Βλαντίμιρ Αντόνοφ-Οβσέγενκο!
Εκατομμύρια κομμουνιστών γνωρίζουν για την ηρωική έφοδο των μπολσεβίκων στα χειμερινά ανάκτορα, λίγοι όμως ξέρουν ποιος ήταν ο αυτός που σχεδίασε την επιτυχημένη επιχείρηση της εφόδου στον ουρανό και αυτό όπως θα δούμε στην συνέχεια δεν είναι καθόλου τυχαίο.
Ο Βλαντίμιρ Αντόνοφ-Οβσέγενκο είχε -όπως άλλωστε οι περισσότεροι πρωταγωνιστές της Oκτωβριανής επανάστασης- μια μυθιστορηματική ζωή μπροστά στην δική μας καθημερινότητα στα πλαίσια της αστικής δημοκρατίας. Ο Οβσέγενκο ήταν γιος αξιωματικού του τσαρικού στρατού ο οποίος, όπως παραδοσιακά συνέβαινε, ακολούθησε την δουλειά του πατέρα του. Το 1901 αποβλήθηκε από την Στρατιωτική Μηχανική Σχολή Νικολάγιεφ στην Αγία Πετρούπολη, γιατί αρνήθηκε να ορκιστεί πίστη στον τσάρο Νικόλαο Β’. Συγκεκριμένα στην τελετή υποδοχής στη σχολή, όλοι οι νέοι δόκιμοι έπρεπε να δώσουν «όρκο πίστης» στην Ρωσική Αυτοκρατορία 1«Όρκος πίστης και υποταγής στον Κρατούντα Αυτοκράτορα» (Присяга ο верности подданства Сулящему Императору). όπως όριζε ο νόμος. Ο νεαρός Οβσέγενκο ο οποίος είδη είχε αρχίσει να αναπτύσσει πολιτική συνείδηση, αρχικά απεχθανόταν τον στρατό και αρνήθηκε να ορκιστεί. Οι αρχές της σχολής τον συνέλαβαν επιτόπου και τον έβαλαν σε απομόνωση για μιάμισι εβδομάδα ώστε να σωφρονιστεί. Παρόλα αυτά παραμένει αμετανόητος με αποτέλεσμα να αποβληθεί από την σχολή και να έρθει σε μια μεγάλη ρήξη με την οικογένειά του η οποία θα τον πετάξει στον δρόμο. Τότε θα δουλέψει ως λιμενεργάτης και ως αμαξάς για να επιβιώσει και έναν χρόνο μετά, το φθινόπωρο του 1902, θα γραφτεί κρυφά στην Στρατιωτική Σχολή Υπαξιωματικών/Πεζικού της Αγίας Πετρούπολης, αυτή τη φορά όχι για να κάνει στρατιωτική καριέρα, αλλά σταλμένος από το Ρωσικό Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα 2Το κόμμα των Ρώσων μαρξιστών. Οι μενσεβίκοι και οι μπολσεβίκοι ήταν οι κύριες τάσεις μέσα στο κόμμα με σκοπό μυστικά να διακινήσει τις επαναστατικές ιδέες και την εφημερίδα «Ισκρα». Έτσι θα δημιουργήσει την πρώτη παράνομη σοσιαλδημοκρατική οργάνωση δοκίμων μέσα στη σχολή και θα κλέψει για λογαριασμό του κόμματος εγχειρίδια τακτικής, χάρτες και πληροφορίες για τις μετακινήσεις των στρατευμάτων και τις αδυναμίες της τσαρικής φρουράς στην πρωτεύουσα με σκοπό να μελετηθεί η δομή της τσαρικής φρουράς εκ των έσω. Παράλληλα έξω από την σχολή θα συμμετέχει ενεργά στην οργάνωση των πρώτων απεργιών των εργατών σε βυρσοδεψεία (εργαστήρια επεξεργασίας δερμάτων) και σε εργοστάσια παραγωγής τσιμέντου.
Αυτή του η δουλειά ήταν τόσο καλά σχεδιασμένη που οι τσαρικές αρχές δεν κατάλαβαν τίποτα. Το 1904 αποφοίτησε με επιτυχία και πήρε τον βαθμό του ανθυπολοχαγού και μετατέθηκε στο 40ό Σύνταγμα Πεζικού του Κολίβαν, το οποίο είχε έδρα στη Βαρσοβία. Μόλις έφτασε εκεί, έχοντας πλέον στα χέρια του την επίσημη εξουσία του αξιωματικού, ίδρυσε τη «Στρατιωτική Επαναστατική Οργάνωση της Βαρσοβίας» 3Η Μαχητική Οργάνωση του Πολωνικού Σοσιαλιστικού Κόμματος αποτέλεσε την κύρια ένοπλη δύναμη των Πολωνών επαναστατών κατά τη διάρκεια της Ρωσικής Επανάστασης του 1905–1907 στο έδαφος της Πολωνίας., έτοιμος να στρέψει τους φαντάρους του ενάντια στον Τσάρο με την πρώτη ευκαιρία — κάτι που έκανε πράξη έναν χρόνο αργότερα, στην Επανάσταση του 1905.
