ΣYNEΔPIO ΓIA TON TPOTΣKI ΣTHN KOYBA (1ο μέρος)

ΣYNEΔPIO ΓIA TON TPOTΣKI ΣTHN KOYBA (1ο μέρος)

ΣYNEΔPIO ΓIA TON TPOTΣKI ΣTHN KOYBA!

Πρώτη Διεθνής Aκαδημαϊκή Συνάντηση για τον Tρότσκι στην Kούβα

Ανταπόκριση του Alex Steiner

[Α Μέρος]

Από τις 6 έως τις 8 Μαΐου, οργανώθηκε η πρώτη Διεθνής Ακαδημαϊκή Συνάντηση για τον Τρότσκι, στην Αβάνα, στην Κούβα. Ο επίσημος τίτλος ήταν «Λέον Τρότσκι: ζωή και επικαιρότητα – μια κριτική προσέγγιση». Η Συνδιάσκεψη ήταν ένα ιστορικό γεγονός καθώς αποτελούσε την πρώτη τέτοια διεθνή συνάθροιση αφιερωμένη στο έργο και τις ιδέες του Λέον Τρότσκι σε αυτή τη χώρα, όπου η κληρονομιά του Τρότσκι αποτελούσε πάντα θέμα έντονου ενδιαφέροντος αλλά και περιστασιακής καταστολής. Το γεγονός ότι έλαβε χώρα παρά την γραφειοκρατική αντίθεση ορισμένων τμημάτων της Κουβανικής γραφειοκρατίας εχθρικά προς τον Τρότσκι οφείλεται στην ενέργεια και τον ενθουσιασμό του κύριου οργανωτή της Συνδιάσκεψης, Φρανκ Γκαρθία Χερνάντεθ. Ο Φρανκ υποστηριζόμενος από τη σύντροφο Λίζμπεθ και μερικούς φίλους κατάφερε ένα σχεδόν αδύνατο καθήκον με σχεδόν μηδενικούς πόρους – τη συγκέντρωση 100 αντιπροσώπων από 15 διαφορετικές χώρες για τη συμμετοχή στη Συνδιάσκεψη, οργανώνοντας την φιλοξενία των συμμετεχόντων, συναντώντας προσωπικά κάθε έναν στο αεροδρόμιο, κανονίζοντας τον τόπο διεξαγωγής του γεγονότος, βρίσκοντας σπόνσορες για την εκδήλωση, σχεδιάζοντας τα διάφορα πάνελ, οργανώνοντας πολλά πολιτιστικά γεγονότα για τους συμμετέχοντες στη Συνδιάσκεψη και δεκάδες άλλα καθήκοντα που κατέστησαν τη Συνδιάσκεψη δυνατή. Όλα αυτά τα κατάφερε με περιστασιακή πρόσβαση στο διαδίκτυο, που περιόριζε αρκετά την ικανότητά του να επικοινωνεί με τους συμμετέχοντες στη Συνδιάσκεψη. Οι σπόνσορες του περιλάμβαναν το Κουβανικό Ινστιτούτο Πολιτιστικής Έρευνας Χουάν Μαρινέλο, όπου ο Φρανκ εργάζεται ως ερευνητής, το Κουβανικό Ινστιτούτο Φιλοσοφίας, το Casa Museo León Trotskι στο Κογιοκάν του Μεξικού και το Κέντρο Καρλ Μαρξ για Σοσιαλιστικές Μελέτες στην πόλη του Μεξικού. Η χρηματοδότηση του γεγονότος από το Casa Museo León Trotski ήταν ιδιαίτερα αξιοσημείωτη. Το Μουσείο συνεισέφερε μια φωτογραφική έκθεση στην εκδήλωση και επίσης έκανε μια γενναιόδωρη δωρεά βιβλίων του Τρότσκι στα Ισπανικά. (Δυστυχώς τα βιβλία και άλλα υλικά που δώρισε το Μουσείο κρατήθηκαν από το Κουβανικό Τελωνείο). Επίσης, ο εγγονός του Τρότσκι και για πολλά χρόνια επικεφαλής του Μουσείου έως τη συνταξιοδότησή του, Εστεμπάν Βολκώφ, χαιρέτισε και υποστήριξε με ενθουσιασμό τη Συνδιάσκεψη με ένα βιντεοσκοπημένο μήνυμά του.

