Βιβλιοπαρουσίαση Κατερίνα Μάτσα
ΜΑΡΙΑ ΦΑΦΑΛΙΟΥ, Ψυχ-ιατρική από τα κάτω και η περίπτωση ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟ, εκδ. ΠΕΨΑΕΕ, 2026
Ένα βιβλίο γραμμένο με μεράκι, ένας καλαίσθητος τόμος όπου αποτυπώνονται πολύμορφα εγχειρήματα στο χώρο της αποκατάστασης και της κοινωνικής επανένταξης ψυχικά ασθενών.
Περιγράφονται με μεγάλη γλαφυρότητα οι συνεργασίες, οι δικτυώσεις, οι πρωτοβουλίες, οι συναντήσεις, οι καλλιτεχνικές και εκπαιδευτικές δραστηριότητες που ανάπτύχθηκαν από τον μη κερδοσκοπικό οργανισμό ΚΑΛΕΙΔΟΣΚΟΠΙΟ στα 20 χρόνια της λειτουργίας του (1995 – 2014), με ψυχή την ίδια τη Μαρία Φαφαλιού, που είχε την ικανότητα να συσπειρώνει στη δράση άτομα και φορείς. Μέσα απο αυτές τις δράσεις, στη διοργάνωση των οποίων συμμετείχαν ισότιμα και άτομα με ψυχιατρική εμπειρία, αναδεικνύεται το πραγματικό νόημα της φροντίδας και της ένταξης στον κοινωνικό ιστό με σεβασμό στην προσωπικότητα και την αξιοπρέπεια των ευάλωτων ατόμων. Όπως έλεγε ο ψυχίατρος Χάρης Βαρουχάκης, που αγωνίσθηκε μέσα στο ΨΝΑ για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών, ο κεντρικός στόχος είναι η ανάδειξη του χαμένου προσώπου αυτών των ανθρώπων.
Η Μαρία Φαφαλιού με αγάπη και νοσταλγία ανασύρει από τη μνήμη και τα αρχεία της έναν ολόκληρο κόσμο, σπουδαίες εμπειρίες από τα κάτω, μια άλλη ψυχιατρική ενάντια στον ιατροκεντρισμό και το βιολογικό αναγωγισμό, έναν τρόπο σκέψης και δράσης λειτουργών της ψυχικής υγείας, συλλογικό και πολιτικό, με επίκεντρο τον άνθρωπο, εκεί που δόθηκε πραγματικά η μάχη της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, πέρα από προκαθορισμένους ρόλους, αξιώματα και χρηματοδοτικά πρωτόκολλα.
Με πρωτοβουλία του «Καλειδοσκόπιου» δημιουργήθηκαν συνεταιρισμοί, εργαστήρια προεπαγγελματικής και επαγγελματικής κατάρτισης, θεραπευτικές συνεργατικές μονάδες και αργότερα κοινωνικοί συνεταιρισμοί περιορισμένης ευθύνης, που κατάφεραν να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας για εκατοντάδες ασθενείς. Οργανώθηκαν χαριστικά και ανταλλακτικά παζάρια, εκθέσεις ζωγραφικής ατόμων με ψυχιατρική εμπειρία, εκθέσεις παιδικής ζωγραφικής με θέμα την αναπηρία, ανοιχτές εκδηλώσεις όπου άτομα με ψυχιατρική εμπειρία συνομίλησαν με το κοινό, ποιητικές βραδιές και άλλα. Εκδόθηκαν σπουδαίες ποιητικές συλλογές, «το ρούχο της αθωότητας», «το ταξίδι της ψυχής», «η ψυχική υγεία μέσα από μαντινάδες, ρίμες και ριζίτικα». Οργανώθηκαν εκδηλώσεις με αφορμή το κλείσιμο του Ψυχιατρείου στα Χανιά και τη δημιουργία δομών μέσα στην κοινότητα, με στόχο την ανάδειξη νέων ψυχιατρικών παραδειγμάτων. Αναπτύχθηκαν πρακτικές ενδυνάμωσης στην κοινωνική πολιτική για ένα νέο τρόπο εκπαίδευσης των επαγγελματιών ψυχικής υγείας με εκπαιδευτές τους χρήστες υπηρεσιών ψυχικής υγείας, αξιοποιώντας ανάλογες εμπειρίες από το εξωτερικό.
Όπως λέει στην Εισαγωγή η συγγραφέας, το «καλειδοσκόπιο» έκλεισε τον κύκλο του, δίνοντας βήμα στους ψυχικά πάσχοντες και τις άλλες ευπαθείς ομάδες και χτίζοντας γέφυρες με την κοινωνία. Οι νέοι επαγγελματίες ψυχικής υγείας καλό θα ήταν να εμπνευσθούν από όλα αυτά και ν’ ανοίξουν νέους ορίζοντες στο χώρο της ψυχικής υγείας. Και κλείνει με το ποίημα του Δημήτρη Βρεττάκου μέσα από το Δρομοκαῒτειο:
«Σ’ αμφίδρομη αστραπή κρέμεται η αγάπη σαν πετρολούλουδο στο χείλος του γκρεμού. Κι αν τ’ όνειρο έχει ωριμάσει μέσα σου κι οι γύρω σου τ’ αρνιούνται ψάξε για νέο ορίζοντα»