ΔΕΞΙΟΙ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΕΡΟΙ ΘΙΑΣΩΤΕΣ ΥΠΕΡΒΑΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ

Το 2014 τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Ευρωζώνη –και μαζί τους ολόκληρος ο καπιταλιστικός κόσμος– μπαίνουν σε μία νέα φάση της κρίσης. Oι κινητήριες δυνάμεις αυτή της νέας φάσης της κρίσης προσδιορίζονται από τον συνδυασμό αφ’ ενός της απόσυρσης των “εργαλείων” με τα οποία το σύστημα είχε επιχειρήσει να ανακόψει τις συνέπειες της κατάρρευσης της Lehman Brothers και αφ’ ετέρου με την εμφάνιση της απειλής του αποπληθωρισμού στην Ευρωζώνη.

Το πρώτο σκέλος, δηλαδή η απόσυρση των “εργαλείων” χρηματοδότησης έχει δύο συνιστώσες, μια ήδη γνωστή και πολυσυζητημένη και μια περίπου άγνωστη.

Η γνωστή αφορά την διακηρυγμένη θέση της Κεντρικής Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ, της FED σύμφωνα με την οποία η στρατηγική της “ποσοτικής χαλάρωσης” (QE I και QE II) δεν μπορεί να συνεχισθεί και κάποια στιγμή πρέπει να περιορισθεί ώστε μέχρι τα μέσα του 2014 να κοπεί εντελώς. Η πολιτική της “ποσοτικής χαλάρωσης” που έχει γίνει σε δύο κύκλους συνίσταται στην αθρόα αγορά “τίτλων” με αμφισβητούμενη αξία (τα περιβόητα τοξικά ομόλογα ή μετοχές) από την FED και η χρηματοδότηση έτσι των τραπεζών με πρωτοφανή σε όγκο κεφάλαια με τα οποία οι τράπεζες κάλυπταν τις χρηματοδοτικές τους ανάγκες για να μη καταρρεύσουν. Και μέσω των αμερικάνικων τραπεζών το διεθνές τραπεζικό σύστημα.

Αυτή ήταν και η βασική πηγή χρηματοδότησης της παγκόσμιας οικονομίας η οποία κάλυπτε τις μαύρες τρύπες σε τράπεζες και ελλείμματα. Τα κεφάλαια αυτά στην πραγματικότητα είναι δάνεια από την FED με εγγύηση αμφίβολης ποιότητας και αξίας “τίτλους” από τις τράπεζες… Ταυτόχρονα η FED μείωσε τα επιτόκια δανεισμού προς τις τράπεζες σε σχεδόν μηδενικό επίπεδο. Όμως αυτός ο συνδυασμός παροχής τεράστιων όγκων ρευστότητας με σχεδόν μηδενικό κόστος για περισσότερα από 4 χρόνια στις ΗΠΑ απέτυχε να δώσει απάντηση στην κρίση χρέους και ύφεσης. Και αυτό έχει πλέον καταγραφεί στην αδυναμία να μειωθεί το επίπεδο ανεργίας σε επίπεδα τέτοια που να δείχνουν βιώσιμη ανάκαμψη της οικονομίας. Αντίθετα οι τεράστιοι αυτοί όγκοι κεφαλαίων αντί να τροφοδοτήσουν την παραγωγική δραστηριότητα έχουν τροφοδοτήσει και πάλι τις επενδύσεις στον γκρίζο χώρο των παραγώγων (τα γνωστά τοξικά ομόλογα) σε σημείο που αρχίζουν να ξεπερνούν ακόμα και τα προ κρίσης επίπεδα…   

Με άλλα λόγια η στρατηγική επιλογή να χρηματοδοτηθεί η ανάκαμψη της οικονομίας μακροπρόθεσμα με περισσότερο χρέος έχει αποτύχει και ταυτόχρονα έχει αρχίσει να αναγεννά τις αιτίες που προκάλεσαν την πτώση του 2008.

