της Τρισεύγενης Βαρελά – Γιαννατσή
Την Κυριακή 20/9/2026 βρεθήκαμε στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Τον τόπο θυσίας των 200 δολοφονημένων κομμουνιστών ηρώων την Πρωτομαγιά του 1944. Παρακολουθήσαμε μία ξεχωριστή βραδιά στο Δημοτικό Κινηματογράφο “Αιολία”. Ήταν μια προβολή του ντοκιμαντέρ “575 ημέρες στο 18 ΑΝΩ. Η φωτογραφία ως πράξη μνήμης και λύτρωσης” που διοργανώθηκε από το Eteron – Ινστιτούτο για την Έρευνα και την Κοινωνική Αλλαγή, το Δήμο Καισαριανής και το The Untold. Την συνόδευε η έκθεση φωτογραφίας του δημιουργού του ντοκιμαντέρ Γιάννη Χαροκόπου και μίλησαν ο δημιουργός, η ψυχίατρος πρώην επιστημονικά υπεύθυνη και ψυχή του δημόσιου στεγνού προγράμματος απεξάρτησης 18 ΑΝΩ Κατερίνα Μάτσα, η πρώην ειδική θεραπεύτρια του 18 ΑΝΩ Λεμονιά Αντωνάτου και έγινε παρέμβαση από την αντιδήμαρχο του Δήμου Καισαριανής και πρόεδρο του παραρτήματος Βύρωνα – Καισαριανής του ΕΣΥΝ Χρύσα Γκίκα. Συντόνιζε η δημοσιογράφος και αρχισυντάκτρια του ντοκιμαντέρ Μαρία Κεφαλά. Η εκδήλωση ξεκίνησε με την προβολή του ντοκιμαντέρ και ακολούθησαν οι ομιλίες.
Ο φωτογράφος και πρωταγωνιστής του ντοκιμαντέρ Γιάννης Χαροκόπος, με τη συγκίνηση γραμμένη στο πρόσωπό του και με λόγια που βγαίναν δύσκολα κάποιες στιγμές από τα χείλη του, μοιράστηκε μαζί μας την αλήθεια του και το συναίσθημά του έτσι όπως το έμαθε στο πρόγραμμα του 18 ΑΝΩ.
“Μιλάμε για απελευθέρωση, για ελευθερία και αυτός ο χώρος έχει ποτιστεί με αίμα για την ελευθερία και είναι μεγάλη μου τιμή να είμαι σ’ αυτό το τόπο και μαζί σας απόψε…“, είπε αναφερόμενος στο χώρο του Σκοπευτηρίου. Συνέχισε συγκινημένος: “Όλοι μαζί μπορούμε να τα καταφέρουμε. O καθένας ανάλογα με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει στη ζωή του βρίσκοντας στήριξη και συλλογικότητα μπορεί να ξεπεράσει πολλά. Αυτή ήταν η ανάγκη μου. Ο καθένας μπορεί να δει τον εαυτό του μέσα σ’ αυτό και να βοηθηθεί…. έμαθα τη φωτογραφία όχι σε κάποια σχολή με κάποιο καλλιτεχνικό κίνητρο, αλλά ως ένα μέσο έκφρασης και πραγματικά ήτανε λυτρωτικό, γι’ αυτό και ο τίτλος του ντοκιμαντέρ. Είναι ένας τρόπος να εκφράζομαι και νοιώθω πολύ καλά με αυτό. Μέσα από αυτή τη διαδικασία έχω γνωρίσει πάρα πολύ κόσμο έχω κάνει φίλους, οφείλω πολλά στους ανθρώπους του 18 ΑΝΩ. Είναι πολύ σημαντικό για μένα να βάλω το 18 πολύ ψηλά μέσα μου -και είναι πολύ ψιλά- γιατί ήτανε και είναι φάρος και θα είναι για πάντα στη ζωή μου! Πολλοί από τους ανθρώπους αυτούς είναι ανάμεσά σας σήμερα. Φίλοι, συνθεραπευόμενοι, θεραπευτές μου, η κ. Κατερίνα, έχω να πω ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ σε όλους σας, τα έχω λίγο χαμένα …“
Συγκλονιστική η φωνή μιας μάνας από το κοινό που διέκοψε τον Γιάννη λίγο πριν τελειώσει την ομιλία του “ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΔΩ ΚΑΙ ΣΑΣ ΑΓΑΠΑΜΕ” φώναξε και αμέσως μετά σηκώθηκε και μας μίλησε: “Όλοι μπορούν να τα καταφέρουν, να μη πιστέψουν σ’ αυτούς που λένε το αντίθετο. Εμείς σωθήκαμε! ” και ανοίγοντας το κινητό ακούσαμε τα λόγια του παιδιού της, που καθαρός εδώ και 25 χρόνια, είναι καλά και ζει με την οικογένεια του και τα δύο του παιδιά! Η πιο σημαντική ζωντανή τεκμηρίωση των όσων λέγονται σε αυτή την εκδήλωση, όπως ανέφερε και η συντονίστρια της συζήτησης Μαρία Κεφαλά!
