Η Ιστορία του 18ΑΝΩ – της Κατερίνας Μάτσα
της Τρισεύγενης Βαρελά – Γιαννατσή
Ήταν το βράδυ της Κυριακής 15 Μάρτη 2026, όταν συγκεντρωθήκαμε στα κατειλημμένα Προσφυγικά της Λ. Αλεξάνδρας για να παρακολουθήσουμε την παρουσίαση του βιβλίου της Κατερίνας Μάτσα “Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ 18ΑΝΩ – ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΚΑΙ ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗΣ, ΧΩΡΙΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΛΗΞΗΣ”.
Το να κάθεσαι μέσα στο χειμώνα σε υπαίθριο χώρο για να παρακολουθήσεις μια εκδήλωση δεν είναι και ό,τι καλύτερο. Όμως τα ζεστά ροφήματα από το όμορφο κιόσκι των Προσφυγικών, η φωτιά που έκαιγε στο βαρέλι δίπλα στον κόσμο και η εσωτερική ανάγκη καθενός και καθεμιάς να ακούσει, να μάθει, να κατανοήσει την 50χρονη Ιστορία του 18ΑΝΩ δημιούργησε μια ανθρώπινη και αλληλέγγυα ζεστασιά και συγκέντρωσε πάνω από 200 άτομα.
Όπως γράφουμε και στον τίτλο του άρθρου, η παρουσίαση δεν έμοιαζε με όλες τις άλλες που έχουμε συνηθίσει. Τα παιδιά του 18ΑΝΩ, τα απεξαρτημένα από ουσίες, ήταν αυτά που παρουσίασαν σε όλους/ες μας ό,τι βίωσαν στη πιάτσα και κατά την διάρκεια του προγράμματος απεξάρτησης. Κατάφεραν περνώντας μέσα από όλα τα στάδια του προγράμματος να βγουν απεξαρτημένοι, καθαροί και ΜΑΧΗΤΕΣ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Και να, που τώρα είχαν την ανάγκη να μοιραστούν μαζί μας ό,τι έζησαν μέσα στο 18ΑΝΩ και όσα νοιώθουν μετά και την επανένταξή τους στην κοινωνία !
Ήταν κοντά μας και ακούσαμε τον Άγγελο, τον Βασίλη, την Μάρθα και τον Στέλιο.
Όλοι σύνδεσαν τον αγώνα που έδωσαν και που συνεχίζουν να δίνουν για να νικήσει η ζωή με τον μεγάλο αγώνα που δίνεται αυτές τις μέρες στα κατειλημμένα Προσφυγικά για να μη χαθεί ό,τι έχει αυτο-οργανωμένα δημιουργηθεί στην κοινότητα των 400 κατοίκων.
Ο Βασίλης στην ομιλία του είπε : «Είμαι ο Βασίλης – είμαι 5 χρόνια καθαρός και έχω αποχαιρετήσει το 18ΑΝΩ, περίπου, εδώ και 3 χρόνια. Θα ήθελα να ξεκινήσω με μερικές λέξεις που το 18ΑΝΩ μου έμαθε να τις κάνω πράξη:– αγώνας – θάρρος – συλλογικότητα – αλληλεγγύη – ενσυναίσθηση – διεκδίκηση – αντίσταση. Πλήρης ταύτιση δηλαδή με τον αγώνα που δίνετε εσείς, εδώ στα προσφυγικά.
Στο 18ΑΝΩ βρήκα ανθρώπους που με άκουσαν, όταν εγώ είχα ανάγκη να μιλήσω, που με πίστεψαν όταν εγώ ο ίδιος δεν πίστευα σε μένα, να μου μιλήσουν ειλικρινά και αληθινά, όταν το ψέμα, η απάτη και η πονηριά είχε πλημμυρίσει τη ζωή μου, να με αγαπήσουν, όταν εγώ μισούσα τον εαυτό μου.
To 18ΑΝΩ που έδειξε τον δρόμο, που αν και δύσκολος, ανηφορικός, στο τέλος βλέπεις πως άξιζε τον κόπο, ο άνθρωπος αλλάζει και κερδίζει συνανθρώπους, αξίες και συναισθήματα.
