Ο κόσμος μας κι ο κόσμος της απανθρωπίας
του Θόδωρου Κουτσουμπού
Μια διαδικτυακή δημοπρασία φωτογραφιών κάποιου συλλέκτη στο Βέλγιο προκάλεσε πολιτική έξαψη στην Ελλάδα. Από το βράδυ του Σαββάτου 14 Φεβρουαρίου 2026, οι φωτογραφίες των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών της Καισαριανής συγκλονίζουν όλη την Ελλάδα, ενώ προκαλούν το μίσος των φασιστών, ανοικτών και κρυμμένων πίσω από πλαστούς διαδικτυακούς λογαριασμούς και των συμπλεόντων με την “Ομάδα Αλήθειας” της ΝΔ. Τις φωτογραφίες λέγεται ότι είχε τραβήξει κάποιος Γερμανός λοχίας ονόματι Χέρμαν Χόϊερ, που τότε υπηρετούσε στην Βέρμαχτ.
Οι εικόνες των 200 προκαλούν δέος, συγκλονισμό. Tα παλικάρια βαδίζουν προς το θάνατο παλικαρίσια, στέκονται μπροστά στο ναζιστικό εκτελεστικό απόσπασμα στον τοίχο της Καισαριανής παλικαρίσια, κάποιοι σηκώνουν την γροθιά ψηλά – φασίστες δεν σας φοβόμαστε. Η εικόνες ζωντανεύουν τις μαρτυρίες ότι πριν την εκτέλεση ψάλανε (η πλειοψηφία) τον εθνικό ύμνο, ενώ μια μειοψηφία (οι τροτσκιστές) τον ύμνο της Διεθνούς.
Την ίδια νύκτα, το μνημείο των 200 στην Καισαριανή δέχθηκε την επίθεση φασιστών με σφυριά. Το μίσος των ζώντων φασιστών ενώνεται με το μίσος και τον φιλογερμανισμό των προκατόχων τους, ιδεολογικών και φυσικών. Και στο διαδίκτυο, κατακλυσμός από μίσος και χυδαιότητες κατά των εκτελεσμένων κομμουνιστών.
Στην απαίτηση να παρέμβει το ελληνικό κράτος να αποκτήσει το μοναδικό φωτογραφικό υλικό από την αιματηρή εκτέλεση των 200 της Πρωτομαγιάς του 1944, τελικά, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος ανακοίνωσε ότι το ελληνικό κράτος θα παρέμβει για την απόκτηση φωτογραφιών των… “αντιστασιακών”!
Σε τούτο το σημείο είναι ορθή η κριτική του ΚΚΕ για τον φόβο των κυβερνώντων να παραδεχθούν ότι οι 200 ήταν κομμουνιστές και όχι γενικά αντιστασιακοί. Στην πραγματικότητα, με την τυπική έννοια της λέξης δεν ήταν αντιστασιακοί γιατί δεν τους δόθηκε η δυνατότητα να συμμετάσχουν στην ένοπλη αντίσταση των συντρόφων τους κατά των Γερμανο-Ιταλών και Βουλγάρων φασιστών, αφού, η κυβέρνηση του δικτάτορα Μεταξά τούς είχε έγκλειστους στις φυλακές -στην Ακροναυπλία- και μετά, με την κατάληψη της Ελλάδας τους παρέδωσαν στους Ιταλούς φασίστες και στη συνέχεια τους Γερμανούς ναζί.