Το λόγο πήρε η συντρόφισσα ψυχίατρος Κατερίνα Μάτσα που ενημέρωσε κατ’ αρχήν για την καταστροφή όλων των στεγνών δημόσιων προγραμμάτων απεξάρτησης από τον εμπνευστή Βαρτζόπουλο που όταν ψηφίστηκε ο νόμος πριν δυο χρόνια, ήταν υφυπουργός Υγείας και τώρα είναι υπόδικος για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. “… το πνεύμα του νόμου είναι εντελώς ισοπεδωτικό. Η διοίκηση αυτού του τεράστιου γραφειοκρατικού οργανισμού ιδιωτικού δικαίου ΕΟΠΑΕ είναι αυταρχική. Δεν υπολογίζει τίποτα, έχει ισοπεδώσει τα πάντα και λειτουργεί τρομοκρατώντας τους εργαζόμενους σαν όμηρους… αυτό που κυριαρχεί πλέον είναι η ιδιωτικοποίηση δομών και ισοπέδωση των πάντων… Όλο αυτό εντάσσεται στην θανατοπολιτική τους που σπέρνει θάνατο και γεννά στο λαό δυστυχία, στέρηση, φόβο αλλά και λειτουργεί πραγματικά μέσα από την καταστολή“, ανέφερε. Μίλησε για την πολιτική που επιδιώκει να εντάξει τους ευάλωτους πληθυσμούς στον κοινωνικό αποκλεισμό, να μη τους δώσει καμία ευκαιρία, προβάλλοντας τις θεωρίες για την εξάρτηση ως ανίατη χρόνια νόσο του εγκεφάλου και ότι τα παιδιά αυτά είναι επικίνδυνα να ζουν ανάμεσά μας. Φέρνοντας στο νου μας τους ναζί που έλεγαν για τους ανθρώπους και τις ζωές τις ανάξιες να ζουν, τους περιττούς πληθυσμούς που κοστίζουν και δεν παράγουν.
Η Κατερίνα Μάτσα αναφέρθηκε στη θεραπευτική σχέση θεραπευτή – θεραπευόμενου που θα δημιουργήσει μαζί του την πίστη ότι μπορεί να τα καταφέρει αυτό το άτομο που δεν πιστεύει όταν μπαίνει στο πρόγραμμα στον εαυτό του, έχει τρομερή ανασφάλεια, είναι απελπισμένο και μοναχικό. Για την συλλογικότητα μέσα σ’ αυτό, γιατί έτσι “… Όταν μοιράζεσαι πράγματα μπορείς να χαρείς τη ζωή σου. Να αισθανθείς ότι έχει νόημα η ζωή σου …“
Εξήγησε την σημασία της τέχνης στο 18 ΑΝΩ: “Στο 18 ΑΝΩ η σχέση τέχνης και θεραπείας είναι διαλεκτική. Η τέχνη γίνεται θεραπεία και η θεραπεία γίνεται τέχνη“, είπε και συνέχισε επικεντρώνοντας στο ρόλο τής φωτογραφίας. Την ακούσαμε να λέει: ” … Είμαστε σε ένα χώρο που είναι ζωντανή ιστορία και η φωτογραφία είναι η τέχνη που μας δένει με την ιστορία. Απεικονίζει τη στιγμή η οποία όμως οδηγεί στο αιώνιο. Μένει η εικόνα την οποία έχει αποθανατίσει, έχει πιάσει ο φακός και έτσι ανάμεσα στη στιγμή και στο άπειρο -γιατί θα μείνει αυτή η εικόνα- υπάρχει μία πολύ στενή σχέση και μέσα από αυτή τη σχέση, μπορεί να ανακαλύψει κανείς πάρα πολλά πράγματα της ίδιας της ιστορίας.