Επίσης στο 18ΑΝΩ είχα την ευκαιρία να γνωρίσω δύο ανθρώπους που είναι παραδείγματα και πρότυπα για μένα (και πολύ καλοί μου φίλοι). Ο ένας είναι ο Στέλιος, που με χρόνιο πρόβλημα στο πόδι και με αφόρητους πόνους, δεν αφήνει πορεία που να μην είναι παρών και συμμετέχει ενεργά στις δημιουργικές ομάδες που έχουμε σαν συλλογικότητα. Άλλος είναι ο Δημήτρης που πήρε την απόφαση χωρίς δεύτερη σκέψη να στηρίξει με τριήμερη συμβολική απεργία πείνας τον σύντροφο Αρίστο.
Όταν λοιπόν έχεις δίπλα σου αυτούς τους ανθρώπους που αντιπροσωπεύουν στην πράξη τις λέξεις που ανέφερα στην αρχή – μόνο ευθύνη και δέσμευση προκαλούν να γίνεις καλύτερος άνθρωπος.
Για την κ. Κατερίνα όσα και να πω, όποια λέξη και να χρησιμοποιήσω, δεν είναι ικανή να καθρεφτίσει το μεγαλείο της ψυχής της.
Στα 40 χρόνια λειτουργίας του 18ΑΝΩ, όσοι τα καταφέραμε (και είμαστε πολλοί) δίνουμε πάντα τους αγώνες μας, έχουμε το θάρρος της γνώμης μας, κάθε απόφαση την παίρνουμε συλλογικά, στηρίζουμε ο ένας τον άλλον. Μπαίνουμε στη θέση τού άλλου και αφήνουμε στην άκρη το εγώ μας. Διεκδικούμε τις ανάγκες μας. Αντιστεκόμαστε σε κάθε μορφή εξουσίας!
Τέλος ένα σύνθημα που είναι κοινό και μας καλύπτει απόλυτα και εμάς σαν συλλογικές δράσεις είναι:
Ή ΘΑ ΝΙΚΗΣΟΥΜΕ! Ή ΘΑ ΝΙΚΗΣΟΥΜΕ! »
Μετά, το λόγο πήρε η Μάρθα η οποία ξεκίνησε την ομιλία της διαβάζοντας “την Ιστορία ενός σκληρού μπαγάσα” του CHARLES BUKOWSKI που αναφέρεται σε ένα γάτο που παρότι κοκαλιάρης, δαρμένος, τρομαγμένος, κολοβός και αλλήθωρος κατάφερε μέσα από την φροντίδα που του προσφέρθηκε να σταθεί στα πόδια του. Συνεχίζοντας μας είπε ότι η ιστορία του γάτου της θυμίζει το 18ΑΝΩ και ο γάτος τής θυμίζει τον εαυτό της που : “ … κανείς δεν νοιαζόταν ποτέ για εμάς τους εξαρτημένους και το 18ΑΝΩ το έκανε! Βάδιζα ετοιμοθάνατη και ετοιμόγεννη σε αυτούς τους δρόμους το 2010. Με μετακινούσαν οι Μπάτσοι θυμάμαι σαν τον πονεμένο γάτο πότε απο εδώ και πότε από εκεί!! Με μία επιχείρηση σκούπα όπως την έλεγαν. Σίγουρα ήθελαν να με κρύψουν κάτω από το χαλάκι τελικά, όπως κρύβουν τις βρωμιές τους. Λίγες μέρες μετά από τις πολλές μέρες γέννησα… ”
