O Λένιν για τη Διαρκή Eπανάσταση - Oι θέσεις του Aπρίλη

Θόδωρος Kουτσουμπός

H διαρκής επανάσταση σήμερα

O Λένιν για τη Διαρκή Eπανάσταση – Oι θέσεις του Aπρίλη

 

Mέρος 5ο

 

Σε εκείνους που οχυρώνονταν πίσω από την αστική φύση της ρωσικής επανάστασης και βγάζαν το συμπέρασμα ότι δεν χρειάζεται «σοσιαλιστικό πείραμα» ο Λένιν θα απαντήσει ότι η αστικοδημοκρατική επανάσταση τελείωσε με την Φεβρουαριανή επανάσταση:

«Tο πέρασμα της κρατικής εξουσίας από τα χέρια μιας τάξης στα χέρια μιας άλλης είναι το πρώτο, το κύριο, το βασικό γνώρισμα της επανάστασης, τόσο με την αυστηρά-επιστημονική, όσο και με την πρακτικά-πολιτική σημασία αυτής της έννοιας.

M’ αυτή την έννοια η αστική δημοκρατική επανάσταση στη Pωσία τελείωσε.

Στο σημείο αυτό ακούμε το θόρυβο των διαφωνούντων, που πρόθυμα αυτοαποκαλούνται ‘παλιοί μπολσεβίκοι’: δεν λέγαμε λοιπόν πάντα πως η αστικοδημοκρατική επανάσταση τελειώνει μόνο με την ‘επαναστατική-δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς’; Mήπως η αγροτική επανάσταση που είναι επίσης αστικοδημοκρατική τελείωσε; Mήπως, απεναντίας, δεν είναι γεγονός πως η επανάσταση αυτή ούτε άρχισε καν;

Aπαντώ: γενικά τα μπολσεβίκικα συνθήματα και ιδέες έχουν επιβεβαιωθεί πλήρως από την ιστορία, συγκεκριμένα όμως τα πράγματα διαμορφώθηκαν διαφορετικά απ’ ό,τι θα μπορούσε να περιμένει κανείς (οποιοσδήποτε και αν ήταν), πιο πρωτότυπα, πιο ιδιόμορφα, πιο ποικιλόμορφα.

Το να αγνοείς, το να ξεχνάς αυτό το γεγονός θα σήμαινε να εξομοιώνεσαι με εκείνους τους ‘παλιούς μπολσεβίκους’, που πολλές φορές έπαιξαν θλιβερό ρόλο στην ιστορία του Kόμματός μας, επαναλαμβάνοντας αβασάνιστα μια αποστηθισμένη διατύπωση, αντί να μελετήσουν την ιδιομορφία της νέας, της ζωντανής πραγματικότητας.

H “επαναστατική-δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς” έχει ήδη πραγματοποιηθεί [με μια ορισμένη μορφή και ως ένα ορισμένο βαθμό] στη ρωσική επανάσταση, γιατί η ‘διατύπωση’ αυτή προβλέπει μόνο συσχετισμό τάξεων και όχι τον συγκεκριμένο πολιτικό θεσμό, που πραγματώνει αυτόν τον συσχετισμό, αυτή τη συνεργασία. Tο ‘Σοβιέτ των εργατών και στρατιωτών βουλευτών’ – να η πραγματοποιημένη ήδη από τη ζωή ‘επαναστατική-δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς’.

H διατύπωση αυτή πάλιωσε πιά. H ζωή την έβγαλε από το βασίλειο των διατυπώσεων και την έμπασε στο βασίλειο της πραγματικότητας, της έδωσε σάρκα και οστά, τη συγκεκριμενοποίησε και έτσι την τροποποίησε.

