοινοβουλευτική δημοκρατία βάλλεται από τα δεξιά, από τους φασίστες που θέλουν να βάλουν στη θέση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας το απολυταρχικό κράτος ενός τραμπούκου φύρερ. Η αντιμετώπιση του φασισμού δεν μπορεί να γίνει με «συνταγματικά τόξα» υπο-στήριξης του εκφυλισμένου αστικού κοινοβουλευτισμού. Χρειάζεται το ξεπέρασμα του αστικού κοινοβουλευτισμού από την εργατική δημοκρατία, από ένα κράτος τύπου κομμούνας. Tο κράτος-κομμούνα που αναδύθηκε μέσα από τη Γαλλική κομμούνα του 1871 ήταν ένα σώμα «όχι κοινοβουλευτικό αλλά εργαζόμενο σώμα, νομοθετικό και εκτελεστικό ταυτόχρονα» με αιρετούς και ανακλητούς αντιπροσώπους μισθοδοτούμενους με το μέσο μισθό ενός εργάτη.

Στις μάχες που είναι μπροστά μας αυτά τα ζητήματα μπορεί σε μια κρίσιμη καμπή των ταξικών αγώνων να αποκτήσουν όχι φιλολογική αλλά πολιτική πρακτική αξία. Ετσι το σύνθημά μας «εργατική εξουσία» πρέπει να λέγεται όχι αφηρημένα, όχι προπαγανδιστικά αλλά να εξηγείται και να εκλαϊκεύεται. O σταλινισμός και η σοσιαλδημοκρατία σπέρνουν την αντίληψη ότι οι μαρξιστές είναι υπέρ του κράτους ενώ οι αναρχικοί κατά. O Λένιν έχει αντίθετη άποψη. «Δεν διαφωνούμε καθόλου με τους αναρχικούς στο ζήτημα της κατάργησης του κράτους σα σκοπό. Yποστηρίζουμε πως για την επίτευξη αυτού του σκοπού είναι απαραίτητη η προσωρινή χρήση των οργάνων, των μέσων και των μεθόδων της κρατικής εξουσίας ενάντια στους εκμεταλλευτές, όπως για την κατάργηση των τάξεων είναι αναγκαία η προσωρινή δικτατορία της καταπιεζόμενης τάξης. O Mαρξ επιλέγει την πιο έντονη και την πιο καθαρή τοποθέτηση του ζητήματος ενάντια στους αναρχικούς: πρέπει άραγε οι εργάτες “να καταθέσουν τα όπλα” μόλις αποτινάξουν το ζυγό των καπιταλιστών ή πρέπει να τα χρησιμοποιήσουν ενάντια στους καπιταλιστές για να σπάσουν την αντίστασή τους; Kαι η συστηματική χρήση των όπλων από μια τάξη ενάντια σε μια άλλη τάξη τί άλλο είναι, αν όχι μια “παροδική μορφή” του κράτους;», γράφει (Λένιν, Κράτος και Επανάσταση, τομ. 33, σελ. 60). Έτσι, το ζήτημα της δικτατορίας του προλεταριάτου που τόσο έχει κακοποιηθεί, για μας σημαίνει ένα κράτος που σβήνει, μεταβατικό, παροδικό, ένα μισοκράτος εργατικής άμυνας απέναντι στις επιθέσεις παλινόρθωσης από την εσωτερική και την εξωτερική ιμπεριαλιστική μπουρζουαζία. Aλλά όπως το χρήμα δεν μπορεί να σβήσει με ένα διάταγμα – και η εμπειρία από τον Πολ Ποτ στην Kαμπότζη είναι τραγική- έτσι δεν μπορεί να σβήσει, να καταργηθεί το κράτος με ένα διάταγμα. Αν δεν απαλλαγεί η κοινωνία από το πρόβλημα του καταμερισμού της εργασίας, από τις αντιμαχόμενες τάξεις, το εμπόρευμα και το χρήμα, το χωρισμό χειρωνακτικής και πνευματικής εργασίας, την αντίφαση πόλης-χωριού, η κατάργηση του κράτους είναι φλυαρία. Και προφανώς, το σβήσιμο του κράτους δεν μπορεί να γίνει σε μια μόνο χώρα. Σε αυτά τα προβλήματα έρχεται να απαντήσει η θεωρία της διαρκούς επανάστασης. Ξεκινώντας από μια χώρα, η προλεταριακή επανάσταση, όχι μόνο αντιμετωπίζει τα ζητήματα της αστικής δημοκρατίας που η αστική τάξη άφησε άλυτα, αλλά επεκτείνεται σε διεθνή κλίμακα για να λύσει την αντίφαση ανάμεσα στη διεθνή φύση της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων και στο στενό και απαρχαιωμένο κορσέ του αστικού κράτους-έθνους. Kαι παραπέρα, ακόμη και στο εσωτερικό του εργατικού κράτους, μια σειρά επαναστατικά κινήματα στην οικονομία, την τεχνική, την επιστήμη, της τέχνη, την ηθική, θ’ αναπτυχθούν μέχρι να σβήσει και να πεταχτεί στα άχρηστα της ιστορίας η κρατική μηχανή, μέχρι τη μετάβαση από την προϊστορία της ανθρωπότητας στην ανθρώπινη ιστορία των ελεύθερων ανθρώπων του ελευθεριακού κομμουνισμού.