Σχετικά άγνωστη είναι η φυσιογνωμία του Σεργκέι Κάμενεφ και γενικότερα η ιστορία του Kόκκινου Στρατού από την αρχή της Οκτωβριανής Επανάστασης ως τον Β’ ΠΠ στην κομμουνιστική αριστερά στην Ελλάδα. Ο Σ. Κάμενεφ ήταν ένας από τους πρωταγωνιστές του εμφυλίου πολέμου στη Ρωσία και ένας από τους πρώτους αρχιτέκτονες του στρατιωτικού δόγματος που υιοθέτησε ο Κόκκινος Στρατός.
Ο Σεργκέι Κάμενεφ -δεν έχει κάποια συγγένεια με τον ηγέτη των Μπολσεβίκων Λεβ Κάμενεφ- πριν την Οκτωβριανή Επανάσταση ήταν άριστος στρατηγός της Ρώσικης Αυτοκρατορίας. Δίδασκε τακτική και τοπογραφία σε στρατιωτικές σχολές ενώ συμμετείχε σε πολυάριθμα γυμνάσια και ασκήσεις πεδίου, γεγονός που διεύρυνε σημαντικά την κατάρτισή του ως αξιωματικού του γενικού επιτελείου και διοικητή. Μελέτησε επίσης σε βάθος την εμπειρία του Ρωσο-Ιαπωνικού πολέμου του 1904-1905.
Στη διάρκεια της Οκτωβριανής επανάστασης και της απόκρουσης των αντεπαναστατικών “λευκών” και των ιμπεριαλιστικών στρατιών γίνεται ένας απο τους πρώτους επαγγελματίες στρατιωτικούς που προσχώρησαν εθελοντικά στον Κόκκινο Στρατό, ενώ και πιο πριν ήταν δραστήριος στις συνελεύσεις των σοβιέτ εργατών-αγροτών και αξιωματικών. Εκεί έρχεται αντιμέτωπος με όλες τις αδυναμίες που αντιμετώπιζε ο νεοϊδρυθείς υπό την καθοδήγηση του Τρότσκι στρατός των εργατών και αγροτών. Το καθήκον του ήταν να επιβάλει την στρατιωτική πειθαρχία καθαρίζοντας τον στρατό κυρίως από παραβατικά στοιχεία που βρίσκονταν συνήθως σε κατώτερες θέσεις του στρατού και είχαν στρατολογηθεί εθελοντικά πιστεύοντας ότι θα μπορούν να γίνουν πλιατσικαδόροι με την προστασία του στρατού στη διάρκεια των μαχών. Επίσης, η καταπολεμηση του φαινομένου της “παρτιζαντζίνας” («partizanshchina») όπου πολλές μονάδες ενεργούσαν αυτόνομα και αρνούνταν να εκτελέσουν διαταγές. Διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο στη μετάβαση του Κόκκινου Στρατού από μια εθελοντική πολιτοφυλακή ατάκτων σε έναν συγκεντρωτικό, πειθαρχημένο και σύγχρονο τακτικό στρατό.
Τον Αύγουστο του 1918, ο Κάμενεφ διορίστηκε βοηθός του στρατιωτικού ηγέτη της Δυτικής γραμμής άμυνας, Βλαντίμιρ Εγκόριεφ, και στρατιωτικός διοικητής της περιφέρειας του Σμολένσκ, έχοντας υπό τη δικαιοδοσία του τις υποπεριφέρειες του Νέβελ, Βιτέμπσκ και Ρόσλαβλ. Το καθήκον του Κάμενεφ εκείνη την περίοδο ήταν να αναλάβει τον έλεγχο των επαρχιών της κυβερνητικής επαρχίας του Βιτέμπσκ από τους Γερμανούς που τις εγκατέλειπαν, καθώς και να συγκροτήσει νέες μεραρχίες για τον Κόκκινο Στρατό. Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, υπό την καθοδήγησή του, σχηματίστηκαν η μεραρχία του Βιτέμπσκ και το απόσπασμα του Ρόσλαβλ, τα οποία και στάλθηκαν στο Ανατολικό Μέτωπο.