Οι φωτογραφίες των αγωνιστών στη Καισαριανή, που με ψηλά το κεφάλι έβλεπαν το δήμιο και δεν έσκυβαν το κεφάλι, είναι ένα μάθημα ζωής. Αυτό το μάθημα μας το δίνουν αυτές οι φωτογραφίες αυτών των αγωνιστών. Αυτό εμπνέει την κοινωνία ολόκληρη. Και έμπνευση βέβαια σημαίνει ένα σάλπισμα αγώνα -αν θέλετε- γιατί η κοινωνία ταρακουνήθηκε από αυτό που αποκαλύφθηκε. Τα πράγματα δεν είναι έτσι όπως μας τα παρουσιάζουν. Οι άνθρωποι και στις πιο δύσκολες στιγμές, μπορούν να ξεπεράσουν και το φόβο και την αγωνία και τον θάνατο. Έμειναν αιώνιοι αυτοί οι αγωνιστές ... “
Αναφέρθηκε και στον μεγάλο φιλόσοφο Φουκώ: “… Ο φιλόσοφος Μισέλ Φουκώ έλεγε ότι ζούμε πολύ δύσκολους καιρούς οι οποίοι είναι και σκοτεινοί αλλά και φωτεινοί. Είναι σκοτεινοί και το βλέπουμε ιδιαίτερα στην εποχή μας, έχοντας έναν Τραμπ που επιτίθεται στην επιστήμη, στην έρευνα, σε κάθε ανήμπορο άτομο, έχοντας στην εποχή μας το φασισμό να ανεβαίνει. Είναι πολύ σκοτεινή η εποχή και ταυτόχρονα, είναι πολύ φωτεινή γιατί όλα αυτά μας υποχρεώνουν να κάνουμε κάτι, να σκεφτούμε κριτικά, να αλλάξουμε τον τρόπο που μέχρι τώρα κινούμασταν, να αλλάξουμε ακόμα και τον τρόπο της ζωής μας. Να διακρίνουμε αυτό που καταφέρνουν να κάνουν τα παιδιά μέσα από την απεξάρτηση. Να δουν ορίζοντες στη ζωή τους …“
Τελειώνοντας την ομιλία της και αφού ευχαρίστησε την Μαρία Κεφαλά και τους συνεργάτες της που έδωσαν την ψυχή τους όχι μόνο γιατί η ταινία είναι σπουδαία καλλιτεχνικά, αλλά είναι “ένα όπλο” μέσα στην κοινωνία για να κινητοποιήσει και να αφυπνίσει είπε: “Ο καθένας από εμάς πρέπει να πει στον εαυτό του, πάρε την ψυχή σου στα χέρια και προχώρα. Όσο και ναναι δύσκολα τα πράγματα, θα τα καταφέρουμε!” Υποκλιθήκαμε στο λόγο της και την καταχειροκροτήσαμε!
Η πρώην ειδική θεραπεύτρια του 18 ΑΝΩ Λεμονιά Αντωνάτου αφού ευχαρίστησε το δημιουργό του ντοκιμαντέρ για την πρόσκληση έκφρασε και αυτή με τη σειρά της τη χαρά της για την παρουσία της στον συγκεκριμένο χώρο του Σκοπευτηρίου που ο συμβολισμός του για την Ελευθερία μάς διαπερνά όλους και μας δίνει αφορμές να αγωνιστούμε και να διεκδικήσουμε τη ζωή με ακόμη περισσότερες μορφές και τρόπους. Μίλησε για την ζωή της! Απεξαρτημένη 16,5 χρόνια από το 18 ΑΝΩ είπε χαρακτηριστικά: “Είμαι περήφανο παιδί του 18 ΑΝΩ“. Μέσα από εκεί έμαθε να διεκδικεί τη ζωή, να φτιάχνει σχέσεις. Μίλησε για τη σχέση της με την τέχνη μέσα από την θεατρική ομάδα του προγράμματος που της έδωσε την ευκαιρία να ανοίξει τα δικά της φτερά στη ζωή και αργότερα μετά την επανένταξη βρέθηκε εργαζόμενη στο πρόγραμμα. Εκεί δεν εισέπραξε ποτέ από τους συναδέλφους της το “εσύ και εμείς” γιατί έμαθε να στέκεται με το κεφάλι ψηλά! Μας είπε για τον νόμο Βαρτζόπουλου “διαβάζοντας το νομοσχέδιο έφαγα το χαστούκι το μεγάλο και συνειδητοποίησα τι ερχόταν. Σε ολόκληρο νομοσχέδιο μέσα στο ΦΕΚ δεν αναφέρεται πουθενά η λέξη θεραπεία. Το διάβασα δύο φορές. Μία φορά έστω για τα μάτια του κόσμου δεν γράφουν τη λέξη θεραπεία. Δεν γράφουν τη λέξη θεραπευόμενος. Αντ’ αυτού γράφουν για λειτουργικό χρήστη και ωφελούμενους. Τι είναι ο λειτουργικός χρήστης, πίνουμε, δουλεύουμε, πληρώνουμε φόρους, έχουμε σκυμμένο το κεφάλι και μέχρι εκεί; Νόμιμα; Το γράφει μέσα το ΦΕΚ όποιος θέλει μπορεί να το δει και να το διαβάσει. Τι είναι ωφελούμενος; Από τι ωφελείται; Ο θεραπευόμενος είναι αυτός που θεραπεύεται και ναι μπορεί να θεραπευτεί ένας άνθρωπος …“.