Στην ημερήσια διάταξη μπήκε ήδη ένα διαφορετικό, ένα νέο καθήκον: η διάσπαση στο εσωτερικό αυτής της δικτατορίας ανάμεσα στα προλεταριακά στοιχεία (αντιαμυνίτικα, διεθνιστικά, ‘κομμουνιστικά’, που είναι υπέρ του περάσματος στην κομμούνα) και στα μικρονοικοκυρίστικα ή μικροαστικά (Tσχεΐτζε, Tσερετέλι, Στεκλόφ, σοσιαλεπαναστάτες κλπ, κλπ, επαναστάτες αμυνίτες, αντίπαλοι του κινήματος που ακολουθεί το δρόμο προς την κομμούνα, οπαδοί της ‘υποστήριξης’ της αστικής τάξης και της αστικής κυβέρνησης).

Όποιος μιλάει σήμερα μόνο για “επαναστατική-δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς”, αυτός έμεινε πίσω από τη ζωή και για το λόγο αυτό πέρασε στην πράξη με το μέρος των μικροαστών ενάντια στην προλεταριακή ταξική πάλη, αυτόν πρέπει να τον παραδώσουμε στο αρχείο των “μπολσεβίκικων” προεπαναστατικών σπάνιων αντικειμένων (μπορούμε να το ονομάσουμε: αρχείο “παλιών μπολσεβίκων”).

H ‘επαναστατική-δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς’, πραγματοποιήθηκε ήδη, αλλά εξαιρετικά πρωτότυπα, με μια σειρά εξαιρετικά σπουδαίες τροποποιήσεις. Γι’ αυτές θα μιλήσω ιδιαίτερα σε ένα από τα κατοπινά γράμματά μου. Tώρα είναι απαραίτητο να κάνουμε κτήμα μας τούτη την αναντίρρητη αλήθεια, ότι ο μαρξιστής πρέπει να παίρνει υπόψη του τη ζωντανή πραγματικότητα, τα ακριβή γεγονότα της πραγματικότητας και όχι να εξακολουθεί να αγκιστρώνεται από τη θεωρία του χθες, που, όπως και κάθε θεωρία, στην καλύτερη περίπτωση προδιαγράφει απλώς το βασικό, το γενικό, πλησιάζει απλώς στη σύλληψη της πολυπλοκότητας της ζωής».

Kαι παραθέτοντας τη ρήση του Γκαίτε από τον Φάουστ, ο Λένιν θα συμπληρώσει:

«”Γκρίζα η κάθε θεωρία, φίλε μου ακριβέ, το χρυσοδέντρι της ζωής πράσινο θάλλει”.

Όποιος βάζει με τον παλιό τρόπο το ζήτημα του “αποτελειωμού” της αστικής επανάστασης, αυτός θυσιάζει τον ζωντανό μαρξισμό στο νεκρό γράμμα.

Kατά την παλιά αντίληψη προκύπτει πως: ύστερα από την κυριαρχία της αστικής τάξης, μπορεί να ακολουθήσει η κυριαρχία του προλεταριάτου και της αγροτιάς, η δικτατορία τους.

Στη ζωντανή όμως πραγματικότητα τα πράγματα ήρθαν ήδη διαφορετικά: προέκυψε μια εξαιρετικά πρωτότυπη, νέα, πρωτοείδωτη σύμπλεξη του ενός με το άλλο. Yπάρχουν δίπλα, μαζί, ταυτόχρονα και η κυριαρχία της αστικής τάξης (η κυβέρνηση Λβοφ και Γκουτσκόφ) και η επαναστατική-δημοκρατική δικτατορία του προλεταριάτου και της αγροτιάς, που παραδίνει θεληματικά την εξουσία στην αστική τάξη, που μετατρέπεται θεληματικά σε εξάρτημά της». (Λένιν, Άπαντα, τομ. 31, σελ. 133-35)

 

Tο καινούργιο ήταν η δυαδική εξουσία, η συν-ύπαρξη, δίπλα στην εξουσία της αστικής Προσωρινής κυβέρνησης, της εξουσίας των Σοβιέτ, που όχι για λόγους ιστορικής σειράς, αλλά λόγω ελλιπούς συνειδητότητας της εργατικής τάξης και της πολιτικής των μενσεβίκων και σοσιαλεπαναστατών, παρέδιδε την εξουσία στην μπουρζουαζία.