Την άνοιξη του 1905 4Ήταν η πρώτη μεγάλη κοινωνική σύγκρουση που συντάραξε τα θεμέλια της Ρωσικής Αυτοκρατορίας, Αποτέλεσε την πρόβα τζενεράλε για την Οκτωβριανή Επανάσταση, η διοίκηση του στρατού θα του ζητήσει να βγάλει τους στρατιώτες στους δρόμους για να καταστείλουν βίαια τις εργατικές διαδηλώσεις των Πολωνών.
Ο Οβσέγενκο αρνήθηκε να διατάξει πυρ κατά των εργατών. Αντίθετα, κάλεσε τους στρατιώτες του σε ανταρσία. Καταλαβαίνοντας ότι το στρατοδικείο και η εκτέλεση ήταν θέμα ωρών, λιποτάκτησε από τον τσαρικό στρατό και πέρασε πλήρως στην παρανομία, αφιερώνοντας τον εαυτό του στην υπηρεσία του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος.
Η πτέρυγα των Μενσεβίκων στην οποία ανήκε τότε, αναγνώρισε τις στρατιωτικές του ικανότητες και τον έστειλε κρυφά στην Κριμαία, στη Σεβαστούπολη, η οποία ήταν η στρατηγική βάση του στόλου της Μαύρης Θάλασσας.
Εκεί είχε αποστολή να συντονίσει τις διάσπαρτες εξεγέρσεις των ναυτών (είχε προηγηθεί η θρυλική ανταρσία στο θωρηκτό Ποτέμκιν τον Ιούνιο) και των στρατιωτών της περιοχής σε μια ενιαία, γενικευμένη ένοπλη εξέγερση.
Το Νοέμβριο του 1905, ο Οβσέγενκο ηγήθηκε μιας μαζικής εξέγερσης ναυτών και στρατιωτών της φρουράς της Σεβαστούπολης, που κατέλαβαν πλοία και στρατώνες, απαιτώντας την ανατροπή του Τσάρου. Η εξέγερση πνίγηκε στο αίμα μετά από σφοδρές μάχες. Ο Αντόνοφ-Οβσέγενκο συνελήφθη από την τσαρική αστυνομία. Καθώς ήταν λιποτάκτης αξιωματικός που είχε ηγηθεί ένοπλης ανταρσίας, οδηγήθηκε σε στρατοδικείο και καταδικάστηκε σε θάνατο.
Ενώ βρισκόταν στη φυλακή περιμένοντας την εκτέλεσή του, η ποινή του μετατράπηκε την τελευταία στιγμή σε 20 χρόνια καταναγκαστικά έργα (κάτεργα) στη Σιβηρία. Όμως, δεν έφτασε ποτέ εκεί. Με τη βοήθεια του κόμματος, οργάνωσε μια θεαματική απόδραση ανατινάζοντας τον τοίχο της φυλακής του το 1907. Μια ομάδα ένοπλων από το σοσιαλδημοκρατικό κόμμα προσέγγισε τις φυλακές από την μια τους πλευρά, κουβαλώντας αυτοσχέδιους εκρηκτικούς μηχανισμούς. Κατά την διάρκεια του προαυλισμού του Οβσέγενκο η ομάδα μελών του κόμματος ανατίναξε ένα τμήμα του εξωτερικού τοίχου της φυλακής, δημιουργώντας ένα ρήγμα και προκαλώντας απόλυτο πανικό και σύγχυση στους δεσμοφύλακες. Μέσα στον καπνό και το χάος, ο Οβσέγενκο έτρεξε προς το άνοιγμα, όπου οι σύντροφοί του τον περίμεναν με όπλα στα χέρια για να καλύψουν τη φυγή του, ανταλλάσσοντας πυρά με τη φρουρά.
Η απόδραση από τη φυλακή ήταν μόνο το πρώτο βήμα. Ολόκληρη η πόλη της Σεβαστούπολης τέθηκε αμέσως σε κατάσταση συναγερμού, με την τσαρική αστυνομία και τον στρατό να στήνουν μπλόκα παντού. Το κόμμα τον μετέφερε σε ένα κρησφύγετο μέσα στην πόλη. Για να μην κινήσει υποψίες, ο Οβσέγενκο έπρεπε να αλλάξει πλήρως εμφάνιση. Ξύρισε τα χαρακτηριστικά του γένια και τα μαλλιά του, ενώ του δόθηκαν πλαστά έγγραφα ταυτότητας και παρέμεινε κρυμμένος για μέρες, καθώς η αστυνομία έκανε έρευνες τα σπίτια πιθανών ύποπτων. Μόλις η πρώτη ένταση των ερευνών υποχώρησε, οργανώθηκε η φυγάδευσή του από την Κριμαία. Χρησιμοποιώντας το δίκτυο των επαναστατών ναυτών, επιβιβάστηκε κρυφά σε ένα εμπορικό πλοίο που έφευγε από τη Μαύρη Θάλασσα.