Η Πρώτη Μέρα της Συνδιάσκεψης

Ο τόπος διεξαγωγής της Συνδιάσκεψης ήταν το Museo de Benito Juarez στην παλιά Αβάνα. Αυτή η αποικιακής εποχής έπαυλη έχει αναδιαμορφωθεί ως δημόσιο πολιτιστικό κέντρο αφιερωμένο στην μεξικάνικη Επανάσταση και το μεγάλο της ήρωα. Δεν θα μπορούσαμε να φανταστούμε καταλληλότερη τοποθεσία για μια Συνδιάσκεψη αφιερωμένη σ’ έναν από τους ηγέτες της Ρωσικής Επανάστασης. Ο Φράνκ και αμέσως μετά ο διευθυντής του Μουσείου έκαναν κάποιες εισαγωγικές παρατηρήσεις καλοσωρίζοντας τους αντιπροσώπους στην Κούβα και τη Συνδιάσκεψη.
Δεν είναι δυνατόν μέσα σ’ ένα μικρό άρθρο να προσφέρουμε μια αναλυτική επισκόπηση αυτής της Συνδιάσκεψης. Δεδομένου του μεγάλου αριθμού παρουσιάσεων στη Συνδιάσκεψη και τις δυσκολίες εστίασης στις ομιλίες, που διακόπτονταν από μεταφράσεις από τα Ισπανικά στα Αγγλικά και αντιστρόφως, μπορώ να δώσω μόνο μια πολύ σύντομη και περιορισμένη επισκόπηση. Ένας από τους συμμετέχοντες στη Συνδιάσκεψη, ο Paul LeBlanc, έγραψε μια πολύ αναλυτική επισκόπηση της Συνδιάσκεψης. Οι αναγνώστες που ενδιαφέρονται μπορούν να διαβάσουν την αφήγησή του για τη Συνδιάσκεψη μαζί με τις προσωπικές σκέψεις του για την επίσκεψη στην Κούβα στο κείμενό του Ο Τρότσκι στην Κούβα 2019.
Από τους συμμετέχοντες στη Συνδιάσκεψη, οι μεγαλύτερες αντιπροσωπείες προήλθαν από τη Βραζιλία, Καναδά, ΗΠΑ, Μεξικό και φυσικά την Κούβα. Επίσης, υπήρχαν συμμετοχές από το Περού, τη Βενεζουέλα, την Τουρκία, Αυστρία και Βέλγιο, Πουέρτο Ρίκο, Αργεντινή, Κόστα Ρίκα και μια σειρά άλλων χωρών. Τα θέματα που καλύφθηκαν στη Συνδιάσκεψη ήταν ποικίλα όπως και ο κατάλογος των συμμετεχόντων. Γενικά μιλώντας θα μπορούσαν να χωριστούν σε αρκετές κατηγορίες: μια εκτίμηση των κύριων συνεισφορών του Τρότσκι στη μαρξιστική θεωρία και επαναστατική πολιτική, η πάλη του Τρότσκι κατά του Σταλινισμού, επανεξέταση παλιών πολιτικών συζητήσεων στις οποίες είχε εμπλακεί ο Τρότσκι, στοχασμοί για πολιτιστικά θέματα που πηγή έμπνευσής τους ήταν ο Τρότσκι, συζητήσεις και σχίσματα εντός των οργανώσεων που ίδρυσε ο Τρότσκι, την Τέταρτη Διεθνή και ιστορικές αφηγήσεις του Τροτσκιστικού κινήματος σε αρκετές διαφορετικές χώρες.
Μπορώ να αναφέρω μονάχα τις παρουσιάσεις που βρηκα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες. Αναμφίβολα δεν είδα όλες τις παρουσιάσεις και μερικές φορές ήταν δύσκολο να παρακολουθήσω ομιλίες λόγω των προβλημάτων με την ακουστική και την μετάφραση. Επίσης σε κάποιες περιπτώσεις, οι παρουσιάσεις ήταν σε γενικές γραμμές συντομευμένες εκδοχές μεγαλύτερων κειμένων που δεν είχα διαβάσει.