Σύντομα η προσοχή των στρατιωτικών ανωτέρων του Kόκκινου Στρατού στρέφεται θετικά πάνω του και άρχισε να προάγεται σε σημαντικές θέσεις το φθινόπωρο του 1918. Τότε του ανατίθεται η καθοριστική για τον εμφύλιο πόλεμο θέση του διοικητή του Ανατολικού Μετώπου, διαδεχόμενος τον Γιούκουμς Βατσιέτις 1Αρχιστράτηγος του Σοβιετικού Λετονικού Στρατού, κορυφαίο στέλεχος του Κόκκινου Στρατού. Εκτελέστηκε από την Σταλινική αντεπανάσταση την περίοδο των δικών της Μόσχας, ο οποίος ανέλαβε αρχιστράτηγος. Η μάχη εναντίον των Λευκών δυνάμεων του Κολτσάκ ξεκίνησε στην περιοχή του Βόλγα και ήδη από τον Οκτώβριο του 1918 τα στρατεύματα του μετώπου απώθησαν τον εχθρό προς τα ανατολικά. Στα τέλη του 1918 με αρχές του 1919, ο Κόκκινος Στρατός καταλαμβάνει προσωρινά την Ούφα και το Ορενμπούργκ. Μετά από αυτές τις νίκες ο Κάμενεφ ζήτησε άδεια να διευρύνει την καταδιώξει του Κολτσάκ βαθειά μέσα στην Σιβηρία, αλλά ο Τρότσκι και ο Βατσιέτις, ανώτεροι υπεύθυνοι του Κόκκινου Στρατού, τού το απαγορεύουν φοβούμενοι πιθανή ενέδρα, γεγονός που στο μέλλον το μετανιώνουν και αναγνωρίζουν ότι αποτελούσε μια εξαιρετική ευκαιρία.
Στις 8 Ιουλίου 1919, ο Βατσιέτις (Vācietis) συνελήφθη με την κατηγορία της συμμετοχής σε μια αντεπαναστατική, αντιδραστική οργάνωση της Λευκής Φρουράς, αλλά σύντομα αφήνεται ελεύθερος καθώς η κατηγορία αποδείχθηκε ψευδής. Ο Τρότσκι υποψιαζόταν ότι «δυσαρεστημένος με την απομάκρυνσή του από τη θέση του Αρχιστρατήγου, είχε εμπλακεί σε απερίσκεπτες συζητήσεις με αξιωματικούς του περιβάλλοντός του», ενώ πίστευε επίσης ότι ο Στάλιν βρισκόταν πίσω από τη σύλληψη του Βατσιέτις. Ο Σ. Κάμενεφ έτσι έγινε ο νέος αρχιστράτηγος όλων των σοβιετικών ενόπλων δυνάμεων.
Ο Σ. Κάμενεφ ενώ δεν μπόρεσε να χειριστεί με επιτυχία τις μάχες γύρω απο την Μόσχα, ηγήθηκε του αγώνα σε άλλα μέτωπα – εναντίον του στρατηγού Γιουντένιτς κοντά στην Πετρούπολη, εναντίον των Πολωνών κατά τη διάρκεια του σοβιετο-πολωνικού πολέμου (ο ίδιος ανέπτυξε τα σχέδια για επίθεση στην Πολωνία), εναντίον του στρατηγού Βράνγκελ στο Νότο (στην τελευταία περίπτωση, ο Κάμενεφ συμμετείχε προσωπικά στον σχεδιασμό της επιχείρησης Περεκόπ-Τσονγκάρσκοϊ ). Μετά το τέλος του μεγάλης κλίμακας εμφυλίου πολέμου τον Νοέμβριο του 1920, ο Κάμενεφ ηγήθηκε επιχειρήσεων για την εξάλειψη της ληστείας, των αγροτικών εξεγέρσεων, για την καταστολή της εξέγερσης στην Καρελία (πήγε προσωπικά στο θέατρο των στρατιωτικών επιχειρήσεων). Στάλθηκε στη Μπουχάρα για να καθαρίσει το Κόμμα της Μπουχάρα, τον στρατό και την πολιτοφυλακή από παντουρκικά και πανισλαμιστικά στοιχεία και να κατευθύνει επιχειρήσεις εναντίον του ίδιου του Ενβέρ Πασά. Ενώ βρισκόταν στο Τουρκεστάν, ηγήθηκε επιχειρήσεων εναντίον του κινήματος των Μπασμάτσι κατά την οποία ο Ενβέρ Πασάς, ο οποίος προσπάθησε να συσπειρώσει την αντίσταση με πανισλαμικά συνθήματα, ηττήθηκε και σκοτώθηκε.
