ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑ

 

«Δε θα γίνουμε η γενιά της φτώχειας, της ανεργίας και των διαλυμένων πανεπιστημίων». Ορίστε μερικά από τα πλέον «ριζοσπαστικά» αιτήματα που προτάσσει το φοιτητικό κίνημα… όταν είναι στα πάνω του! Ή ακόμα «Μάχη για τα δικαιώματά μας για ανατρεπτικό φοιτητικό κίνημα». «Δουλειά με δικαιώματα». «Δημόσια και δωρεάν παιδεία για όλους». «Καμία περικοπή σε μέριμνα/παροχές». «Πτυχία με αξία, ανθρώπινοι ρυθμοί σπουδών»… Και που και που το κεντρικό σύνθημα μαξιμάρεται με «χωρίς μνημόνια, χρέος, Ε.Ε., φασισμό» όταν επιθυμείται να μπει και ένας αντι-ιμπεριαλιστικός τόνος. Μερικές φορές ακούμε και το «πρόσφυγες καλοδεχούμενοι». Και, τέλος, «Το άσυλο ανήκει σε όλο το λαό». Ή «Το φοιτητικό κίνημα ούτε ποινικοποιείται ούτε καταστέλλεται»…
Είτε ναι είτε όχι, το φοιτητικό κίνημα -ενώ παλεύει να ανασυγκροτηθεί- απέχει κατά πολύ από την πραγματικότητα του ελληνικού πανεπιστημίου. Σίγουρα η δημόσια παιδεία είναι, και πρέπει να είναι, αναπόσπαστο κομμάτι ενός κινήματος που αυτοπροσδιορίζεται ως ανατρεπτικό. Ακόμα πιο σημαντικό είναι η διασφάλιση του πανεπιστημιακού ασύλου σε καιρούς που η καταστολή βαθαίνει και διευρύνεται όλο και περισσότερο. Επίσης, σαφώς και είναι θετική η αλληλεγγύη στους πρόσφυγες (με τις όποιες επιπολαιότητες), για το στοιχειώδες του να εκφραστεί η αλληλεγγύη για τους κατατρεγμένους του πολέμου, της φτώχειας και της τρομοκρατίας (στην αισιόδοξη εκδοχή που η αφίσα μιλάει για ανοιχτά σύνορα). Όταν πάλι ο λόγος πάει να ανοίξει στο κεντρικό πολιτικό πεδίο καταλήγει γραφικός με τα γνωστά αντικυβερνητικά, αντιμνημονιακά και αντι-ΕΕ συνθήματα, όταν το σύνθημα για «φοιτητές-εργατιά, μια φωνή και μια γροθιά» προσγειώνεται άτσαλα στο έδαφος. «Πτυχία με αξία και δουλειά με δικαιώματα» σίγουρα! Ποιός δε θέλει να ‘χει δουλειά να ζει; Ποιά πτυχία όμως, και για ποιές δουλειές μιλάμε;
Ας το πούμε ξεκάθαρα! Το ελληνικό πανεπιστήμιο είναι οργανικό κομμάτι του κράτους και του κεφαλαίου. Ζει και εργάζεται για την αναπαραγωγή του. Είναι ο λόγος που υπάρχει ακόμα. Είναι εκεί που διαμορφώνονται οι σύγχρονες κρατικές πολιτικές και το προσωπικό τους, που νομιμοποιείται με ”επιστημονικό” πρόσχημα η κυρίαρχη ιδεολογία του καπιταλισμού και της κρίσης του, είναι εκεί που θεμελιώνονται οι κρατικές ”αλήθειες”. Είναι με μια λέξη ο στρατευμένος και στρατηγικός του ρόλος στην διαχείριση της κρίσης. Για να το πούμε απλά είναι η θερμοκοιτίδα όπου εφευρίσκονται, ερμηνεύονται, αναλύονται και προωθούνται οι σύγχρονες οικονομικές πολιτικές, οι πολιτικές εσωτερικής ασφάλειας και οι διεθνείς σχέσεις!
Αρκεί μια απλή αντικατάσταση όρων για να καταλάβουμε καλύτερα την κυρίαρχη απάτη. Ας δοκιμάσουμε να βάλουμε στη θέση του όρου ”οικονομική ανάπτυξη” και ”έξοδος από τα μνημόνια” την υποτίμηση της εργασίας, και στον όρο ”εσωτερική ασφάλεια” τη φράση κρατική καταστολή. Ας δοκιμάσουμε επίσης να αντικαταστήσουμε τον όρο ”διεθνείς σχέσεις” με τον πόλεμο εναντίον των μεταναστών, παράλληλα με την ελληνική κρατική επεκτατικότητα στη γύρω περιοχή και τη συμμετοχή του ελληνικού κράτους στα παγκόσμια ιμπεριαλιστικά πλάνα. Αν ρίξουμε μια ματιά στα προγράμματα σπουδών, ή ακόμα περισσότερο στα μεταπτυχιακά προγράμματα (που χρημοτοδοτούνται και έχουν άμεση ανταπόκριση στην αγορά εργασίας για τους πιο ”ικανούς φοιτητές”) και τέλος αν προσέξουμε τα ανθρωπιστικά προγράμματα σπουδών (που ξεπλένουν την εικόνα ελληνικού πανεπιστημίου προς τα έξω), δεν είναι δύσκολο να αντιληφθούμε την αναγκαιότητα πανεπιστημίων στην υπηρεσία αναπαραγωγής του κεφαλαίου, της νομικής συνέχειας του κράτους και της κατασκευής εκσυγχρονιζόμενης κυρίαρχης ιδεολογίας. Καμιά διανοητική εργασία δεν προλεταριοποιείται, αντίθετα υπερκοστολογείται, αρκεί να έχει υλικό αντίκρυσμα εκεί που χρειάζεται.