Το πρώτο πάνελ αποτελούνταν από τους Paul LeBlanc, Suzi Weissman, Robert Brenner από τις ΗΠΑ και Eric Touissaint από το Βέλγιο. Το γενικό θέμα ήταν η πάλη του Τρότσκι κατά του Σταλινισμού. Οι ομιλίες των Πωλ Λε Μπλανς και Έρικ Τουσέν πάνω στο ζήτημα ήταν εκπληκτικές. Μάλιστα ο Λε Μπλανς αφηγήθηκε με συγκινητικό τρόπο το πως οι οπαδοί του Τρότσκυ αψήφισαν ηρωϊκά τη Σταλινική τυρανία μέσα στη Ρωσία καθώς εξορίστηκαν, βασανίσθηκαν, λιμοκτόνησαν και τελικά δολοφονήθηκαν σε στρατόπεδα όπως η Βορκούτα. Παραθέτω από τη σύνοψη του Λε Μπλανς στην παρουσίασή του:
“Τόνισα τον ισχυρισμό του Τρότσκι ότι ο Στάλιν εκπροσωπούσε μια σοβαρότερη απειλή για το σοσιαλιστικό και κομμουνιστικό εργατικό κίνημα από τον Χίτλερ – οι επιθέσεις των Ναζί ήταν απ’ έξω ενώ του Στάλιν εκ των έσω, με πρακτικές που θα μολύνουν, αποπροσανατολίσουν και δυσφημίσουν την πάλη για το σοσιαλισμό”. Συνέχισε με την παρουσίαση της αντίστασης στη Σοβιετική Ρωσία των Αριστερών Αντιπολιτευόμενων που συνδέονταν με τον Τρότσκι, ειδικά την ηρωϊκή πάλη τους εν όψει της βέβαιης καταστροφής του 1937-38, εντός των Σταλινικών γκουλάγκ. Αναφερόμενος στην ανάλυση του Τρότσκι για τη Σοβιετική γραφειοκρατία, τη θεωρία της διαρκούς επανάστασης και το πρόγραμμα της Αριστερής Αντιπολίτευσης -η ανάλυση των παραπάνω παραλείφθηκε λόγω χρόνου- τόνισε τη σημασία τους για το σήμερα.
Η Σούζι Βάϊσμαν υπερασπίστηκε τον Βικτόρ Σερζ εναντίον του Τρότσκι. Τόνισε ότι οι διαφορές μεταξύ Σερζ και Τρότσκι οξύνθηκαν εσκεμμένα από ένα σταλινικό πράκτορα που είχε καταφέρει να διεισδύσει στην Τροτσκιστική ομάδα στο Παρίσι. Το άτομο αυτό, γνωστότερος ως “Ετιέν”, που στη συνέχεια αποκαλύφθηκε ως Μαρκ Ζμπορόβσκι, είχε κερδίσει την εμπιστοσύνη του γιου του Τρότσκι, Λεόν Σεντόφ και έγινε γραμματέας της διεθνούς Τροτσκιστικής ομάδας. Αναμφίβολα η Βάϊσμαν είχε δίκιο όταν τόνισε ότι η κακόβουλη επίδραση δυσκόλεψε την επικοινωνία μεταξύ Σερζ και Τρότσκι και εν μέρει ευθύνεται για την προσωπική ρήξη των δυο. Αυτό φυσικά δεν σημαίνει ότι δεν υπήρχαν πραγματικές βασικές πολιτικές διαφορές μεταξύ Σερζ και Τρότσκι. Ένιωθα ότι η Βάϊσμαν υποτίμησε αυτές τις διαφορές. Επίσης υπερεκτίμησε τη σημασία του Σερζ, τον οποίο έχει την τάση να τον βλέπει ως κάποιον ίσου αναστήματος με τον Τρότσκι στην πάλη κατά του Σταλινισμού και την υπεράσπιση της Οκτωβριανής Επανάστασης.