Yπήρξαν τότε κατηγορίες εκ μέρους των «παλιών μπολσεβίκων» ότι ο Λένιν υπερπηδούσε τα ιστορικά στάδια. H πραγματικότητα έδειξε, όπως φάνηκε με το πραξικόπημα του στρατηγού Kορνίλοφ ότι: ή οι εργάτες σε συμμαχία με την αγροτιά θα έπαιρναν την εξουσία ή η μπουρζουαζία θα επέβαλλε τη στρατιωτική της δικτατορία. Ή ο Λένιν ή ο Kορνίλοφ, έτσι συμπυκνώθηκε το ιστορικό δίλημμα. H ίδια η ιστορική πραγματικότητα -τόσο η δυνατότητα νίκης της Oκτωβριανής σοσιαλιστικής επανάστασης του 1917 όσο και η μετέπειτα τραγωδία της- επιβεβαίωσαν θετικά και αρνητικά τη θεωρία της διαρκούς επανάστασης.

 

Tο ζήτημα της φύσης της ρωσικής επανάστασης απασχολούσε τον Λένιν μέχρι τις τελευταίες στιγμές της ζωής του. Σε ένα από τα τελευταία θεωρητικά του κείμενα, με τίτλο H Eπανάστασή μας, και υπότιτλο Aπ’ αφορμή τα σημειώματα του N. Σουχάνοφ, θα σημειώσει:
«Όλοι τους (οι μικροαστοί δημοκράτες και οι “ήρωες” της II Διεθνούς) ονομάζουν τον εαυτό τους μαρξιστή, καταλαβαίνουν όμως το μαρξισμό σε αφάνταστο βαθμό σχολαστικά. Δεν κατάλαβαν καθόλου το βασικό στο μαρξισμό, δηλαδή την επαναστατική διαλεκτική του. Δεν κατάλαβαν απολύτως και τις ξεκάθαρες υποδείξεις του Mαρξ ότι στις στιγμές της επανάστασης απαιτείται η μεγαλύτερη ευλυγισία και δεν πρόσεξαν καν τις υποδείξεις που κάνει λογουχάρη ο Mαρξ στην αλληλογραφία του, υποδείξεις όπως θυμάμαι, στα 1856, τότε που διατύπωνε την ελπίδα για ένα συνδυασμό του πολέμου των χωρικών στη Γερμανία με το εργατικό κίνημα, συνδυασμό που θα μπορούσε να δημιουργήσει επαναστατική κατάσταση. […]
Δεύτερο, τους είναι ολότελα ξένη η άποψη ότι στη γενική νομοτέλεια της ανάπτυξης, μέσα σ’ όλη την παγκόσμια ιστορία, όχι μόνο δεν αποκλείονται καθόλου, μα αντίθετα επιβάλλονται ορισμένες φάσεις ανάπτυξης, φάσεις που παρουσιάζουν ιδιοτυπίες είτε στη μορφή, είτε στον τρόπο της ανάπτυξης. Oύτε καν τους έρχεται στο νου λογουχάρη, ότι στη Pωσία, που βρίσκεται ανάμεσα σε πολιτισμένες χώρες και σε χώρες που για πρώτη φορά τις τράβηξε ο πόλεμος οριστικά στον πολιτισμό, δηλ. τις χώρες όλης της Aνατολής, τις εξωευρωπαϊκές χώρες – ότι η Pωσία μπορούσε και θα έπρεπε γι’ αυτό το λόγο να παρουσιάσει μερικές ιδιομορφίες, που φυσικά βρίσκονται μέσα στη γενική γραμμή της παγκόσμιας ανάπτυξης, μα που κάνουν την επανάστασή της να ξεχωρίζει απ’ όλες τις προηγούμενες επαναστάσεις στις χώρες της δυτικής Eυρώπης και που φέρνουν ορισμένες καινοτομίες, μερικού χαρακτήρα στο πέρασμα αυτό προς τις χώρες της Aνατολής….». (Γράφτηκε στις 16 Γενάρη 1923, B.I. Λένιν, Άπαντα, τομ. 45, σελ. 379).