Μας περιέγραψε πως αμέσως μετά από το νοσοκομείο που γέννησε και με τη βοήθεια της κοινωνικής υπηρεσία του νοσοκομείου, βρέθηκε στο κλειστό πρόγραμμα του 18ΑΝΩ στα Εξάρχεια και μέσα από την υποδοχή που της έκαναν, την φροντίδα και την ευγένεια που δεν είχε ξανασυναντήσει, κατάφερε να παραμείνει στο κλειστό για 9 μήνες μαζί με το μωράκι της. Και μετά : “Μια νέα γέννα για εκείνο και για εμένα. Φροντίδα για εκείνο και για εμένα στο 100% γιατροί, εξετάσεις, παιδοψυχολόγοι, παιδίατροι, αναπτυξιολόγοι, βρεφονηπιοκόμοι, ψυχολόγοι, ψυχίατροι, νοσηλευτές, κοινωνικοί λειτουργοί και όλοι στην διάθεσή μας 24 ώρες το 24ωρο. Αυτό ήταν το 18ΑΝΩ που με καλωσόρισε, με ανάθρεψε, με καλόμαθε, με αγάπησε, με θεράπευσε, με πήγε στο πανεπιστήμιο, με διόρισε αργότερα ως ειδική θεραπεύτρια! Με έφερε σήμερα εδώ μπροστά σας!!! Δίνοντάς μου την πολύτιμη, μοναδική, σπουδαία ευκαιρία να σας μιλήσω εγώ για εκείνο!!! …”
Ήταν συγκλονιστικά όσα ακούγαμε με δάκρυα στα μάτια και αφού μίλησε και για το στάδιο της κοινωνικής επανένταξης -αυτό το στάδιο που το σημερινό νομοσχέδιο καταργεί- συνέχισε : “Βγήκα απεξαρτημένη στην Ελλαδα της οικονομικής κρίσης του 2010. Επανένταξη έκανα στο Σύνταγμα παρέα με τους χιλιάδες αγανακτισμένους των μνημονίων. Πάλεψα με το στίγμα του πρώην εξαρτημένου σε μια κοινωνία που πίστευε ότι θα υποτροπιάσω από μέρα σε μέρα. Όμως είχα μάθει πώς είναι να παλεύω για το συνολικό καλό, μέσα σε μια κοινότητα… γνώριζα, πως αυτό έκανε και τον προσωπικό μου αγώνα πιο δυνατό, πιο σταθερό, πιο μεγάλο… “
Mίλησε για το 18ΑΝΩ και την φιλοσοφία του που δεν έχει πάψει να συμπορεύεται και είναι πλέον και δική της. Είπε : “Έγινε δέρμα πάνω από το σάπιο δέρμα μου, επούλωσε τις πληγές μου, θεράπευσε τα κύτταρά μου, άνοιξε το μυαλό μου, αγαλλίασε η ψυχή μου, θέριεψαν σε πείσμα των καιρών τα όνειρά μου. Και συνέχισα να βαδίζω πλάι σε ανθρώπους δυνατούς, θαρραλέους, νικητές!!! και δεν κοίταξα ποτέ πια πίσω!!! παρά μόνο για να θυμάμαι από που ξεκίνησα!!! “
Τελείωσε μιλώντας για το σήμερα : «Με στέγη τις “Κοινωνικές Δράσεις Αλληλεγγύης για το 18ΑΝΩ” ανταμώνουμε και πάλι όλοι εμείς οι θαρραλέοι και συνεχίζουμε μέσα από συνεχείς επαναστατικές και υποστηρικτικές δραστηριότητες στους δρόμους, στις πλατείες και όπου χτυπάει η καρδιά τού αδικημένου να είμαστε εκεί, να στηρίζουμε, να βοηθάμε και να οραματιζόμαστε έναν κόσμο πιο Δίκαιο, όπου μέσα του θα στεκόμαστε όρθιοι, ευθυτενείς, σφιχταγκαλιασμένοι, όλοι εμείς οι διαφορετικοί άνθρωποι δίχως να μας λείπει η Δικαιοσύνη και η Ελευθερία, δίχως να μας λείπει τιποτα!!! Όπως δεν έλειψε και σε εμένα όλα αυτά τα χρόνια… Αυτό ήταν και είναι το ΑΝΩ για μένα, είναι το όνομά μου Μάρθα 18ΑΝΩ.»