Το τυχαίο, η πώληση φωτογραφιών από την κατοχή της Ελλάδας στο eBay, ήλθε να εξάψει τα πάθη και να συμπλεχθεί με την αναγκαιότητα της ιστορικής στιγμής. Το παρελθόν με την παρούσα στιγμή. Ο ελληνικός εμφύλιος δεν τέλειωσε, ούτε με την Βάρκιζα και την παράδοση των όπλων τον Φλεβάρη του 1945, ούτε με τη διαταγή “τα όπλα παρά πόδας” του 1949. Μια λεπτή κόκκινη γραμμή διαπερνά μνήμες, ιστορίες, πάθη, την πολιτική, την ηθική, το κοσμοείδωλο του καθενός και καθεμιάς, όλη την κοινωνία. Ο ελληνικός εμφύλιος συνεχίστηκε, όπως και η καταστολή, της Δεξιάς τρομοκρατίας, βίας και νοθείας και τη δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και του Σωτήρη Πέτρουλα. Συνεχίστηκε και κορυφώθηκε την επόμενη δεκαετία, με τη χούντα και μετά την ανατροπή της με τους φασίστες βασιλοχουντικούς, με τους “Κένταυρους” της ΝΔ και δολοφόνους του Τεμπονέρα, με την απόπειρα της ναζιστικής δολοφονικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή να “κυριαρχήσουν στους δρόμους” και σε συνοικίες – σύμβολα. Συνεχίστηκε και από την πλευρά των καταπιεσμένων μαζών, των εργατών και των φοιτητών με τους μεγάλους αγώνες των Ιουλιανών το 1965, με την αντιδικτατορική πάλη και το Πολυτεχνείο, τους ταξικούς αγώνες του βιομηχανικού προλεταριάτου στη Μεταπολίτευση, στους κοινωνικούς αγώνες, στην εξέγερση του 2008 και τους μαζικούς αγώνες κατά των μνημονίων, στο αντιφασιστικό κίνημα, ιδίως μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα – συνεχίζεται με την αντίσταση στην κρατική και παρακρατική φασιστική βία.
Και τι διαφορά ήθους! Οι κομμουνιστές ενώπιον του εκτελεστικού αποσπάσματος κοιτάζουν τον κόσμο με θάρρος. Με καθαρά μάτια με πίστη στην ιστορική δικαίωση. Τα φασιστοειδή μπροστά στο δικαστήριο που τους δίκασε και στο παρόν που τους δικάζει σε δεύτερο βαθμό, με πόση ευκολία αποποιούνται τις πράξεις και τις διακηρύξεις τους για να ελαφρύνουν τις ποινές τους. Άνθρωποι και ανθρωπάρια ζυγίζονται στη ζυγαριά της ιστορίας.
Ο αγώνας εναντίον του κράτους της αδικίας και ταξικής εκμετάλλευσης, εναντίον του φασισμού, και της μήτρας που τον γεννάει, του καπιταλισμού στην κρίση, σήψη και παρακμή συνεχίζεται – με καινούργια ορμή και δύναμη, τη δύναμη που δίνει η καθαρή ματιά, το περπάτημα δίχως φόβο προς τον θάνατο, των ανθρώπων που μάχονται για μια αξιοβίωτη ζωή και όχι απλώς για την επιβίωση κρυμμένοι, καταχωνιασμένοι και γονατιστοί.
Ένα μάθημα για την ιστορία
Λέγεται ότι το παρελθόν, έχει παρέλθει και κανείς δεν μπορεί να το αλλάξει. Παραμένει εκεί αναλλοίωτο. Ό,τι μπορείς να αλλάξεις είναι στο παρόν, στο τώρα και να προετοιμαστείς για αλλαγές στο μέλλον που δεν έχει ακόμη έλθει…
Όμως, η αποκάλυψη των φωτογραφιών, ένα εντελώς τυχαίο γεγονός, φαίνεται να αλλάζει την εικόνα του παρελθόντος, το αναδιαμορφώνει, μεταβάλλει την αντίληψη που έχουμε για το παρελθόν. Η ιστορία, κατά την Μπενγιαμινική αντίληψη, είναι ένα πεδίο μάχης – ουσιώδες μέρος της ταξικής πάλης που διέπει την χωρισμένη σε τάξεις κοινωνία. Και δεν θα αφήσουμε να την σκυλέψουν οι φασίστες και η ταξική κυριαρχία, ούτε θα την αφήσουμε στον κομφορμισμό ή στον σταλινισμό για να την εμπορεύεται.
Οι 200 ήρωες της Καισαριανής σε τούτους τους κρίσιμους καιρούς, σε μια αιχμή της παγκόσμιας ιστορίας -και καταβύθισης του κόσμου σε έναν Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο- ρίχνουν νέο φως στην ιστορία και στον παρόντα χρόνο.
Η ιστορία ξανά αναζωογονείται διαμορφώνοντας μια νέα εικόνα του κόσμου, μια νέα κοσμοεικόνα – οδηγό στην πράξη τώρα, στην πράξη που αλλάζει τον κόσμο, το μέλλον, ξεμπλοκάροντας τον μπλοκαρισμένο δρόμο της ιστορίας, της Μεταπολίτευσης στην Ελλάδα, και ακόμη ευρύτερα, της ιστορίας και του μέλλοντος του κομμουνισμού. Του κομμουνισμού ως μαχόμενο κίνημα άρνησης του παρόντος και κατάργησης της υπάρχουσας κατάστασης των πραγμάτων.