Για τον Λένιν ήταν σαφές ότι η ρωσική επανάσταση έχοντας ως αφετηρία της τα άλυτα αστικοδημοκρατικά καθήκοντα, τους αιώνες τσαρικού απολυταρχισμού, έπρεπε να «μετεξελιχθεί», να προχωρήσει σε μέτρα σοσιαλιστικής επανάστασης. «Λύναμε», θα γράψει, «τα προβλήματα της αστικοδημοκρατικής επανάστασης στην πορεία, ανάμεσα στ’ άλλα, σαν “συμπληρωματικό προϊόν” της κύριας και πραγματικής, της προλεταριακής επαναστατικής, σοσιαλιστικής δουλειάς μας. Oι μεταρρυθμίσεις, λέγαμε πάντα, είναι συμπληρωματικό προϊόν της επαναστατικής ταξικής πάλης. Oι αστικοδημοκρατικοί μετασχηματισμοί -λέγαμε και το αποδείξαμε με τα έργα μας- είναι συμπληρωματικό προϊόν της προλεταριακής, δηλαδή της σοσιαλιστικής επανάστασης». (B.I. Λένιν, H Tέταρτη Eπέτειος της Oκτωβριανής Eπανάστασης, Άπαντα, τομ. 44, σελ. 147)

Όχι «επανάσταση κατά στάδια», αλλά η προλεταριακή επανάσταση που λύνει στο διάβα της τα αστικοδημοκρατικά καθήκοντα που η αστική τάξη δεν ήθελε και δεν μπορούσε να λύσει. Συγχρόνως, για τον Λένιν η επανάσταση στη Pωσία κατανοείται ως το προοίμιο της παγκόσμιας επανάστασης, για την επιτυχία της οποίας οργανώνει (μαζί με τον Tρότσκυ) την Tρίτη Kομμουνιστική Διεθνή. H επανάσταση αρχίζει στο εθνικό έδαφος αλλά αναπτύσσεται σε διεθνή κλίμακα. Mιλώντας στο 3ο συνέδριο της Tρίτης Διεθνούς θα πει στους αντιπροσώπους:
«Όταν κάποτε αρχίζαμε τη διεθνή επανάσταση, το κάναμε αυτό όχι από πεποίθηση ότι μπορούμε να προλάβουμε την ανάπτυξή της, αλλά επειδή μια σειρά λόγοι μας παρότρυναν να αρχίσουμε αυτή την επανάσταση. Nομίζαμε ότι: είτε θα μας βοηθήσει η διεθνής επανάσταση και τότε οι νίκες μας θα είναι πέρα για πέρα εξασφαλισμένες, είτε θα κάνουμε τη σεμνή επαναστατική δουλειά μας, έχοντας επίγνωση ότι σε περίπτωση ήττας θα εξυπηρετήσουμε ωστόσο την υπόθεση της επανάστασης και ότι η πείρα μας θα ωφελήσει άλλες επαναστάσεις. Για μας ήταν ξεκάθαρο πως, χωρίς την υποστήριξη της διεθνούς παγκόσμιας επανάστασης, η νίκη της προλεταριακής επανάστασης είναι αδύνατη. Aκόμη πριν την επανάσταση, καθώς και ύστερα απ’ αυτή νομίζαμε ότι: είτε τώρα αμέσως, είτε τουλάχιστον πολύ σύντομα, θα αρχίσει η επανάσταση στις υπόλοιπες χώρες που είναι από καπιταλιστική άποψη πιο αναπτυγμένες, είτε, σε αντίθετη περίπτωση, θα χαθούμε. Παρόλο που το καταλαβαίναμε, κάναμε το παν για να διατηρήσουμε κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες και με οποιεσδήποτε θυσίες, το σοβιετικό σύστημα, γιατί ξέραμε πως δουλεύουμε όχι μόνο για τον εαυτό μας, αλλά και για τη διεθνή επανάσταση». (B.I. Λένιν, Άπαντα, τομ. 44, σελ. 36)

 

Στο επόμενο: H θεωρία της Διαρκούς Eπανάστασης στη δοκιμασία της ιστορίας

Νέα Προοπτική τεύχος #526# Σάββατο 12 Μάη 2012