Ο Ρόμπερτ Μπρένερ παρουσίασε την Αριστερή Αντιπολίτευση στη Ρωσία και τις οικονομικές θεωρίες πάνω στις οποίες βασίστηκε το θεμελιώδες ντοκουμέντο της, Η Νέα Πορεία. Ο Μπρένερ πιστεύει ότι ο Τρότσκυ και η Αριστερή Αντιπολίτευση και κατ’ επέκταση ο Λένιν, έκαναν ένα σημαντικό λάθος στην ανάλυσή τους για τη Σοβιετική οικονομία, ιδιαίτερα στην εκτίμησή τους για το ρόλο της αγροτιάς. Ενώ η Αριστερή Αντιπολίτευση είδε την άνοδο της μικρομεσαίας αγροτιάς μετά την εισαγωγή της ΝΕΠ (Νέα Οικονομική Πολιτική) ως ενίσχυση των καπιταλιστικών δυνάμεων εντός της Σοβιετικής Οικονομίας και συνεπώς ως κίνδυνο στα ίδια τα θεμέλια του καθεστώτος του Oκτώβρη, ο Μπρένερ πιστεύει ότι αυτό οφείλεται σε μια παραξήγηση. Ο ισχυρισμός του είναι ότι αυτό το στρώμα δεν ενδιαφερόταν στη συσσώρευση υπεραξίας αλλά ενδιαφέροταν για την καλλιέργεια του δικού του κοματιού γης. Επομένως ο κίνδυνος για τη Σοβιετική Ένωση δεν υπήρχε από αυτό το κομμάτι και αν η Αριστερή Αντιπολίτευση το είχε αναγνωρίσει θα μπορούσαν να είχαν συμμαχήσει με τον Μπουχάριν, ο οποίος υποστήριζε μια πολιτική που ευνοούσε τη συνέχιση της ΝΕΠ και που ενθάρρυνε την ανάπτυξη της μικρομεσαίας αγροτιάς. Ο Μπρένερ πιστεύει ότι λόγω της λαθεμένης ανάλυσης πάνω στη Σοβιετική οικονομία, ο Τρότσκυ και η Αριστερή Αντιπολίτευση εκτίμησε την ομάδα Μπουχάριν ως Δεξιά Πτέρυγα και πολύ πιο επικίνδυνη από το λεγόμενο Κέντρο του Στάλιν. Έτσι απέρριψαν την πιθανότητα συμμαχίας με τον Μπουχάριν που θα μπορούσε να είχε αποτρέψει τη νίκη του Σταλινισμού. Όπως τελικά αποδείχθηκε ο Σταλινισμός ήταν κατά πολύ πιο σοβαρός κίνδυνος για τη Σοβιετική Ένωση.
Αυτή τη θέση ο Μπρένερ την υποστηρίζει εδώ και πολλά χρόνια. Αν και πιστεύω πως πειράματα σκέψης που βασίζονται σε εναλλακτικά μονοπάτια στην ιστορία μπορούν μερικές φορές να μας προσφέρουν μια χρήσιμη ενόραση, το συγκεκριμένο εγείρει τουλάχιστον τόσα ζητήματα όσα προσπαθεί να λύσει. Υπήρχε ρεαλιστική δυνατότητα μιας τέτοιας συμμαχίας; Ακόμα και αν ήταν δυνατή, η συμμετοχή του Μπουχάριν θα είχε αλλάξει σημαντικά την πάλη κατά του Σταλινισμού; Εν τέλει, πώς θα μπορούσε η Αριστερή Αντιπολίτευση να ξέρει χωρίς μια κρυστάλλινη σφαίρα πόσο καταστροφικός θα ήταν ο Στάλιν και η γραφειοκρατία καθώς οργανώνονταν το 1923-24; Είμαι σίγουρος ότι αδικώ από την άλλη τα επιχειρήματα του Μπρένερ καθώς δεν είχε αρκετό χρόνο να τα αναπτύξει.
Μετά την εναρκτήρια συνεδρία υπήρξαν πολλές παρουσιάσεις, ίσως υπερβολικά πολλές στον περιορισμένο χρόνο που είχαμε. Μπορώ να σχολιάσω εν συντομία μόνο μερικές απ’ αυτές.