Τελείωσε την ομιλία της με λόγια αληθινά που μας άγγιξαν όλους και όλες: “Αλλά αν κοιτάξετε εδώ όσοι είμαστε, φεύγοντας και πηγαίνοντας σπίτια μας, θα αντιληφθούμε ότι υπάρχει και ένας άλλος κόσμος, από αυτόν που κρύβουν τα συστημικά μέσα μαζικής ενημέρωσης. Υπάρχει ο κόσμος που έχει την ελπίδα ζωντανή και μάχεται ο ένας πλάι στον άλλον. Και αυτό είναι το πιο όμορφο! Είναι αυτό που μας κρύβουν. Και είναι ο τρόπος που μας κρατούν μέσα στην κατάθλιψη. Αυτό έκανε το 18 ΑΝΩ. Αυτό εμένα με έμαθε σαν Λεμονιά, να παλεύω, να σέβομαι, να κοιτώ ίσος προς ίσο τον άλλο, αλλά και τον εαυτό μου και να σέβομαι τη ζωή. Να σέβομαι ό,τι υπάρχει γύρω μου. Ναι, δεν μπορούμε να τους επιτρέψουμε να το πάρουν αυτό. Είναι στα δικά μας χέρια και μέσα από τις Συλλογικές Δράσεις για το 18 ΑΝΩ και μέσα από τα Κοινωνικά Ιατρεία και πολλές άλλες συλλογικότητες, παραμένουμε μάχιμοι δίπλα σε όσους έχουν ανάγκη και σε σχέση με τις εξαρτήσεις αλλά και σε οτιδήποτε. Μια γροθιά! Και για να κλείσω, χαίρομαι κάθε φορά στις συναντήσεις μας, βλέπω πάντα καινούργια πρόσωπα, ανθρώπους και όσο πάει αυτός ο κύκλος ανοίγει, ανοίγει, ανοίγει και εύχομαι να ανοίξει κι άλλο και να πω έτσι με δικά μου λόγια -γιατί δεν το θυμάμαι ακριβώς- κάτι που έχει πει ο Ρίτσος. Εμείς αδέλφια θα περπατάμε κοιτάζοντας το φως! “
Η Αντιδήμαρχος του Δήμου Καισαριανής Χρύσα Γκίκα είπε ότι το ζήτημα των ναρκωτικών χρειάζεται να αντιμετωπίζεται με συζήτηση και διεκδικήσεις από την κοινότητα γιατί οι εξαρτήσεις είναι ένα πολύπλοκο κοινωνικό φαινόμενο. Αναφέρθηκε στα ποσοστά χρήσης από τη νέα γενιά που όλο και περισσότερο σε πιο μικρές ηλικίες μπαίνουν στην χρήση. Τόνισε δε την προώθηση από την κυβέρνηση των Ιδιωτικών Κέντρων Απεξάρτησης και των όρων λειτουργικοί χρήστες και τζογαδόροι που παίζουν υπεύθυνα. Τελείωσε αναφέροντας τις προσπάθειες του Δήμου Καισαριανής για την δημιουργία Κέντρων πρόληψης και ενημέρωσης για τους κατοίκους.
Η Κατερίνα Μάτσα προέτρεψε σε διάλογο και ακολούθησε μία πολύ πλούσια συζήτηση ιδιαίτερα από τους κατοίκους της Καισαριανής που έθεσαν ερωτήματα για τους τρόπους που θα πρέπει η σχολική κοινότητα, οι εκπαιδευτικοί και οι γονείς να ευαισθητοποιήσουν τα παιδιά απέναντι σε αυτή τη μάστιγα. Στο λίγο χρόνο που έμεινε για τις απαντήσεις τονίστηκε ότι με ατομικές λύσεις και συμβουλές δεν λύνονται αυτά τα ζητήματα. Παρά τις δυσκολίες της καθημερινότητας του καθένα, αποτέλεσμα των πολιτικών επιλογών αυτής της κυβέρνησης που μας συνθλίβει όλους, μόνο με το σπάσιμο από την απομόνωση του καθένα και καθεμιάς από τα προβλήματα του, από την αλλαγή ατομικών συμπεριφορών, από την ενεργοποίηση σε συλλογικότητες, από την αλλαγή στάσης ζωής στη καθημερινότητα, αλλά και τον αγώνα για μια άλλη κοινωνία που θα μπορούμε να ονειρευόμαστε, θα δώσει όραμα και ελπίδα στη νέα γενιά!
Τελειώνοντας αυτή τη προσπάθεια παρουσίασης της εκδήλωσης, δανείζομαι τα λόγια του Φελίξ Γκουαταρί:
Η θεραπεία δεν είναι έργο τέχνης, πρέπει ωστόσο να εξελίσσεται με τέτοιας φύσεως δημιουργικότητα!