Κατάφερε να περάσει τα σύνορα της Ρωσικής Αυτοκρατορίας και, μέσω μιας δαιδαλώδους διαδρομής στην Ευρώπη, κατέληξε στο Παρίσι. Εκεί, υιοθέτησε το επαναστατικό ψευδώνυμο «Νικήτα» (και αργότερα το «Μπαγιονέτ») και έζησε ως πολιτικός εξόριστος μέχρι το 1917, γράφοντας σε επαναστατικά έντυπα και διατηρώντας επαφή με την ηγεσία των Μπολσεβίκων και των Μενσεβίκων που ζούσαν επίσης στην Ευρώπη ενώ ο ίδιος θα ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχειας. Το Παρίσι εκείνη την εποχή ήταν το «μελίσσι» των Ρώσων επαναστατών, και αναδείχθηκε σε έναν από τους πιο δραστήριους διοργανωτές και δημοσιογράφους της ρωσικής διασποράς. Μαζί με τον Λέον Τρότσκι (με τον οποίο ήρθε πολύ κοντά εκείνη την περίοδο) και τον Γιούλι Μάρτοφ, θα εκδώσει την καθημερινή ρωσόφωνη σοσιαλιστική εφημερίδα Nashe Slovo.
Όταν άρχισε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος το 1914, το σοσιαλιστικό κίνημα στην Ευρώπη διασπάστηκε. Πολλοί σοσιαλιστές πήραν το μέρος της ίδιας τους της χώρας. Ο Οβσέγενκο αντίθετα στήριζε την διεθνή του Τσίμερβαλντ καταγγέλλοντας τον πόλεμο ως ιμπεριαλιστικό και απο τις δύο πλευρές και υποστηρίζοντας οτι ο εχθρός “βρίσκεται στην ίδια μας την χώρα”. Αυτή η κοινή γραμμή ενάντια στον πόλεμο ήταν που τον έφερε ακόμα πιο κοντά στις ιδέες του Λένιν και των Μπολσεβίκων. Η αντιπολεμική δράση της ομάδας του δεν άρεσε καθόλου στη γαλλική κυβέρνηση, η οποία ήταν σύμμαχος της Τσαρικής Ρωσίας στον πόλεμο. Η εφημερίδα τους δεχόταν άγρια λογοκρισία (πολλές φορές κυκλοφορούσε με λευκές σελίδες) και η γαλλική αστυνομία παρακολουθούσε στενά τον Οβσέγενκο όταν τελικά το 1916 η εφημερίδα θα απαγορευτεί οριστικά, ενώ ο Τρότσκι θα απελαθεί από τη Γαλλία.
Όταν τον Φεβρουάριο του 1917 ξέσπασε η πρώτη επανάσταση στη Ρωσία και ο Τσάρος ανατράπηκε, ο Οβσέγενκο θα επιστρέψει στη Ρωσία μαζί με άλλους εξόριστους. Τον Μάιο του 1917 πάτησε ξανά το πόδι του στην Πετρούπολη, ώριμος πολιτικά, έχοντας εγκαταλείψει οριστικά τους Μενσεβίκους και έτοιμος να ενταχθεί στους Μπολσεβίκους. Η κοινή αντιπολεμική στάση που είχε κρατήσει στο Παρίσι με τον Λέον Τρότσκι τον οδήγησε να ενταχθεί στην οργάνωση των Μεζραγιόντσι 5Ανεξάρτητη φράξια του Ρωσικού Σοσιαλδημοκρατικού Εργατικού Κόμματος, η οποία υπήρχε μεταξύ 1913 και 1917. Πολλά μέλη της εντάχθηκαν στους Μπολσεβίκους. Η επίσημη ονομασία της οργάνωσης ήταν Ρωσικό Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα (Διεθνιστές) . Τον Ιούλιο του 1917, ολόκληρη αυτή η ομάδα συγχωνεύτηκε με το κόμμα των Μπολσεβίκων του Λένιν. Ο Οβσέγενκο έγινε αμέσως ένα από τα πιο πολύτιμα στελέχη τους λόγω της στρατιωτικής του εμπειρίας.