Στρατού Λέον Τρότσκι το στράτευμα.
Στην Πολωνία ως Αρχιστράτηγος, σχεδίασε την επίθεση κατά της Βαρσοβίας και ανέθεσε στον Τουχατσέφσκι τη διοίκηση του Δυτικού Μετώπου για την ιστορική επίθεση κατά της Βαρσοβίας. Για να πετύχει το σχέδιο, διέταξε την 1η Στρατιά Ιππικού των Μπουντιόνι και Βοροσίλοφ (που βρισκόταν στα νότια υπό την πολιτική καθοδήγηση του Στάλιν) να μετακινηθεί βόρεια για να υποστηρίξει τον Τουχατσέφσκι. Εκεί δρούσε η επονομαζόμενη κλίκα του Τσαρίτσιν, η «Στρατιωτική Αντιπολίτευση» υπό τον Στάλιν. Κατά την άμυνα του Τσαρίτσιν (1918), αρνούνταν να υπακούσουν σε πρώην τσαρικούς στρατιωτικούς που ήχαν ενταχθεί στον Κόκκινο Στρατό και προτιμούσαν έναν στρατό βασισμένο μόνο στον επαναστατικό ενθουσιασμό και τις τοπικές αντάρτικες μεθόδους. Η «κλίκα του Τσαρίτσιν» (γνωστή και ως «Κλίκα του Ιππικού») ήταν μια ισχυρή, ανεπίσημη ομάδα Σοβιετικών στρατιωτικών και πολιτικών στελεχών που σχηματίστηκε γύρω από τον Στάλιν κατά την άμυνα της πόλης Τσαρίτσιν (του μετέπειτα Στάλινγκραντ) το 1918, κατά τη διάρκεια του Ρωσικού Εμφυλίου Πολέμου.
Η ομάδα αυτή είχε πίστη στον Στάλιν, κοινές στρατιωτικές εμπειρίες και μια βαθιά εχθρότητα προς τους επαγγελματίες στρατιωτικούς και ερχόταν σε πλήρη ρήξη με την κεντρική ηγεσία του Κόκκινου Στρατού (τον Λέον Τρότσκι και τον Σεργκέι Κάμενεφ). Κύριοι ηγέτες αυτής της κλίκας ήταν ο Στάλιν, ο Βοροσίλοφ και ο Μπουντιόνι. Η «κλίκα του Τσαρίτσιν» αγνοούσε συστηματικά τις εντολές του Γενικού Επιτελείου. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το 1920, όταν η άρνησή τους να βοηθήσουν τον Τουχατσέφσκι στη Βαρσοβία συνέβαλε στην ήττα του σοβιετικού στρατού. Στη συνέχεια θα διαφωνήσουν με όλο το στρατιωτικό δόγμα του Τουχατσέφσκι και την εκμηχάνιση του στρατού μόνο και μόνο επειδή αυτοί ήταν “ειδικοί” στο ιππικό και η αντικατάσταση του ιππικού θα τους απομάκρινε από την στρατιωτική ηγεσία.
Η κλίκα του Τσαρίτσιν έπαιξε επίσης μοιραίο ρόλο στην εκκαθάριση του Κόκκινου Στρατού με τον Βοροσίλοφ και τον Μπουντιόνι να κατασκευάζουν τις λίστες θανάτου για χιλιάδες αξιωματικούς. Εξόντωσαν όλη την πρωτοπόρα στρατιωτική ηγεσία που ανδρώθηκε μέσα στον εμφύλιο πόλεμο, φέρνοντας έτσι μοιραία αποτελέσματα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Να σημειωθεί ότι κανένα ανώτερο στέλεχος της κλίκας του Τσαρίτσιν δεν εκτελέστηκε, παρά την εμφανή στρατιωτική τους ανεπάρκεια.
Αυτή λοιπόν η ομάδα, των Βοροσίλοφ, Μπουντιόνι και Στάλιν, αγνοώντας τις διαταγές του στρατηγού Κάμενεφ και προτίμησε να συνεχίσει τη δική της πολιορκία στο Λβιβ/Λβοφ για να κερδίσουν προσωπική δόξα με τίμημα τη συντριβή των Σοβιετικών στη Βαρσοβία (αυτή η ιστορία έχει μείνει γνωστή ως «Το Θαύμα του Βιστούλα»).