Στη συνέχεια ο Στέλιος που έχασε προσφατα την γυναίκα του και βρήκε στήριξη για να σταθεί στα πόδια του από τις “Συλλογικές Δράσεις Κοινωνικής Αλληλεγγύης για το 18ΑΝΩ” διάβασε ένα κείμενό του γραμμένο στις 2/10/2024 και δημοσιευμένο ανάμεσα σε άλλα κείμενα των παιδιών στο βιβλίο της Κατερίνας «…ΕΙΜΑΣΤΕ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΙ Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΕΧΕΙ ΑΞΙΑ. Όλοι οι άνθρωποι αξίζουν το δικαίωμα στην υγεία, στην ίαση από τον εθισμό – αρρώστια. Ας μην είμαστε εμείς οι τελευταίοι που απαλλάχθηκαν. Όπως δωρεάν το λάβαμε, έτσι δωρεάν πρέπει να το δώσουμε. Ας έχουν το πρόγραμμα που ταιριάζει καλύτερα σε αυτούς, όσοι θέλουν να γίνουν καλά. ΚΑΝΕΝΑΣ ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΔΕ ΓΕΝΝΙΕΤΑΙ ΕΘΙΣΜΕΝΟΣ »
Στο τέλος, το λόγο πήρε η συγγραφέας Κατερίνα Μάτσα που ανέλυσε την Ιστορία του προγράμματος. Μίλησε για το ξεκίνημα του ειδικού περιπτέρου του 18ΑΝΩ που άρχισε να λειτουργεί το 1972, αλλά η πραγματική ιστορία του 18ΑΝΩ -όπως είπε- άρχισε να γράφεται στα μέσα της δεκαετίας του 1980 με πρωτοβουλία μιας μικρής ομάδας εργαζομένων. Ένας σοβαρός προβληματισμός ξεκινά με θυελλώδεις συζητήσεις για τον χαρακτήρα του φαινομένου της τοξικομανίας και αμφισβητείται η επικρατούσα μέχρι τότε άποψη της “χρόνιας, υποτροπιάζουσας νόσου του εγκεφάλου” που προωθούσε η ακαδημαϊκή ψυχιατρική. Ανέλυσε το πώς λειτούργησε το πρόγραμμα όλα τα χρόνια μέχρι τις μέρες μας και την καταστροφική – εγκληματική απόφαση της κυβέρνησης Μητσοτάκη να καταργήσει τα στεγνά προγράμματα απεξάρτησης και να τα ομογενοποιήσει μαζί με τα προγράμματα με υποκατάστατα χωρίς ο εξαρτημένος να μπορεί πια να επιλέξει το πρόγραμμα που του ταιριάζει. Στο τέλος αναφέρθηκε στο σημαντικό ρόλο που παίζουν για τα παιδιά οι “Συλλογικές Δράσεις Αλληλεγγύης για το 18ΑΝΩ”, και για όσα έχουν πετύχει. Τέλος, ο Δημήτρης που για ένα τριήμερο ήταν κι αυτός απεργός πείνας 13-14-15/3/26 στο πλάι του Αρίστου Χαντζή απηύθυνε σύντομο χαιρετισμό.
Μετά τις ομιλίες απολαύσαμε την συναυλία της Μουσικής Ομάδας των Συλλογικών Δράσεων που κράτησε μέχρι αργά τα μεσάνυχτα! Στη συναυλία τραγουδήσαμε όλοι και όλες μαζί ένα τραγούδι που αγαπούν στα μέλη των “Συλλογικών Δράσεων” αλλά έχει ιδιαίτερη σημασία και για τον αγώνα για τη ζωή των κατοίκων των Προσφυγικών και του απεργού πείνας Αρίστου.
“Θ’ αντιστέκομαι, όσο στα πόδια μου θα στέκομαι
Σ’ αυτούς που όνειρα γκρεμίζουν και δεν ντρέπονται
Θ’ αντιστέκομαι, όσο στα πόδια μου θα στέκομαι
Της αδικίας το παιχνίδι δεν ανέχομαι … “
Στη μνήμη του Δημήτρη Δημητράκα