Οι Μπολσεβίκοι τον έστειλαν αμέσως στο Ελσίνκι (που τότε ανήκε στη Ρωσική Αυτοκρατορία), όπου βρισκόταν η βάση του στόλου της Βαλτικής. Εκεί θα αναλάβει την έκδοση της εφημερίδας Volna (Το Κύμα) και θα καταφέρει να ριζοσπαστικοποιήσει τους ναύτες, που θα αποτελέσουν ένα απο τα πιο κομβικά σημεία στην αρχή της επανάστασης.
Τον Ιούλιο του 1917, μετά από μια πρόωρη και αυθόρμητη εξέγερση εργατών και στρατιωτών στην Πετρούπολη (τα «Ιουλιανά»), η Προσωρινή Κυβέρνηση του Κερένσκι εξαπολύει διωγμούς κατά των Μπολσεβίκων. Ο Οβσέγενκο θα συλληφθεί και θα φυλακιστεί στις διαβόητες φυλακές Κρέστι. Αποφυλακίστηκε όμως τον Σεπτέμβριο, όταν η κυβέρνηση χρειάστηκε τη βοήθεια των Μπολσεβίκων για να αντιμετωπίσει το πραξικόπημα του στρατηγού Κορνίλοφ.
Μετά την αποφυλάκισή του, ο Τρότσκι, που επίσης αποφυλακίστηκε και εξελέγη πρόεδρος του Σοβιέτ της Πετρούπολης, τον τοποθέτησε ως Γραμματέα της Στρατιωτικής Επαναστατικής Επιτροπής του Σοβιέτ της Πετρούπολης 6Το όργανο με το οποίο οι Μπολσεβίκοι σχεδίασαν και εκτέλεσαν την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917. Ιδρυτής της ήταν ο Λέον Τρότσκι. Ο Οβσέγενκο, φορώντας ένα χαρακτηριστικό φθαρμένο δερμάτινο μπουφάν και ένα πλατύγυρο καπέλο, άρχισε να σχεδιάζει πάνω στους χάρτες ολόκληρο το επιχειρησιακό σχέδιο της εισβολής.
Όλα όσα έκανε από τον Μάιο κατέληξαν στη νύχτα της 25ης Οκτωβρίου. Μετά τον ιστορικό κανονιοβολισμό από το καταδρομικό Αβρόρα, ο Οβσέγενκο ηγήθηκε προσωπικά των κόκκινων φρουρών και των ναυτών που εισέβαλαν στα Χειμερινά Ανάκτορα.
Όταν άνοιξε την πόρτα της αίθουσας όπου συνεδρίαζε η Προσωρινή Κυβέρνηση, είπε την ιστορική φράση «Εξ ονόματος της Στρατιωτικής Επαναστατικής Επιτροπής, σας κηρύσσω όλους υπό σύλληψη!» και με αυτή την πράξη, γίνεται ο άνθρωπος που έβαλε και επίσημα τέλος στην παλιά κυβέρνηση.
Λίγες ώρες μετά την κατάληψη των ανακτόρων, το 2ο Πανρωσικό Συνέδριο των Σοβιέτ σχημάτισε την πρώτη μπολσεβίκικη κυβέρνηση, το Συμβούλιο των Λαϊκών Επιτρόπων (Σοβναρκόμ), με επικεφαλής τον Λένιν. Ο Οβσέγενκο ανταμείφθηκε αμέσως για την συμβολή του και ορίζεται μέλος της τριμελούς επιτροπής για τις Στρατιωτικές και Ναυτικές Υποθέσεις (μαζί με τους Νικολάι Ποντβόισκι και Πάβελ Ντιμπένκο). Ουσιαστικά, έγινε ένας από τους τρεις πρώτους «Υπουργούς Άμυνας» της σοβιετικής Ρωσίας, με αποστολή να μετατρέψει τις άτακτες, εθελοντικές εργατικές πολιτοφυλακές των κόκκινων φρουρών σε μια υπολογίσιμη αμυντική δύναμη, ικανή να αναχαιτίσει τα στρατεύματα του Κερένσκι που βάδιζαν προς την Πετρούπολη.
Καθώς η χώρα βυθιζόταν στον εμφύλιο πόλεμο, ο Οβσέγενκο στέλνεται στο Ουκρανικό Μέτωπο που θεωρούταν το πιο κρίσιμο. Τον Δεκέμβριο του 1917 ανέλαβε τη διοίκηση των επαναστατικών δυνάμεων κατά των Κοζάκων του Ντον και των Ουκρανών εθνικιστών.
Το 1918 και το 1919, ως γενικός διοικητής του μετώπου της Ουκρανίας, θα οδηγήσει τον νεοσύστατο Κόκκινο Στρατό στην κατάληψη των μεγάλων ουκρανικών πόλεων, εγκαθιδρύοντας εκεί το σοβιετικό καθεστώς.
