Ο Καπιταλισμός Θρέφει την Κουλτούρα του Βιασμού
της Βίκυς Κανατά
Σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που διαφημίζει τον εαυτό της ως «προπύργιο δικαιωμάτων και δημοκρατίας», εκατοντάδες γυναίκες βιάζονται καθημερινά, ενώ η ίδια η νομοθεσία πολλών κρατών συνεχίζει να αντιμετωπίζει το γυναικείο σώμα με λιγότερη προστασία απ’ ό,τι ένα πορτοφόλι ή ένα κινητό τηλέφωνο. Το πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που ζητά ενιαίο ορισμό του βιασμού με βάση την απουσία συναίνεσης, αποκαλύπτει όχι μόνο τη γύμνια των ευρωπαϊκών θεσμών απέναντι στη σεξιστική βία, αλλά και τη βαθιά σήψη ενός συστήματος που γεννά και αναπαράγει την πατριαρχική εξουσία.
Με 447 ψήφους υπέρ, το Ευρωκοινοβούλιο απαίτησε να αναγνωριστεί σε όλη την Ε.Ε. ότι βιασμός είναι κάθε σεξουαλική πράξη χωρίς ελεύθερη και σαφή συναίνεση. Δηλαδή το αυτονόητο: μόνο το «ναι» σημαίνει ναι. Η σιωπή, ο φόβος, η ακινησία, η μέθη, η αναισθησία ή η ψυχολογική παράλυση δεν είναι συναίνεση. Κι όμως, το 2026, κυβερνήσεις και αστικά νομικά συστήματα συνεχίζουν να δυσκολεύονται να το αποδεχτούν.
Η αντίσταση κρατών όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ουγγαρία τα προηγούμενα χρόνια δεν ήταν τυχαία. Το αστικό κράτος δεν είναι ουδέτερο. Αντανακλά τις σχέσεις εξουσίας της ταξικής κοινωνίας, μέσα στην οποία το σώμα της γυναίκας αντιμετωπίζεται διαχρονικά ως αντικείμενο ελέγχου, εκμετάλλευσης και κυριαρχίας. Η πατριαρχία δεν είναι «παραφωνία» του καπιταλισμού αλλά οργανικό του στοιχείο.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Το 2024 καταγράφηκαν στην Ε.Ε. πάνω από 256.000 σεξουαλικές επιθέσεις και σχεδόν 100.000 βιασμοί. Δηλαδή 269 γυναίκες βιάζονται κάθε μέρα. Μέσα σε μία δεκαετία οι βιασμοί αυξήθηκαν κατά 150%. Αυτοί οι αριθμοί δεν είναι «στατιστικές». Είναι η καθημερινή βία που βιώνουν εργαζόμενες, φτωχές γυναίκες, μετανάστριες, νεαρές κοπέλες, θύματα μιας κοινωνίας που εμπορευματοποιεί το γυναικείο σώμα και ταυτόχρονα ενοχοποιεί τα ίδια τα θύματα.
Η υπόθεση της Ζιζέλ Πελικό στη Γαλλία συγκλόνισε δικαιολογημένα εκατομμύρια ανθρώπους. Μια γυναίκα ναρκωνόταν επί χρόνια από τον ίδιο της τον σύζυγο ώστε να βιάζεται από δεκάδες άντρες ενώ εκείνη ήταν αναίσθητη. Το έγκλημα δεν ήταν «εξαίρεση». Ήταν η πιο ακραία έκφραση μιας κουλτούρας που αντιμετωπίζει τη γυναίκα ως σώμα προς χρήση.
Την ίδια ώρα, διαδικτυακές πλατφόρμες γεμάτες βίντεο κακοποίησης λειτουργούν ανενόχλητες σαν σχολεία μισογυνισμού και βίας. Εκεί ανταλλάσσονται «συμβουλές» για νάρκωση, βιασμό και εξευτελισμό γυναικών, ενώ οι πολυεθνικές του διαδικτύου θησαυρίζουν από τα κλικ και τη διαφήμιση. Ο καπιταλισμός δεν σοκάρεται από τη βία όταν μπορεί να την μετατρέψει σε εμπόρευμα.
Η μάχη απέναντι στη σεξιστική βία δεν μπορεί να περιοριστεί σε κοινοβουλευτικά ψηφίσματα ή επικοινωνιακές καμπάνιες. Απαιτεί σύγκρουση με τις κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις που γεννούν την ανισότητα. Χρειάζεται δημόσιες δομές προστασίας, ουσιαστική στήριξη των θυμάτων, παιδεία χωρίς σεξιστικά στερεότυπα, τιμωρία των δραστών και σύγκρουση με την κουλτούρα εμπορευματοποίησης και αντικειμενοποίησης της γυναίκας.
Γιατί σε μια κοινωνία πραγματικής ισότητας, το σώμα καμιάς γυναίκας δεν θα είναι ιδιοκτησία κανενός.