του Γιάννη Αγγέλη
Την Παρασκευή το βράδυ, όταν οι προετοιμασίες για τις συγκεντρώσεις και διαδηλώσεις στους δρόμους του Παρισιού βρίσκονταν στο «κόκκινο», στις αγορές κεφαλαίου όλοι περίμεναν μια ανακοίνωση από τον Οίκο Αξιολόγησης Moody’s – ανακοίνωση για το γαλλικό χρέος. Όλες οι προβλέψεις έκαναν λόγο για επικείμενη υποβάθμιση για πρώτη φορά κάτω από το Aa3. Η ανακοίνωση βγήκε όταν οι «αγορές» είχαν κλείσει για Σαββατοκύριακο και δεν ήταν η αναμενόμενη.
Η πάντα «αυστηρή» Moody’s, ενώ παραδέχθηκε ότι όλα τα δεδομένα (χρέος, έλλειμμα, πολιτική αστάθεια) έχουν επιδεινωθεί και θα συνεχίσουν έτσι, δεν υποβάθμισε (!) το αξιόχρεο των γαλλικών ομολόγων. Και το έκανε αυτό ενώ στις αγορές κεφαλαίου ήδη οι αποδόσεις των γαλλικών ομολόγων, είναι πολύ χειρότερες από τις πάλαι ποτέ χρεοκοπημένες χώρες των PIIGS της κρίσης του 2008 – 2012.
Στο ερώτημα γιατί η συνήθως πολύ αυστηρή Μoody’s δεν υποβάθμισε το γαλλικό χρέος την Παρασκευή, παραμονή των μεγάλων συγκεντρώσεων, η απάντηση πρέπει να αναζητηθεί στον «φόβο» και στην Φρανκφούρτη (ΕΚΤ), όπως και το 2012.
Να δούμε λίγο την «εικόνα». Η ΕΚΤ για τα δεδομένα της κατάστασης κρίσης στην Γαλλία (έλλειμμα, χρέος, πληθωρισμός, φυγή κεφαλαίων, πολιτική αστάθεια, κ.λπ.), παραμένει σχετικά σιωπηρή και πολύ «προσεκτική», καθώς όλοι πλέον γνωρίζουν ότι αυτή κρατάει, τουλάχιστον προς το παρόν, τα «κλειδιά» του εσωτερικού ευρωπαϊκού «carry trade» (με βασικό σιωπηρό δανειστή την Bundesbank μέσω του Target), στο οποίο “ποντάρουν” οι αγορές όταν δοκιμάζουν τις “αντοχές” του χρέους των χωρών της ΟΝΕ.
Όπως κάνουν δηλαδή τώρα με τα γαλλικά ομόλογα, το χρέος της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωζώνης, που είναι υποχρεωμένη να πληρώνει πολύ ακριβότερα για να δανεισθεί, από την Ιταλία, την Ελλάδα, τα πρώην PIIGS και ασφαλώς τις ΗΠΑ.
Τα τρέχοντα οικονομικά δεδομένα, αλλά κυρίως η ορατή άσχημη προοπτική τους, σε κάθε άλλη περίπτωση θα είχαν οδηγήσει την Moody’s σε άμεση υποβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας (όπως έχουν ήδη κάνει η S&P και Fitch), καθώς το έλλειμμα τρέχει ανεξέλεγκτα πάνω από το 5,5% του ΑΕΠ, παρά το γεγονός ότι τα φορολογικά έσοδα απορροφούν το 44,2% του ΑΕΠ (και δεν μπορούν να αυξηθούν περαιτέρω) και με το χρέος να οδηγείται για πρώτη φορά τις τελευταίες δεκαετίες πάνω από το 121% του ΑΕΠ.
Το χειρότερο όμως είναι ότι όλα αυτά αμφισβητούνται προς το χειρότερο, καθώς οι εκλογές του 2027 δεν δίνουν την παραμικρή πιθανότητα «πολιτικής σταθερότητας», ενώ η κοινωνική δυσαρέσκεια έχει ήδη αρχίσει να γεμίζει τους δρόμους και να βάζει «φωτιές» στις πλατείες σε κάθε γαλλική πόλη, με την εργατική τάξη να βγαίνει πλέον στους δρόμους στο πλευρό της νεολαίας.
Και για να επανέλθουμε όμως στο αρχικό «ερώτημα» και την δυνατότητα απάντησής του από την Φρανκφούρτη, μπορεί η ΕΚΤ υπό τις παρούσες συνθήκες να κάνει το ίδιο που έκανε ο Ντράγκι το 2012 με το «What ever it takes»;
Δηλαδή τι; Δηλαδή να πείσει τις «αγορές κεφαλαίου» ότι μπορεί να δώσει νομισματική λύση και να επιβάλει ταυτόχρονα τους πολιτικούς όρους που αυτή προϋποθέτει, όπως για παράδειγμα έκανε με την Ελλάδα μετά το 2008 – 12.