Από το πάνελ στη δεύτερη συνεδρία της ημέρας, η μόνη παρουσίαση που κέντρισε το ενδιαφέρον μου ήταν αυτή του Άντριου Γκιτλιτζ, από τις ΗΠΑ, που έκανε μια σύντομη αν και ενδιαφέρουσα παρουσίαση της πολιτικής του Χουάν Ποσάδας. Ο Ποσάδας ήταν μια σημαντική φυσιογνωμία στον Λατινοαμερικάνικο Τροτσκισμό κατά τις δεκαετίες του 50 και του 60 και είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την ιστορία του Τροτσκισμού στην Κούβα. Ο Ποσάδας ήταν επικεφαλής του Λατινοαμερικάνικου Γραφείου της Τετάρτης Διεθνούς το 1953, την εποχή που η Τετάρτη Διεθνής διασπάστηκε. Ο Ποσάδας συμμάχησε με την πλειοψηφική ομάδα με επικεφαλής τον Πάμπλο αλλά σύντομα οι δρόμοι τους χώρισαν και διακόπηκε οποιαδήποτε σύνδεση με την Τετάρτη Διεθνή. Ο Ποσάδας εκπαίδευσε τα πρώτα στελέχη αυτού που μετατράπηκε σε Τροτσκισιστικό κίνημα στην Κούβα εκείνη την περίοδο. Είχε επίσης ιδιαίτερη επιρροή στην Αργεντινή και σε μια σειρά χωρών της Νότιας Αμερικής.
Ο Γκίτλιτζ τόνισε ότι σήμερα όλοι θυμούνται τον Ποσάδα ως μια τραγελαφική μορφή εξαιτίας των ιδιαίτερων θέσεων του. Είχε την τάση να πιστεύει σε θεωρίες συνωμοσίας και πίστευε ότι τα UFO αποτελούν απειλή για την ανθρωπότητα. Επίσης πίστευε στη θεωρία συνωμοσίας, που τότε ήταν πολύ δημοφιλής στους κύκλους των ριζοσπαστών, ότι ο Τσε Γκεβάρα είχε απομακρυνθεί από τη δημόσια ζωή στη δεκαετία του 60, ότι ο Φιντέλ Κάστρο είχε δολοφονήσει τον Γκεβάρα επειδή ο Κάστρο δεν συμφωνούσε με τις προσπάθειες του Γκεβάρα για την επέκταση της επανάστασης. Δεν χρειάζεται να τονίσουμε ότι αυτές οι “θεωρίες” δεν βοήθησαν την κατάσταση των Κουβανών Τροτσκιστών εκείνη την περίοδο.
Ο ισχυρισμός του Γκίτλιτζ όμως είναι ότι η εστίαση στις ιδιοσυγκρασίες δεν αντιμετωπίζει το κύριο πολιτικό πρόβλημα, ένα πρόβλημα που στοιχειώνει πολλές ομάδες που αυτοαποκαλούνται Τροτσκιστικές. Το πρόβλημα αυτό ήταν η τάση του Ποσάδας προς τον καταστροφισμό, δηλαδή το να βασίζεται η πολιτική μας στην πεποίθηση ότι η παγκόσμια καταστροφή είναι στη γωνία. Για τον Ποσάδας, η καταστροφή που έβλεπε να έρχεται ήταν ο αναπόφυκτος πυρηνικός πόλεμος μεταξύ Σοβιετικής Ένωσης και ΗΠΑ. Βλέποντας μια τέτοια καταστροφή ως αναπόφευκτη, ο Ποσάδας στην πραγματικότητα την είδε θετικά και θεώρησε ότι η εργατική επανάσταση τελικά θα θριάμβευε μόνο μετά από αυτό το ολοκαύτωμα. Ο Γκίτλιτζ πιστεύει ότι υπάρχουν μαθήματα που πρέπει να εξάγουμε από την εξέταση του Ποσάδας που σχετίζονται με την αριστερή πολιτική σήμερα. Τα αποκαλυπτικά σενάρια που καθορίζουν μια προοπτική – πάντα με την προϋπόθεση “αν η μικροσκοπική ομάδα μας κερδίσει την ηγεσία της εργατικής τάξης” είναι πολύ οικεία σε πολλές ομάδες που προέρχονται από την παράδοση του λενινισμού και του Τροτσκισμού. Ο Ποσάδας μπορεί να παρουσίασε μια υπερβολική μορφή καταστροφισμού, κάτι που πολύ εύκολα μπορούμε να απορρίψουμε αλλά η πολιτική του καταστροφισμού δεν είναι με κανένα τρόπο νεκρή σήμερα.

Δεύτερη Ημέρα του Συνεδρίου

Η δεύτερη μέρα του Συνεδρίου ήταν σε μεγάλο βαθμό αφιερωμένη σε πολιτιστικά και θεωρητικά ζητήματα. Πολλές από τις παρουσιάσεις των αντιπροσώπων από τη Βραζιλία αφορούσαν πολιτιστικά ζητήματα που συνδέονταν με τον Τρότσκι και την Αριστερή Αντιπολίτευση. Αξιοσημείωτες μεταξύ αυτών ήταν η συζήτηση για τη Ρωσική Πρωτοπορία από την Clara de Freitas Figueiredo και μια άλλη συζήτηση για την ταινία του Eisenstein “Aπεργία” της Marcela Fleury. Και οι δύο παρουσιάσεις βασίστηκαν σε μεγάλο βαθμό σε διαφάνειες για να απεικονίσουν τα θέματά τους αλλά καμία δεν είχε αρκετό χρόνο για να αναπτύξει σωστά τις θέσεις της. Ακολουθεί η περίληψη των παρουσιάσεων του Paul LeBlanc:

Οι παρουσιάσεις δύο νεαρών Βραζιλιανών συντροφισσών (φίλων που συνεργάζονταν στις προσπάθειές τους), και οι δυο σε συναρπαστικά θέματα, θα απαιτούσαν μισή μέρα για επαρκή παρουσίαση και συζήτηση. Η de Freitas Figueiredo χρησιμοποίησε διαφάνειες για να δώσει μια αίσθηση της σοβιετικής καλλιτεχνικής πρωτοπορίας – Μαγιακόφσκι, Rodschenko, Eisenstein και άλλοι, σε συνδυασμό με μια ριζοσπαστική καλλιτεχνική ομάδα, το Aριστερό Mέτωπο Tέχνης (Left Front of the Arts), γνωστό ως LEF. Το LEF όρισε τον καλλιτεχνικό ρεαλισμό ως ασχολούμενο με την υλικότητα της κατασκευής ενός έργου, όχι ως οποιαδήποτε προσπάθεια ενός καλλιτεχνικού έργου να δημιουργήσει την αίσθηση της πραγματικότητας. Υποστήριξε χωρίς να έχει χρόνο να το αναπτύξει ότι οι ανησυχίες του LEF συνέπεσαν με τα πολιτιστικά ζητήματα που αντιμετώπισε ο Τρότσκι στα δοκίμιά του στις αρχές της δεκαετίας του 1920, στα Προβλήματα της Καθημερινής Ζωής. Υποστήριξε επίσης ότι η οιονεί θρησκευτική λατρεία του Λένιν, που αναπτύχθηκε μετά το θάνατό του (παρά την αντίθεση της χήρας του Λένιν Κρούπσκαγια, καθώς και του Τρότσκι και κάποιων άλλων) είχε βαθύ και «λειτουργικό» πολιτισμικό αντίκτυπο που -αν την κατάλαβα σωστά- ήταν ένα ακανθώδες ζήτημα το οποίο η Ρωσική Πρωτοπορία έπρεπε να αντιμετωπίσει, αλλά δεν υπήρχε επαρκής χρόνος για να αναπτυχθεί με σαφήνεια αυτή η ιδέα.

Δεν ήταν λιγότερο απογοητευτική η αδυναμία της επόμενης ομιλήτριας, Marcela Fleury, να αναπτύξει τη συναρπαστική της διατριβή για την αλληλογραφία μεταξύ της πρώτης μεγάλης ταινίας του Eisenstein “Aπεργία” (1925), με τις θεωρίες του Τρότσκι για την ανισομερή και συνδυασμένη ανάπτυξη και τη διαρκή επανάσταση. Χρησιμοποίησε επίσης διαφάνειες αλλά θα εξυπηρετούσε καλύτερα να προβάλλει κλιπς από την ταινία – για το οποίο φυσικά δεν υπήρχε χρόνος. Τόνισε σωστά το πραγματικό ιστορικό πλαίσιο της ταινίας – το οποίο περιελάμβανε τη δυσαρέσκεια των εργατών στις καπιταλιστικές επιπτώσεις της Νέας Οικονομικής Πολιτικής, καθώς και τις συζητήσεις στην Κομμουνιστική Διεθνή σχετικά με τη δυνατότητα της αστικοδημοκρατικής επανάστασης στην Κίνα (θέτοντας δύο χωριστά και ξεχωριστά «δημοκρατικά» και «σοσιαλιστικά» στάδια επανάστασης – σε αντίθεση με τη θεωρία του Τρότσκι). Υποστήριξε ότι η ταινία του Αϊζενστάιν – αντιπαραθέτοντας τη συλλογικότητα και την αλληλεγγύη που συνδέονται με την εργατική τάξη στον ατομικισμό και τον εγωισμό που συνδέονται με την αστική τάξη, και την ασυμβατότητα των δύο – συνδέονταν με τα συναισθήματα και τις συζητήσεις στη Σοβιετική Ρωσία, κλίνοντας προς την κατεύθυνση του Τρότσκι.
Στο επόμενο φύλλο η συνέχεια
Μετάφραση Aρ. Mα. – Γιαν. Σιμ.