Μετά τον εμφύλιο πόλεμο ο Σ. Κάμενεφ υπηρέτησε ως Επιθεωρητής του Κόκκινου Στρατού και Αρχηγός του Γενικού Επιτελείου (1925) (αυτήν την θέση την είχε πριν ο Φρούνζε και έπειτα ο Τουχατσέφσκι). Από αυτές τις θέσεις, συνέβαλε στον σχεδιασμό των μεγάλων στρατιωτικών μεταρρυθμίσεων της περιόδου 1924-1925 (που συνδέθηκαν με τον Μιχαήλ Φρούνζε), οι οποίες καθόρισαν το μέγεθος και τη δομή του στρατού στην περίοδο της ειρήνης. Ως Αναπληρωτής Λαϊκός Επίτροπος Στρατιωτικών, τυποποίησε τις διαδικασίες επιστράτευσης και εκπαίδευσης των κληρωτών.
Ο Κάμενεφ πίστευε ακράδαντα ότι ο Κόκκινος Στρατός έπρεπε να είναι ένα καθαρά επιθετικό όργανο. Η φιλοσοφία του αυτή επηρέασε τους μεταγενέστερους Σοβιετικούς θεωρητικούς (όπως ο Τουχατσέφσκι) και έθεσε τις βάσεις για τη σοβιετική θεωρία των «Επιχειρήσεων σε Βάθος» (Deep Operations). Προώθησε τη στρατηγική της ταχύτητας και της κινητικότητας, συνδυάζοντας το πεζικό με το ιππικό και τα πρώτα τεθωρακισμένα μέσα της εποχής. Στα στρατιωτικό-επιστημονικά του έργα και στις διαλέξεις του, επανεξέτασε την εμπειρία του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και του Εμφυλίου Πολέμου. Συμμετείχε στην ανάπτυξη νέων κανονισμών για τον Κόκκινο Στρατό. Στη συνέχεια θα υπηρετήσει ως επιθεωρητής του Κόκκινου Στρατού, Αρχηγός του Επιτελείου του Κόκκινου Στρατού, Αναπληρωτής Επίτροπος Στρατιωτικών και Ναυτικών Υποθέσεων και Πρόεδρος της Στρατιωτικής Ακαδημίας Φρούνζε .
τρένο, το 1920. O Σεργκέι Κάμενεφ πρώτος αριστερά.
Από το 1934 έως το 1936 όπως θα εξηγήσουμε αργότερα θα παραγκωνιστεί ως Αρχηγός της Διεύθυνσης Αεροπορικής Άμυνας του Κόκκινου Στρατού. Σε αυτή την τελευταία θέση, ο Κάμενεφ συνέβαλε σημαντικά στη βελτίωση της αμυντικής ικανότητας της χώρας, με τα στρατεύματα αεράμυνας να επανεξοπλίζονται με νέο εξοπλισμό και έθεσε τα θεμέλια για το δίκτυο αντιαεροπορικής προστασίας της ΕΣΣΔ, το οποίο αποδείχθηκε κρίσιμο κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Ο Κάμενεφ ήταν ένας από τους ιδρυτές της διάσημης Osoaviakhim 2της Εταιρείας για την Προώθηση της Άμυνας, της Αεροπορίας και των Χημικών Κατασκευών – του σοβιετικού εθελοντικού δημόσιου οργανισμού που ασχολείται με την υποστήριξη του στρατού και της στρατιωτικής βιομηχανίας η οποία εκπαίδευε εκατομμύρια Σοβιετικούς πολίτες σε στρατιωτικές δεξιότητες, αεροπορία και χημική άμυνα. και συνέβαλε στην οργάνωση της ανάπτυξης της Αρκτικής ως πρόεδρος της Αρκτικής Επιτροπής της κυβέρνησης. Ήταν πρόεδρος της επιτροπής για τις μεγάλες πτήσεις, που οργανωνόταν από τον Οσοάβιακχιμ. Ο τελευταίος στρατιωτικός βαθμός του Κάμενεφ στον Αυτοκρατορικό Στρατό ήταν ο βαθμός του συνταγματάρχη ενώ στον Κόκκινο Στρατό – ο βαθμός του Κομαντάρμ 1ου βαθμού (Στρατηγός του Στρατού).