Μετά τις επιτυχίες του στην Ουκρανία, μετακινήθηκε σε πολιτικά και οικονομικά πόστα, και στέλνεται στην επαρχία της Σαμάρα ως επικεφαλής της επιτροπής για τη συγκέντρωση τροφίμων απο τους αγρότες για να αντιμετωπιστεί ο λιμός. Το 1921, διορίστηκε πρόεδρος της επιτροπής για την καταστολή της εξέγερσης του Ταμπόφ 7εκδηλώθηκε μεταξύ του 1920 και 1921, ήταν μια από τις μεγαλύτερες και καλύτερα οργανωμένες αγροτικές εξεγέρσεις με κύριο αίτημα την την άμεση κατάργηση της υποχρεωτικής παράδοσης σιτηρών η οποία πήγαινε στις μεγάλες πόλεις και για ανάγκες του στρατού σε συνεργασία με τον στρατηγό Μιχαήλ Τουχατσέφσκι. Το 1922, με τον εμφύλιο πόλεμο θα γίνει επικεφαλής της Πολιτικής Διεύθυνσης του Κόκκινου Στρατού.
Το 1923, ο Λένιν ήταν πλέον βαριά άρρωστος και ανίκανος να διοικήσει. Στο παρασκήνιο έχουν τεθεί σε κίνηση οι γραφειοκρατικές μέθοδοι κατάληψης της εξουσίας στη νεοδημιουργημένη Σοβιετική Ένωση. Η “τρόικα” των Στάλιν, Ζινόβιεφ και Κάμενεφ αρχίζει να χρησιμοποιεί τον “παλιό μπολσεβικισμό” (τη γραμμή που είχαν υιοθετήσει ο Στάλιν και ο Κάμενεφ πριν από τις Θέσεις του Απρίλη του 1917) ως ιδεολογικό όπλο, προκειμένου να κατηγορήσουν τον Τρότσκι για παρέκκλιση από τον λενινισμό, την ίδια ώρα που η εσωκομματική δημοκρατία σταδιακά ανατρέπεται. Στα πλαίσια των επίσημων προσυνεδριακών διαδικασιών που οδηγούσαν στη 13η Συνδιάσκεψη του Κόμματος ξετυλίγεται μια νόμιμη, ανοιχτή και σφοδρή ιδεολογική μάχη μεταξύ των Στάλιν, Ζινόβιεφ και Κάμενεφ από τη μιά και του Λέοντα Τρόρκι μαζί με “τους 46” 8Η Διακήρυξη των 46 ήταν μια μυστική επιστολή που στάλθηκε από μια ομάδα 46 κορυφαίων σοβιετικών κομμουνιστών στο Πολιτικό Γραφείο της Κεντρικής Επιτροπής του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης στις 15 Οκτωβρίου 1923. Η διακήρυξη ακολούθησε την επιστολή του Λέον Τρότσκι, η οποία είχε σταλεί στο Πολιτικό Γραφείο στις 8 Οκτωβρίου και εξέφραζε παρόμοιες ανησυχίες, θέτοντας έτσι τα θεμέλια για την Αριστερή Αντιπολίτευση εντός του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης αργότερα εκείνο το έτος.) με την τριάδα να αναγκαστεί να κηρύξει την έναρξη της «ανοιχτής συζήτησης».Ο Οβσέγενκο διατάζει να τυπωθούν τα κείμενα του Τρότσκι («Νέα Πορεία») και την «Διακήρυξη των 46» και να σταλούν σε όλες τις στρατιωτικές μονάδες, τις ακαδημίες και τα σοβιέτ των στρατιωτών και ενθάρρυνε τους αξιωματικούς και τους φαντάρους να κάνουν συνελεύσεις και να συζητούν ανοιχτά αν έχει δίκιο ο Τρότσκι ή η πλειοψηφία της Κεντρικής Επιτροπής, φέροντας έτσι τους κομματικούς πυρήνες του Κόκκινου Στρατού (ειδικά τους νεαρούς δόκιμους στις στρατιωτικές σχολές) να ταχθούν μαζικά με το μέρος του Τρότσκι και της Αντιπολίτευσης. Η Κεντρική Επιτροπή της Κομμουνιστικής Νεολαίας και οι περισσότερες οργανώσεις βάσης της Κομσομόλ στη Μόσχα είχαν επίσης ταχθεί υπέρ της αντιπολίτευσης. Στα πανεπιστήμια επικρατούσε αναβρασμός και η μεγάλη πλειονότητα των φοιτητικών οργανώσεων εξέφρασε ενθουσιώδη υποστήριξη προς τους «Σαράντα Έξι».