Οι 200 ήρωες του κομμουνισμού έρχονται για να δώσουν νέα ώθηση στον αγώνα για την πανανθρώπινη τη λευτεριά – την κοινωνική απελευθέρωση από κάθε είδους καταπίεση και εκμετάλλευση.
Τα καθαρά πρόσωπα των μελλοθάνατων, που βαδίζουν προς τον θάνατο διεκδικώντας τη ζωή, είναι σε τρομερό κοντράστ, με την επίσημη κοινωνία, την τοτινή και την τωρινή. Με τον δολοφονικό ναζισμό, που επιχειρεί μια νέα τάξη βασισμένη στον τρόμο, τον παραληρηματικό εθνικισμό, τον ρατσισμό, τα στρατόπεδα βιομηχανικής εξόντωσης. Σε κοντράστ με την “κοινωνία” των φασιστών, των μαυραγοριτών, των δωσίλογων και των λαδέμπορων, των “καθώς-πρέπει” υποταγμένων στις εξουσίες. Και τότε και τώρα. Οι κοινωνικές τάξεις γεννούν στις διάφορες εποχές τους εκπροσώπους τους. Το προλεταριάτο γεννά τους ήρωές του. Τους 200 κομμουνιστές της Καισαριανής. Η παρακμασμένη μπουρζουαζία ξερνά ό,τι αχώνευτο έχει αφήσει η νεωτερικότητα, από τον αντισημιτισμό και τους νόμους περί καθαρότητας του αίματος και τους διωγμούς των Εβραίων από την Ισπανία το 1492 μέχρι την γενοκτονία των Παλαιστινίων στη Γάζα σήμερα, τους Νετανιάχου και Τραμπ και τα δολοφονικά pushbacks στο Αιγαίο κατά των μεταναστών και των προσφύγων.
Δύο κόσμοι ασύμβατοι, ανταγωνιστικοί και εχθρικοί. Δεν θα αφήσουμε την καταβύθιση του κόσμου στη βαρβαρότητα ενός νέου παγκοσμίου πολέμου και στο φασισμό.
Η ιστορική αλήθεια
Προϋπόθεση μιας μαχητικής επαναστατικής ταξικής αντεπίθεσης είναι να είμαστε ειλικρινείς με την ιστορία. Γιατί η “Καισαριανή” με τους 200 ήρωες της Πρωτομαγιάς -σε αντίποινα για την πετυχημένη δράση των ανταρτών του ΕΛΑΣ έξω από τους Μολάους της Λακωνίας και την εκτέλεση σε μάχη του υποστράτηγου των κατοχικών δυνάμεων Κρεχ-, δεν αποκαλύπτει μόνο την κτηνωδία των ναζί και το θάρρος των κομμουνιστών. Δεν αποκαλύπτει μόνο τον αγριανθρωπισμό και δουλικότητα των Ελλήνων συνεργατών των Γερμανών ναζί και δολοφόνων, όπως ο Παπαδόγγονας και οι χίτες του, που σκότωσαν 100 κομμουνιστές για “εκδίκηση” για το χαμό των αφεντάδων τους.
Η ιστορία των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών στην Καισαριανή έχει και τη σκοτεινή προϊστορία της που πρέπει να αντιμετωπιστεί. Σημειώσαμε παραπάνω ότι σωστά το ΚΚΕ κατηγορεί την κυβέρνηση ότι δεν τολμά να παραδεχθεί πως οι 200 εκτελεσμένοι της Καισαριανής ήταν κομμουνιστές και όχι γενικά αντιστασιακοί. Η ιστορική αλήθεια είναι ότι όχι μόνο οι 200 της Καισαριανής που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς, αλλά και οι 107 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν από τους Ιταλούς φασίστες σε αντίποινα για την ανατίναξη του τούνελ της σιδηροδρομικής γραμμής στο Κούρνοβο και άλλοι ακόμη, μέχρι τους 650 που κρατούνταν στην Ακροναυπλία φυλακισμένοι από τη Μεταξική δικτατορία και τους παρέδωσαν στις κατοχικές δυνάμεις των Ιταλών, θα μπορούσαν να έχουν δραπετεύσει. Τις μέρες του βομβαρδισμού του Ναυπλίου και του χάους που δημιουργήθηκε, οι φυλακισμένοι θα μπορούσαν να δραπετεύσουν. Οι τροτσκιστές κρατούμενοι στην Ακροναυπλία και επίσης στελέχη του ΚΚΕ όπως ο Γιάννης Μανούσακας, έχουν καταγγείλει τον ρόλο του Γιάννη Ιωαννίδη και του Βασίλη Μπαρτζιώτα που μέχρι και φρουρά έβαλαν για να μην δραπετεύσουν οι φυλακισμένοι και δη οι τροτσκιστές. Οι ιστορικές επεξεργασίες του ΚΚΕ τηρούν σιγή ιχθύος επ’ αυτού.