Τι κι αν μιλάμε για διοίκηση επιχειρήσεων και οικονομικές σχολές, τι κι αν μιλάμε για δικαστικούς κλάδους και εγκληματολογία, ή ακόμα για δημόσια διοίκηση και διεθνείς σχέσεις… Είτε μιλάμε για αστική και πολιτική γεωγραφία ή για ιατρικές και φαρμακευτικές σχολές, αλλά είτε ακόμα και για τεχνικές ή τεχνολογικές, το όλο σκηνικό θα μπορούσε να μυρίζει υλικοτεχνική σύνδεση με τις κρατικές και κεφαλαιοκρατικές επιταγές. Γιατί όταν ο συνολικός πλούτος μιας κοινωνίας συγκεντρώνεται στα χέρια των λίγων, δεν μπορεί παρά να συμβαίνει το ίδιο και με τον τρόπο αναπαραγωγής αυτού ακριβώς του πλούτου: την επιστήμη και τον έλεγχό της! Γιατί είναι ακριβώς οι σχέσεις εξουσίας που βάζουν την παραγωγή γνώσης στην υπηρεσία της οικονομικής παραγωγής και των αφεντικών της, και όχι στη υπηρεσία του ίδιου του ανθρώπου. Για να μην αναφερθούμε στις αστυνομικές και στρατιωτικές ακαδημίες, που ουσιαστικά είναι η πρώτη ύλη της καπιταλιστικής επιστήμης. Και εδώ καταγράφουμε ένα υποτυπώδες δείγμα των ακαδημαϊκών αντικειμένων στην υπηρεσία του αστικού κράτους. Η καπιταλιστική επιστήμη δεν είναι ζήτημα θεωρητικό, έχει σάρκα και οστά, και τη ζούμε στο πετσί μας. Γιατί πρέπει να γίνει σαφές πως η αξιολογική ουδετερότητα της ”γνώσης” είναι ένας από τους μεγαλύτερους μύθους της ακαδημαϊκής μόδας. Είναι ένα καλά σερβιρισμένο αφήγημα στην υπηρεσία του στρατιωτικο-αστυνομικού συμπλέγματος και των αναγκών της καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης.
Η γενιά, λοιπόν, της φτώχειας και της ανεργίας δεν είναι ένα αφηρημένο αφήγημα μιας γενικής και αόριστης κρίσης ή μιας κακοστημένης οικονομίας. Το αντίθετο! Είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο! Διαμορφώνεται στον πυρήνα του, στα ακαδημαϊκά αμφιθέατρα, και είναι απόρροια της ”Αλήθειας” που κατασκευάζεται και αναπάραγεται μέσα σ’ αυτά από το ακαδημαϊκό προσωπικό για τους μελλοντικούς διαχειριστές του συστήματος. Την ίδια στιγμή που για το κομμάτι της φοιτητικής πλειοψηφίας αυτό που καραδοκεί είναι εργασιακή επισφάλεια και αυταπάτες κοινωνικής ανέλιξης.
Το γενικό αίτημα για δημόσια και δωρεάν παιδεία είναι σωστό! Κανένας δεν μάχεται για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια – αν εξαιρέσουμε τους ιδιοκτήτες τους. Το φοιτητικό κίνημα όμως που εξαντλείται στο δίλημμα δημόσια ή ιδιωτικά πανεπιστήμια είναι καταδικασμένο να ηττηθεί, στο βαθμό που δεν αγγίζει την καρδιά του ζητήματος: το θεσμικό ρόλο του αστικού πανεπιστημίου για τον ίδιο τον καπιταλισμό και το κράτος του. Γι’ αυτό ακριβώς η κουβέντα που συχνά ανοίγει περί διάλυσης των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων είναι αποπροσανατολιστική. Το σύνθημα για «πανεπιστήμιο των αναγκών μας» πιο πολύ θολώνει τα νερά διεκδικώντας ψήφους απ’ τους φοιτητές, παρά εμπλέκει τους ίδιους στην ταξική πάλη.
Ένα ανατρεπτικό φοιτητικό κίνημα είναι πάνω απ’ όλα αντικαπιταλιστικό και επαναστατικό! Γίνεται ανατρεπτικό όταν θέτει επί τάπητος το ζήτημα της σύνδεσης του ίδιου το πανεπιστημιακού θεσμού με τις οργανικές ανάγκες του κράτους και του κεφαλαίου, και δεν αναλώνεται μονοπωλιακά στην πολιτική του ατζέντα για καλυτέρευση της ποιότητας και των συνθηκών των σπουδών. Γίνεται ανατρεπτικό όταν αντί να μεταρρυθμίσει το αστικό πανεπιστήμιο, αρχίζει να ριζοσπαστικοποιείται επί της ουσίας, ώστε να συμμετέχει καθοριστικά στην ταξική πάλη, για την ανατροπή του καπιταλισμού, του κράτους και των θεσμών του.
Χρήστος Μ.