Για να το κάνουμε… λιανά, μπορεί η ΕΚΤ με το ένα χέρι να εγγυηθεί για τα γαλλικά ομόλογα (με παρεμβάσεις στην δευτερογενή αγορά) και με το άλλο να επιβάλλει με «πολιτικά» εργαλεία από τις Βρυξέλλες και τους πολιτικούς στο Παρίσι την «δημοσιονομική πειθαρχεία» (δηλαδή τα σφαγεία των μνημονίων) όπως έκανε στην Ελλάδα;
Για το πρώτο, την παρέμβαση με αγορές γαλλικών ομολόγων στην αγορά, ασφαλώς μπορεί να το κάνει ενεργοποιώντας το λεγόμενο TPI που δημιούργησε το 2022, σε αντικατάσταση των έκτακτων εργαλείων που είχε χρησιμοποιήσει ad hoc μετά το 2012. Και εκεί βέβαια μπαίνει από την πίσω πόρτα η προϋπόθεση της σιωπηρής «έγκρισης» από τον «αόρατο» δανειστή που κατά βάση είναι τα πλεονάσματα της Bundesbank. (Αλλά αυτό από μόνο του είναι ένα άλλο μεγάλο θέμα που μπαίνει στο τραπέζι με εντελώς διαφορετικούς όρους από το 2012).
Για το δεύτερο, η απάντηση προφανώς δεν υπάρχει και δεν μπορεί να την διακρίνει κανείς στο ορατό μέλλον σαν ρεαλιστική προοπτική καθώς η λαϊκή οργή στους δρόμους και στις πλατείες αγγίζει τα όρια του εμφυλίου πολέμου στην Γαλλία του Μακρόν. Άλλωστε ακόμα και οι εκλογές σαν μέσο διαφυγής για την γαλλικά κρίση, είναι το 2027 (εκτός και αν ο Μακρόν υποχρεωθεί σε παραίτηση, δηλαδή ανατραπεί). Οσο για την οικονομικά και πολιτικά «ανύπαρκτη» παρούσα κυβέρνηση υπό τον Μακρόν, προφανώς δεν είναι σε θέση να εγγυηθεί τίποτα από αυτά που περιέχονται σε ένα τέτοιο… «μνημόνιο».
Μη ξεχνάμε ότι στην Ελλάδα το πρόγραμμα αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους με τις ανταλλαγές εγχώριων ομολόγων με ομόλογα του EFSF κ.λπ. κόστισε κάπου το 25% του ΑΕΠ της χώρας, με σφαγή μισθών, συντάξεων, της κοινωνικής ασφάλισης και την κρατική απαλλοτρίωση/διάσωση του τραπεζικού συστήματος με τα λεφτά των ασφαλιστικών ταμείων.
Στη Γαλλία χωρίς να γίνει κάτι ανάλογο, οποιαδήποτε παρέμβαση της ΕΚΤ στις αγορές θα «διαβαστεί» σαν νομισματοποίηση του χρέους με άμεσες επιπτώσεις την «άγρια» απαξίωση της συναλλαγματικής ισοτιμίας του ευρώ, τον πληθωρισμό, το χρηματοπιστωτικό σύστημα, κ.λπ. Και επειδή η Γαλλία είναι η Γαλλία, δηλαδή η «καρδιά» του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος του ευρώ, αυτό θα σημάνει την διάχυση του προβλήματος στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα, που θα κάνει την κρίση του 2008 – 2012 να μοιάζει… με παιδική χαρά.
Με απλά λόγια η Moody’s, «σοφά» ποιώντας για λογαριασμό των αγορών κεφαλαίου, απέφυγε προς το παρόν να ανάψει άλλο ένα φυτίλι, σε μία μπαρουταποθήκη έτοιμη να πάρει φωτιά. Μια μπαρουταποθήκη που το δημόσιο χρέος των χωρών της ΟΝΕ από τη μία μεριά, έχει αρχίσει συνολικά να αμφισβητείται οριζόντια στο Διεθνές Νομισματικό Σύστημα. Και από την άλλη, έχει αρχίσει να ξετυλίγεται το κουβάρι της ευθείας αμφισβήτησης στα χρηματιστήρια, για το κατά πόσο το ήδη αμύθητο χρέος των Hyperscalers της AI, είναι κάτι που οι αγορές μπορούν ακόμα να το εμπιστεύονται σαν επενδυτικό προορισμό.
Αν το 2008 ήταν «πρόβλημα» από το οποίο το σύστημα δεν έχει ποτέ συνέλθει, καθώς έχει προηγηθεί το ξεθεμελίωμα του συστήματος το 1971, ο «φόβος» που προκαλεί η πιθανότητα της συνάντησης αυτών των δύο «όρων» της παρούσας κρίσης, είναι κάτι που κανείς στις αγορές κεφαλαίου δεν θέλει ούτε καν να σκεφτεί ότι μπορεί να συμβεί …
Με άλλα λόγια η Moody’s δεν υποβάθμισε την Γαλλία γιατί τα δεδομένα δεν το απαιτούσαν, αλλά γιατί θα ήταν πολύ επικίνδυνο για «όλους» να το κάνει αυτή την στιγμή, βάζοντας μπουρλότο στην ευρωπαϊκή αγορά χρέους.