Οι τροτσκιστές ναι, ήταν μειοψηφικό ρεύμα, όμως ήταν ένα κομμουνιστικό ρεύμα μέσα στον ταξικό αγώνα, ήταν φυλακισμένοι ως κομμουνιστές από τη Μεταξική φασιστική δικτατορία και ήταν επίσης ανάμεσα στους εκτελεσμένους κομμουνιστές. Είχαν τη δική τους συνεισφορά αίματος για τον κομμουνισμό, για την διαρκή επανάσταση και το διεθνισμό… Δώδεκα στην Καισαριανή (7 τροτσκιστές και 5 αρχειομαρξιστές) και τέσσερις τροτσκιστές στο Νεζερό/Κούρνοβο, ανάμεσά τους ο πρώτος γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Παντελής Πουλιόπουλος που με συκοφαντίες είχε διαγραφτεί από το ΚΚΕ και με συκοφαντίες αντιμετωπίστηκε, αυτός και οι σύντροφοί του ακόμη και μετά τον ηρωικό του θάνατό.
Έχουμε σημειώσει και αλλού ότι τα πρώτα χρόνια μετά την πτώση της χούντας το ΚΚΕ και οι δήμαρχοί του στην Καισαριανή αρνούνταν ακόμη και την εκφώνηση των ονομάτων των εκτελεσμένων τροτσκιστών και η τότε ΕΔΕ (πρόδρομο σχήμα του ΕΕΚ) φώναζε τα ονόματα των νεκρών με την ντουντούκα. Τώρα, με αφορμή τις φωτογραφίες και τη δήλωση του κυβερνητικού εκπροσώπου για τους “αντιστασιακούς”, το ΚΚΕ μιλάει για τους 200 κομμουνιστές, χωρίς καμμία αναφορά στην ύπαρξη των τροτσκιστών ανάμεσα στους εκτελεσμένους. Αλλά οι τροτσκιστές, και οι αρχειομαρξιστές, διπλά κυνηγημένοι, ήταν εκεί και πέθαιναν τραγουδώντας τη Διεθνή. Και ήταν κι άλλοι κομμουνιστές – ανένταχτοι ή διαγραμμένοι από το ΚΚΕ. Στην πραγματικότητα τα μέλη του ΚΚΕ στο θυσιαστήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1945 ήταν 157. Ανάμεσα στους 200 είναι επίσης ο Στέλιος Σκλάβαινας, γνωστός για το σύμφωνο Σκλάβαινα – Σοφούλη ταξικής συνεργασίας με τους φιλελεύθερους, που το ΚΚΕ χρειάστηκε οκτώ δεκαετίες για να τον “αποκαταστήσει” στα ψιλά του Ριζοσπάστη. Τον Παντελή Πουλιόπουλο με μια δήλωση τοπικού στελέχους στη Θήβα φάνηκε να τον μισοαποκαθιστούν όμως αυτά δεν είναι παρά γραφειοκρατικά παιχνίδια με την ιστορία, τακτοποιητικές τακτικές για να μην χρεώνονται το πολιτικό κόστος. Είναι αναγκαίο να ειπωθεί όλη η ιστορία, όχι τα μισόλογα, οι μισοαλήθειες κι οι γραφειοκρατικές τακτοποιήσεις που στην καθημερινή πολιτική δράση δεν έχουν καμία αξία, αφού η σταλινική μέθοδος συκοφάντησης των διαφορετικών πολιτικών τάσεων και οργανώσεων συνεχίζεται.
Για τη ματωμένη Πρωτομαγιά του 1944 διάβαζε: