Ύπατη Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα και υπερασπίστρια των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων
του Θόδωρου Κουτσουμπού
Στη Νοτιοαφρικανή νομικό και πρώην Ύπατη Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Νάβι Πιλάι, δόθηκε το βραβείο Νόμπελ Ειρήνης 2026. Δόθηκε σε μια θαρραλέα γυναίκα, υπερασπίστρια των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που αφιέρωσε όλη τη ζωή της στην απόδοση δικαιοσύνης και πριν ένα χρόνο τεκμηρίωσε με νομικά επιχειρήματα τη γενοκτονία που διαπράττει το Ισραήλ στη Γάζα κατά των Παλαιστινίων.
Από όλα τα Νόμπελ που δίνονται ετησίως κάθε Οκτώβριο, το νόμπελ ειρήνης συνήθως κακοπαθαίνει. Πέρυσι χωρίς να είναι υποψήφιος το διεκδίκησε ο Ντόναλντ Τραμπ – τελικά όμως δόθηκε στην ακροδεξιά Μαρία Κορίνα Ματσάδο από τη Βενεζουέλα, η οποία το παραχώρησε στον.. Τραμπ! Κατά καιρούς έχει δοθεί κυριολεκτικά σε “χασάπηδες” – ο Μεναχέμ Μπέγκιν είναι ένας από αυτούς. Φέτος υπήρξε μια ευχάριστη έκπληξη – ίσως και σημάδι των καιρών…
Όπως ανακοίνωσε η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ, η Navi Pillay τιμήθηκε «για τις προσπάθειές της να προωθήσει την ειρήνη και το διεθνές δίκαιο».
Η επιτροπή δήλωσε ότι το βραβείο απονέμεται «σε ένα άτομο που με εξαιρετικό θάρρος και ακεραιότητα ηγήθηκε του δρόμου προς μια πιο ολοκληρωμένη παγκόσμια έννομη τάξη», σημειώνοντας ότι «έχει διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη διασφάλιση της δίωξης των εγκλημάτων πολέμου, των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και της γενοκτονίας».
Η κυρία Πιλάι διετέλεσε Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα από τον Σεπτέμβριο του 2008 έως τον Αύγουστο του 2014 , όμως η καριέρα της εκτείνεται σε περισσότερα από 50 χρόνια – από την καταπολέμηση του απαρτχάιντ στην πατρίδα της τη Νότια Αφρική, έως την υπεράσπιση των αμάχων σε ζώνες συγκρούσεων.
Υπήρξε πρώην πρόεδρος της Ανεξάρτητης Διεθνούς Επιτροπής Έρευνας του ΟΗΕ για τα Κατεχόμενα Παλαιστινιακά Εδάφη και διορίστηκε δικαστής στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για τη Ρουάντα (ICTR) και στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC) της Χάγης, ενώ παράλληλα υπηρέτησε ως ad hoc δικαστής στο Διεθνές Δικαστήριο (ICJ), το ανώτατο δικαστήριο του ΟΗΕ.
«Ένα κοινό νήμα ξεκινά από το πρώιμο έργο της υπεράσπισης του Νέλσον Μαντέλα και άλλων που αντιτάχθηκαν στο απαρτχάιντ μέχρι την υπηρεσία της ως δικαστής σε ορισμένες από τις βασικές διεθνείς δικαστικές υποθέσεις της εποχής μας », δήλωσε η Επιτροπή Νόμπελ.
Η Ναβανέθεμ «Νάβι» Πιλάι γεννήθηκε στη Νότια Αφρική το 1941 από οικογένεια Ινδών Ταμίλ. Η ζωή της ήταν μια διαδρομή από τη φτώχεια στη Νότια Αφρική της εποχής του απαρτχάιντ, έως την ανάδειξή της σε διακεκριμένη δικηγόρο ανθρωπίνων δικαιωμάτων που χειρίστηκε ορισμένες από τις πιο πολυσυζητημένες υποθέσεις παγκοσμίως, για να καταλήξει στη βράβευσή της με το Νόμπελ Ειρήνης.
Υπήρξε η πρώτη μη λευκή γυναίκα που ίδρυσε δικηγορικό γραφείο στη Νότια Αφρική της εποχής του ρατσιστικού απαρτχάιντ. Ως δικηγόρος υπεράσπισε ακτιβιστές κατά του απαρτχάιντ και αγωνίστηκε για την καθιέρωση βασικών δικαιωμάτων σε φυλακισμένους αγωνιστές. Ανάμεσα στους αγωνιστές που υπεράσπισε ήταν ο Νέλσον Μαντέλα. Αποκάλυψε το καθεστώς των βασανιστηρίων, ιδίως στο διαβόητο νησί Ρόμπεν και αγωνίστηκε για την καθιέρωση βασικών δικαιωμάτων των κρατουμένων.
Ως προέδρος της Ανεξάρτητης Διεθνούς Επιτροπής, η οποία διορίζεται από το Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, επέβλεψε την έκθεση του 2025, η οποία ανέφερε ότι οι ενέργειες του Ισραήλ στη Λωρίδα της Γάζας συνιστούν γενοκτονία.
Η Navi Pillay έλαβε την είδηση της βράβευσής της με το Νόμπελ Ειρήνης την Παρασκευή, ενώ συμμετείχε σε ετήσιο συνέδριο δικηγόρων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δικαστών στη Νυρεμβέργη της Γερμανίας.
«Το να πούμε ότι το αξίζουμε απόλυτα είναι εντελώς υποτιμητικό, και ειδικά σε μια εποχή που τα ανθρώπινα δικαιώματα δέχονται επιθέσεις σε τόσα πολλά μέτωπα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ασκούν τεράστια εξουσία, αυτό το βραβείο είναι ιδιαίτερα συγκινητικό», είπε, μιλώντας στη Γενεύη.
«Είναι ένα βραβείο σε όλους όσοι σε όλο τον κόσμο αφιερώνουν τη ζωή τους στην υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συχνά με μεγάλο κίνδυνο για την ασφάλειά τους».
Επιπλέον, αποτελεί «μια αναγνώριση, μια επιβεβαίωση ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα, το κράτος δικαίου, η δικαιοσύνη και η λογοδοσία είναι θεμελιώδη για τα πάντα – για την ειρήνη, την ασφάλεια και την ευημερία», πρόσθεσε.
Σε μια παλαιότερη συνέντευξη που έδωσε τον Οκτώβριο του 2025 στο UN News στη Γενεύη, η κυρία Pillay αναλογίστηκε τον αγώνα της για τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δικαιοσύνη και την ισότητα στη ζωή της.
«Δεν πίστευα ότι το απαρτχάιντ θα τελείωνε όσο ζούσα», θυμήθηκε. «Και τι συνέβη; Είχαμε τη συλλογική υποστήριξη ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, ακόμη και παιδιών. Αν μπορέσουμε να το πετύχουμε αυτό, μπορούμε να έχουμε ένα καλύτερο σύστημα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων».
Η εμπειρία της από τον αγώνα κατά του απαρτχάιντ διαμόρφωσε την πίστη της στη διεθνή αλληλεγγύη, την οποία μετέφερε στο ρόλο της ως δικαστής και πρόεδρος του ITCR, το οποίο άσκησε διώξεις σε άτομα που ευθύνονται για τη γενοκτονία στη Ρουάντα το 1994.
Κατά τη διάρκεια των οκτώ ετών που υπηρέτησε εκεί, βοήθησε στη δημιουργία πρωτοποριακών νομικών προηγούμενων στον αγώνα κατά της γενοκτονίας και της έμφυλης βίας.
Ως Ύπατη Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η κυρία Πιλάι συνέχισε να υποστηρίζει τη συμμετοχή της κοινωνίας των πολιτών και των φωνών των θυμάτων στη διαμόρφωση των παγκόσμιων προτύπων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
«Όταν ξεκίνησε ο ΟΗΕ, ήταν απλώς μια λέσχη για τα κράτη», δήλωσε στο UN News. «Όλα όσα έχουμε σήμερα για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν συνέβησαν απλώς επειδή τα κράτη ξύπνησαν μια μέρα. Προέρχονται από την πίεση της κοινωνίας των πολιτών. Γι’ αυτό εκτιμώ αυτούς τους θεσμούς».
Σε ανακοίνωσή του, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτιέρες, συνεχάρη τη νομπελίστρια και δήλωσε ότι η κυρία Πιλάι έχει δείξει «ότι η δύναμη του νόμου πρέπει να υπερισχύει του νόμου της βίας και ότι η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι η ασφαλέστερη προστασία κατά της αδικίας».
Την χαιρέτισε ως «υπέρμαχο του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και ως ακλόνητη, ανεξάρτητη φωνή δικαιοσύνης», προσθέτοντας ότι «στην αναφορά της, η Επιτροπή Νόμπελ υπενθύμισε στον κόσμο ότι η ειρήνη πρέπει να χτίζεται σε διαρκείς αρχές, όχι με βάση τη βούληση των ισχυρών». Αντίθετα, το υπουργείο εξωτερικών του Ισραήλ έχυσε χολή εναντίον της βράβευσης της κυρίας Πιλάι: «Τώρα που η Επιτροπή Νόμπελ επιβράβευσε το μεγαλύτερο ψέμα του 21ου αιώνα, ο Γιόζεφ Γκέμπελς σίγουρα χειροκροτεί από την κόλαση», έγραψε το ισραηλινό υπουργείο Εξωτερικών. Όμως, μάλλον στον Γκέμπελς προσομοιάζουν οι ακροδεξιοί σιωνιστές, που σε μια πλήρη αντιστροφή της ιστορίας, φροντίζουν να εναγκαλίζονται με τους διακηρυγμένους φασίστες και ναζιστές της Ευρώπης, τη Λεπέν στη Γαλλία, τους ηγέτες της AfD στη Γερμανία και φασίστες στη Λατινική Αμερική.