Ο Κάμενεφ μαζί με τους Τουχατσέφσκι, Γιεγκόροφ, Μπλούχερ, Βατσιέτις αλλά και τους Βοροσίλοφ και Μπουντιόνι κ.ά, αποτελούσαν την νέα γενιά της ανώτερης στρατιωτικής ηγεσίας του Κόκκινου Στρατού που γεννήθηκε μέσα απο την Οκτωβριανή επανάσταση. Σύντομα, όμως, η «κλίκα του Τσαρίτσιν» που προηγουμένως με την ανταρσία της υπονόμευσε την σοβιετική εισβολή στην Πολωνία, θα ανέβει πραξικοπηματικά στην ηγεσία του κόμματος και θα εκφράσει την πίεση ενός νέου στρώματος που αναδυόταν στην Ε.Σ.Σ.Δ., της γραφειοκρατίας, που οι μπολσεβίκοι ήδη πριν τον θάνατο του Λένιν θεωρούσαν ως ενα απο τα κυριότερα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπίσουν. Ο Βοροσίλοφ και ο Μπουντιόνι ήταν αρχιστράτηγοι στο ιππικό και για να καταφέρουν να διατηρήσουν την θέση τους στην ηγεσία του στρατού πάλευαν μανιασμένα εναντίον των σχεδίων εκμηχάνισης του στρατού και της νέας στρατιωτικής θεωρίας του Κόκκινου Στρατού που επεξεργάστηκε ο Τουχατσέφσκι. Καθυστέρησαν σημαντικά την πλήρη μηχανοκίνηση του στρατού, με αποτέλεσμα η ΕΣΣΔ το 1941 να το πληρώσει ακριβά όταν ο Κόκκινος Στρατός που είχε ακόμα ιππικό έπρεπε ν’ αντιμετωπίσει τα ναζιστικά τάνκς του Χίτλερ και τις συνδυαστικές στρατιωτικές μεθόδους επίθεσης πεζικού, αεροπορίας και τεθωρακισμένων που χρησιμοποιούσε ο γερμανικός στρατός με τον κεραυνοβόλο πόλεμο (Blitzkrieg) ο οποίος όπως φαίνεται είχε εμπνευστεί απο το δόγμα του κόκκινου στρατού που ο Στάλιν και η κλίκα του Τσαρίτσιν απέρριψαν. Η εμμονή της κλίκας σε ξεπερασμένες τακτικές (όπως η μαζική χρήση ιππικού αντί για άρματα μάχης) και η εξόντωση των ανωτέρων στελεχών άφησαν τον Κόκκινο Στρατό ακέφαλο και απροετοίμαστο. Όταν η Ναζιστική Γερμανία εισέβαλε στην ΕΣΣΔ το 1941, οι Βοροσίλοφ και Μπουντιόνι υπέστησαν ταπεινωτικές ήττες, αναγκάζοντας τελικά τον Στάλιν να τους αποσύρει από την πρώτη γραμμή και να εμπιστευτεί μια νέα γενιά στρατηγών (όπως τον Γκεόργκι Ζούκοφ και τον Ροκοσόφσκι που προηγουμένως είχε φυλακιστεί και βασανιστεί με την κατηγορία της τροτσκιστικής στρατιωτικής συνωμοσίας ). Μέσα σε αυτήν την διαδικασία εκκαθαρίσεων του Κόκκινου Στρατού, ο Κάμενεφ θα παραγκωνιστεί απο τα κεντρικά ως επιθεωρητής του Στρατού και πρόεδρος της στρατιωτικής ακαδημίας και θα παραγκωνιστεί σε δευτερεύουσες θέσεις όπως η αεράμυνα και η πολιτική προστασία.
Μετά, ο Στάλιν ξήλωσε την επιγραφή.