Στην Ευρωζώνη η ανάλογη πολιτική επιλογή ήταν πιο αργή, πιο περιορισμένη και δρομολογήθηκε όταν η απειλή της κατάρρευσης της Ευρωζώνης εξ αιτίας της χρεοκοπίας της Ελλάδας κυρίως αλλά και των άλλων χωρών του ευρω-νότου ήταν προ των πυλών. Στα τέλη του 2011 η ΕΚΤ “έριξε” ξαφνικά  στα τραπεζικά χαρτοφυλάκια ένα τρισ. ευρώ σε τριετή δάνεια και σχεδόν ταυτόχρονα ανακοίνωσε ότι θα κάνει αυτό που έκανε η Fed αν χρειασθεί αγοράζοντας κρατικά ομόλογα. Η πολιτική αυτή σε συνδυασμό με το δεύτερο μεγαλύτερο QE από την Fed ανέκοψαν προσωρινά την απειλή των χρεοστασίων αλλά δεν έδωσαν απάντηση στην ύφεση και την υπερχρέωση. Επιπλέον στην Ευρωζώνη δρομολογήθηκαν προγράμματα δραματικής περιστολής δημόσιων δαπανών και ταυτόχρονα το εγχείρημα ενοποίησης του τραπεζικού συστήματος μέσα στο οποίο κρύβονται οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι χρεοστασίου λόγω υπερχρέωσης με τοξικούς τίτλους. Και οι δύο αυτές πολιτικές συνεχίζονται παράλληλα με την επερχόμενη ανανέωση των προγραμμάτων ελεγχόμενης τόνωσης της ρευστότητας από την ΕΚΤ.

Η “άγνωστη” πηγή αποσταθεροποίησης στην Ευρωζώνη πηγάζει ακριβώς από αυτήν την πλευρά των πολιτικών επιλογών της  ευρωπαϊκής άρχουσας τάξης, την τραπεζική ενοποίηση. Η κίνηση αυτή περνά μέσα από την δημιουργία τριών θεσμών, του μηχανισμού εποπτείας, του μηχανισμού  εκκαθάρισης των προβληματικών τραπεζών και του ταμείου εγγύησης καταθέσεων. Για να μπει σε ενέργεια ο μηχανισμός εποπτείας πρέπει προηγουμένως να έχουν ελεγχθούν οι 128 μεγαλύτερες ευρωπαϊκές τράπεζες (μαζί τους και οι τέσσερις ελληνικές) για το αν έχουν επαρκή κεφάλαια που να καλύπτουν τα δάνειά τους. Αν δεν έχουν πρέπει να βρουν είτε από τους μετόχους τους, είτε από τους δανειστές τους, είτε από τους καταθέτες τους (bail-in). Και αν ακόμα δεν φτάνουν αυτά που θα βρουν τότε  θα πρέπει να κλείσουν… Οι τράπεζες για να ανταποκριθούν σ’ αυτό το “stress test” κάνουν δύο πράγματα. Προσπαθούν να αυξήσουν το μετοχικό τους κεφάλαιο μέσω προσέλκυσης μετόχων, δανείζονται με ομόλογα και κυρίως μειώνουν δραστικά τα δάνειά τους αφού για κάθε δάνειο που δίνουν πρέπει να δημιουργούν επιπρόσθετα εποπτικά κεφάλαια. Αυτό σημαίνει μια δραματική μείωση της χρηματοδότησης της οικονομίας με νέα δάνεια και δραστικό περιορισμό της αναχρηματοδότησης των παλιών δανείων με νέα δάνεια. Με άλλα λόγια, αυτό που το 2014 θα γίνει στις ΗΠΑ σαν αποτέλεσμα της απόφασης της Fed να σταματήσει το QE II, στην Ευρώπη θα γίνει σαν συνέπεια των stress test τα οποία υποχρεώνουν τις τράπεζες να δείξουν ότι έχουν επαρκή κεφάλαια μειώνοντας τα δάνειά τους (το ενεργητικό τους). Αυτό είναι το περιεχόμενο της περιβόητης “απομόχλευσης” των τραπεζών το 2014 στην Ευρώπη. Για παράδειγμα,  στην Ελλάδα, η επιμονή της τρόικα για τους πλειστηριασμούς είναι μέρος αυτής της πολιτικής καθώς οι τράπεζες πρέπει να αποδείξουν ότι τα δάνεια που έχουν δώσει αντιστοιχούν σε σίγουρα έσοδα και όταν αυτά δεν υπάρχουν σε αξίες ακινήτων…

Μέσα σ’ αυτό το νέο περιβάλλον, στο οποίο κυριαρχεί πλέον η “απομόχλευση” και το αδιέξοδο των αποτελεσμάτων των νομισματικών πολιτικών με τις οποίες επιχείρησαν να δώσουν απάντηση στην κρίση τα τελευταία 4 – 5 χρόνια τόσο στις ΗΠΑ όσο και στην Ευρωζώνη, σέρνει τα αδιέξοδά της η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου και όλοι οι αθεράπευτοι θιασώτες των εθνικών εξαιρέσεων στην αριστερά, εντός και εκτός κοινοβουλίου.                

Γ. Aγγ.