Η τριάδα θορυβήθηκε. Όταν είδαν την έκβαση της ψηφοφορίας στις οργανώσεις της φρουράς, αποφάσισαν ότι δεν έπρεπε να επιτραπεί σε αυτές τις οργανώσεις να προχωρήσουν σε ψηφοφορία. Τότε η τριάδα σχετικά με μια επιστολή του Οβσεγιένκο τον Δεκέμβριο του 1923 που κατηγορούσε ανοιχτά την Κ.Ε. για γραφειοκρατία και μεθοδεύσεις εναντίον της αντιπολίτευσης και της δημοκρατικής λειτουργίας του κόμματος, κατηγόρησαν τον Οσβέγενκο ότι απειλή το κόμμα με στρατιωτικό πραξικόπημα, παραφράζοντας τα λόγια του πως οι ένοπλες δυνάμεις που θυσίασαν το αίμα τους στη διάρκεια του εμφυλίου θα τάσσονταν «σαν ένας άνθρωπος» υπέρ του Τρότσκι, «του ηγέτη, οργανωτή των νικών της επανάστασης» και τον ξήλωσαν αμέσως από τη θέση του αρχηγού των πολιτικών επιτρόπων του Κόκκινου Στρατού. Στην πραγματικότητα, ο Αντόνοφ-Οβσέγενκο δεν είχε απειλήσει με στρατιωτική ανταρσία. Αυτό που εννοούσε και είχε δηλώσει ήταν ότι οι στρατιωτικές κομματικές οργανώσεις στέκονταν «σαν ένας άνθρωπος» στο πλευρό του Τρότσκι και ούτε είχε ενεργήσει παράνομα ο Αντόνοφ-Οβσέγενκο μεταφέροντας τη συζήτηση στις στρατιωτικές οργανώσεις οι οποίες είχαν το ίδιο δικαίωμα με τις πολιτικές οργανώσεις να συμμετέχουν σε κάθε συζήτηση και να ψηφίζουν για ζητήματα πολιτικής, ενώ ποτέ στο παρελθόν δεν τους είχε στερηθεί αυτό το δικαίωμα.
Μαζί με την καθαίρεση του Αντόνοφ ακολούθησαν υποβιβασμοί και άλλων που ανήκαν στην αντιπολίτευση, μεταξύ αυτών του Σμιρνόφ και του Φίλιποφ. Η Γενική Γραμματεία, παραβιάζοντας το καταστατικό, διέλυσε την Κεντρική Επιτροπή της Κομσομόλ και την αντικατέστησε με διορισμένα μέλη ενώ επιβλήθηκαν πειθαρχικά ως αντίποινα και σε άλλους υποστηρικτές της Αντιπολίτευσης και επιστρατεύτηκε κάθε δυνατός τρόπος για να παρεμποδιστεί η περαιτέρω εξέλιξη της αντιπαράθεσης.
Μετά από αυτό, στην 13η Συνδιάσκεψη που ακολούθησε, ο Στάλιν κατάφερε να γεμίσει την αίθουσα με πειθήνιους, διορισμένους αντιπροσώπους και η Αντιπολίτευση, που εκπροσωπούσε την πλειοψηφία των φοιτητών και του στρατού στη Μόσχα, βρέθηκε στη Συνδιάσκεψη με μια μονάχα ισχνή μειοψηφία αντιπροσώπων. Τότε η τριάδα Στάλιν Κάμενεφ, Ζινόβιεφ καταδίκασε επίσημα τον «Τροτσκισμό» ως «μικροαστική παρέκκλιση».
Μόλις τέσσερις μέρες μετά την καθαίρεση του Οβσέγενκο, στις 21 Ιανουαρίου 1924, ο Λένιν πεθαίνει και παγώνει κάθε πολιτική διαδικασία. Ο Τρότσκι, ο οποίος ήταν άρρωστος στον Καύκασο, θα χάσει την κηδεία (λόγω εσφαλμένων πληροφοριών που του έδωσε ο Στάλιν για την ημερομηνία), και η τριάδα που είχε αναλάβει την οργάνωση της κηδείας θα μεταφέρει το σώμα του Λένιν και θα παρουσιαστεί ως διάδοχος του Λένιν εις βάρος του Τρότσκι που ήταν ο κύριος οργανωτής και νικητής του εμφυλίου πολέμου 9Ο Στάλιν, ο Ζινόβιεφ και ο Καμένεφ μαζί με τον Τόμσκι μετέφεραν το φέρετρο του Λένιν, και εκφώνησαν τους κεντρικούς επικήδειους λόγους.. Σε αυτά τα πλαίσια, η τριάδα για να τον απομακρύνει απο την κεντρική πολιτική πάλη στο εσωτερικό του κόμματος τον διορίζει ως πρεσβευτή στην Πράγα χάνοντας οποιαδήποτε επαφή με τον κόκκινο στρατό. Στη συνέχεια υπηρέτησε ως πρεσβευτής της ΕΣΣΔ στη Λιθουανία και στην Πολωνία.
Βλέποντας την Αριστερή Αντιπολίτευση να βγαίνει εκτός νόμου και τον Τρότσκι να εξορίζεται το 1928, ο Οβσέγενκο προκειμένου να διατηρήσει τη θέση του και να μην φυλακιστεί ή εξοριστεί θα υποχωρήσει, θα υποταχθεί στο σταλινισμό υπογράφοντας δημόσια δήλωση με την οποία αποκηρύσσει τον «Τροτσκισμό».
Τον Αύγουστο του 1936, λίγες εβδομάδες μετά το ξέσπασμα του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου φτάνει στην Βαρκελώνη διορισμένος ως Γενικός Πρόξενος της ΕΣΣΔ στην Καταλονία.
Ο Οβσέγενκο, χρησιμοποιώντας τις παλιές στρατιωτικές του γνώσεις, βοήθησε στη διοργάνωση της άμυνας των Δημοκρατικών κατά του Φράνκο, στον σχεδιασμό της στρατιωτικής βιομηχανίας στην Καταλονία (η οποία δεν είχε όπλα) και έγινε εξαιρετικά δημοφιλής ανάμεσα στους απλούς Ισπανούς μαχητές. Παρόλα αυτά, ως πρόξενος της ΕΣΣΔ, θα συμβάλει στο πολιτικό κλίμα που οδήγησε στις “Ημέρες του Μαΐου” του 1937 στη Βαρκελώνη, όπου οι σταλινικοί θα κηρύξουν ως παράνομες οργανώσεις το POUM και την CNT-FAI (που είχαν συνθηκολογήσει στο λαϊκό μέτωπο στα πλαίσια της ταξικής συνεργασίας) και ένοπλα θα συγκρουστούν μαζί τους, οδηγώντας στη σφαγή και τη σύλληψη εκατοντάδων αγωνιστών, ανάμεσα στις οποίες ήταν η απαγωγή και η δολοφονία του ηγέτη του POUM, Αντρές Νιν.
Τον Αύγουστο του 1937, ο Οβσέγενκο διορίστηκε Λαϊκός Επίτροπος Δικαιοσύνης (Υπουργός Δικαιοσύνης) της Ρωσικής Σοβιετικής Ομοσπονδίας και λαμβάνει διαταγή να επιστρέψει εσπευσμένα στη Μόσχα. Παρόλα αυτά όπως αποδεικνύεται αυτή η προαγωγή ήταν μόνο ένα κόλπο ώστε ο Οβσέγενσκο να επιστρέψει στην ΕΣΣΔ. Δύο μήνες αργότερα πράκτορες της NKVD εισβάλουν στο σπίτι του και τον συλλαμβάνουν με την κατηγορία της συμμετοχής σε «τροτσκιστική-τρομοκρατική οργάνωση» με σκοπό την ανατροπή της σοβιετικής εξουσίας. Η σύζυγός του, Ροζαλία, είχε ήδη συλληφθεί ως «εχθρός του λαού» παλαιότερα και λέγεται ότι είχε αυτοκτονήσει στη φυλακή το 1936. Λίγο μετά τη σύλληψη του ίδιου του Αντόνοφ, ο 17χρονος τότε γιος του, Αντόν, συνελήφθη επίσης και στάλθηκε σε γκούλαγκ. Ο Οβσέγενκο κρατήθηκε για μήνες στις διαβόητες φυλακές Μπουτίρκα της Μόσχας και υποβλήθηκε στα γνωστά ψυχολογικά και σωματικά βασανιστήρια ώστε να υπογράψει την ψευδή ομολογία του. Αντίθετα με άλλους Μπολσεβίκους (όπως ο Μπουχάριν ή ο Ζινόβιεφ) που οδηγήθηκαν στις γνωστές δημόσιες «Δίκες της Μόσχας» με ακροατήριο και ξένους ανταποκριτές, η δίκη του Αντόνοφ-Οβσέγενκο έγινε κεκλεισμένων των θυρών όπως συνέβη και με τους στρατιωτικούς ηγέτες του Κόκκινου Στρατού. Δικάστηκε σε μια δίκη παρωδία κεκλεισμένων των θυρών που όλη η διαδικασία για τον άνθρωπο που κατέλαβε τα Χειμερινά Ανάκτορα κράτησε λιγότερο από 20 λεπτά με παρουσία μόνο του περιβόητου δικαστή Ούλριχ, δύο βοηθών και του γραμματέα. Σύμφωνα με αρχεία και μαρτυρίες που σύλλεξε ο γιός του, καθώς οδηγούσαν τον Οβσέγενκο έξω από το δωμάτιο της δίκης μετά την ανακοίνωση της θανατικής καταδίκης αυτός φώναξε «Ζήτω η σοβιετική εξουσία! Ζήτω το κόμμα του Λένιν!» .
Δύο μέρες αργότερα, στις 10 Φεβρουαρίου 1938, ο άνθρωπος που πριν 21 χρόνια είχε συλλάβει τους υπουργούς της προσωρινής κυβέρνησης του Κερένσκι, οδηγήθηκε στο εκτελεστικό απόσπασμα στην αυλή της φυλακής Μπουτίρκα και εκτελέστηκε. Το σώμα του πετάχτηκε σε ομαδικό τάφο στο κοιμητήριο της Κομμουνάρκα, στα περίχωρα της Μόσχας. Αποκαταστάθηκε το 1956.
Ο Αντόνοφ-Οβσέγενκο παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά «φαντάσματα» της ιστορίας της ΕΣΣΔ και ενώ ήταν ο επιχειρησιακός ηγέτης της πιο εμβληματικής στιγμής του Οκτώβρη, το όνομά του θάφτηκε για δεκαετίες απο την σταλινική σχολή παραχάραξης. Ενώ αφαιρέθηκε από επίσημες φωτογραφίες της επανάστασης -όπως συνέβη και με τα περισσότερα μέλη που ήταν στην κεντρική επιτροπή των μπολσεβίκων την διάρκεια της Οκτωβριανής Επανάστασης– η σταλινική γραφειοκρατία προσπάθησε να τον αφαιρέσει και απο την περίφημη ταινία «Οκτώβρης» (1927) του Σεργκέι Αϊζενστάιν, όπου Οβσέγενκο είχε υποδυθεί τον εαυτό του αναπαριστώντας την έφοδο (μπορούμε να τον δούμε στα τελευταία 10 λεπτά της ταινίας). Μετά το 1938, όταν ο Οβσέγενκο εκτελέστηκε ως «προδότης», η ταινία υπέστη εκ νέου επεξεργασία (όπως είχε πάθει ήδη από το 1928 για να αφαιρεθεί ο Τρότσκι) και τα πλάνα του Οβσέγενκο είτε αφαιρέθηκαν, είτε αντικαταστάθηκαν 10Σήμερα, η ταινία του «Οκτώβρη» που κυκλοφορεί σε DVD αλλά και μπορεί κανείς να βρει εύκολα στο διαδίκτυο, έχει αποκατασταθεί χρησιμοποιώντας κόπιες που είχαν πουληθεί στην Αγγλία και την Αμερική πριν από το 1930 και γι’ αυτό και στα τελευταία λεπτά μπορούμε πλέον να δούμε ξανά τον Οβσέγενκο με το χαρακτηριστικό του καπέλο και τα γυαλιά να συλλαμβάνει τους υπουργούς.. Μετά το 1956 ενώ αποκαταστάθηκε, δεν αναδείχθηκε απο τους σοβιετικούς ιστορικούς. Το εξαιρετικό μυθιστόρημα του Άρθουρ Κέστλερ «Το Μηδέν και το Άπειρο» έχει βασιστεί στην ζωή του μπολσεβίκου Βλαντίμιρ Αντόνοφ-Οβσέγενκο, του ενορχηστρωτή της εφόδου στα χειμερινά ανάκτορα.
Fanis P.
Παραπομπές:
E.H. Carr, The Interregnum 1923-1924
Isaac Deutscher – Ο άοπλος προφήτης
Τα Επίσημα Πρακτικά της 13ης Συνδιάσκεψης του Κόμματος -https://docs.historyrussia.org/ru/nodes/445691-trinadtsataya-konferentsiya-rkp-b-moskva-16-locale-nil-18-yanvarya-1924-g-rezolyutsii-konferentsii-ob-ocherednyh-zadachah-ekonomicheskoy-politiki#mode/inspect/page/1/zoom/4
Spain Betrayed: The Soviet Union in the Spanish Civil War (Ronald Radosh, Mary R. Habeck, Grigory Sevostianov)
https://protivpytok.org/sssr/antigeroi-karatelnyx-organov-sssr/antonov-ovseenko-v-a
https://hrono.ru/biograf/bio_a/antonov_ovse_va.php
https://iskra-research.org/Marxists/various/antonov.html?__cf_chl_f_tk=jULt498CIaLoMbzMLDiAaz7sCYZBEyOjh.RNQSoYnyU-1783247044-1.0.1.1-1Oa1.KUaoOAw7PlSh57SvwzpzLksSXRRCP5qP7RyGgI
https://www.wsws.org/en/articles/2012/03/ber4-m10.html (Sergei Eisenstein’s October: a monumental work)
Υποσημειώσεις