Το 1936, ο Στάλιν ξεκίνησε τη Μεγάλη Εκκαθάριση για να εξοντώσει κάθε πιθανή εστία αντίστασης. Ο Σεργκέι Κάμενεφ γλίτωσε την εκτέλεση λόγω χρονικής σύμπτωσης, αλλά δεν γλίτωσε τη μεταθανάτια καταδίκη του. Στην πρώτη μεγάλη δίκη, στην οποία καταδικάζεται και εκτελείται ο Λεβ Κάμενεφ και ο Γκριγκόρι Ζινόβιεφ, ο Σεργκέι Κάμενεφ παθαίνει καρδιακή ανακοπή και πεθαίνει. Επειδή πέθανε ως εν ενεργεία αξιωματικός προτού προλάβουν να τον συλλάβουν, τάφηκε αρχικά με στρατιωτικές τιμές και οι στάχτες του τοποθετήθηκαν στο τείχος του Κρεμλίνου. Ο θάνατος του Κάμενεφ άφησε τον Τουχατσέφσκι πιο ευάλωτο. Ο Τουχατσέφσκι μαζί με μια σειρά άλλων κορυφαίων στελεχών του Κόκκινου Στρατού, συλλαμβάνονται με την κατασκευασμένη κατηγορία ότι ηγούνταν μιας «φασιστικής στρατιωτικής συνωμοσίας» σε συνεργασία με τη Ναζιστική Γερμανία και τον… Τρότσκι.
Κατά τη διάρκεια των βασανιστηρίων του Τουχατσέφσκι και άλλων στρατηγών 3Ιόνα Γιακίρ, Ιερόνιμ Ουμπόρεβιτς, Ρόμπερτ Έιντεμαν, Άουγκουστ Κορκ, Βίτοβτ Πούτνα, Μπόρις Φέλντμαν και Βιτάλι Πριμάκοφ (καθώς και ο Γιάκοβ Γκαμάρνικ, ο οποίος λέγεται ότι αυτοκτόνησε πριν από την έναρξη των ερευνών) από την NKVD, οι ανακριτές προσπάθησαν να παρουσιάσουν τον ήδη νεκρό Σεργκέι Κάμενεφ ως έναν από τους αρχικούς εγκέφαλους της στρατιωτικής συνωμοσίας. Με αυτόν τον τρόπο, ο Στάλιν κατασκεύασε την κατηγορία, συνδέοντας τους δύο κορυφαίους εκσυγχρονιστές του στρατού σε μια υποτιθέμενη προδοσία και συνωμοσία. Η κλειστή δίκη-παρωδία καταδίκασε όλους εκτός των Ulrikh, Budyonny και Shaposhnikov και τους κατονόμασε ως “εχθρούς του λαού”. Η δίκη πυροδότησε μια μαζική διαδικασία εκκαθαρίσεων του Κόκκινου Στρατού. Τον Σεπτέμβριο του 1938, ο Λαϊκός Επίτροπος Άμυνας Κλίμεντ Βοροσίλοφ ανέφερε ότι συνολικά 37.761 αξιωματικοί και επίτροποι απολύθηκαν από τον στρατό, 10.868 συνελήφθησαν και 7.211 καταδικάστηκαν για αντισοβιετικά εγκλήματα. Τον αποκεφαλισμό του Κόκκινου Στρατού θα τον πληρώσει με αίμα ο σοβιετικός λαός με εκατομμύρια νεκρούς και τα ναζιστικά στρατεύματα το 1942 να φτάσουν μόλις λίγα μίλια έξω απο την Μόσχα. Μόνο τότε ο Στάλιν, ο Μπουντιόνι και ο Βοροσίλοφ θα αποσυρθούν από τα κύρια στρατιωτικά τους καθήκοντα και θα ξαναχρησιμοποιηθεί το δόγμα των βαθέων επιχειρήσεων του Τουχατσέφσκι. Η πρώτη του χρήση έγινε απο τον Ζούκοφ στην μάχη του Χαλίλ Γκόλ στην Μογγολία καταστρέφοντας τα ιαπωνικά στρατεύματα. Έπειτα χρησιμοποιήθηκε και σε όλες τις μεγάλες μάχες στο Δυτικό Μέτωπο: από την υπεράσπιση της Μόσχας, του Λένινγκραντ και του Στάλινγκραντ, ως τις μάχες του Κουρσκ και την απελευθέρωση του Βερολίνου.
Τόσο ο Σεργκέι Κάμενεφ όσο και ο Μιχαήλ Τουχατσέφσκι και οι υπόλοιποι καταδικασμένοι στρατιωτικοί αποκαταστάθηκαν μετά τον θάνατο του Στάλιν, την εποχή Χρουστσόφ.
Fanis P.
Παραπομπές
1 Книга воспоминаний. Μέρος 1 ::15. И.Т. Смилга ::Bo0k.net” . bo0k.net . Ανακτήθηκε 27-11-2020 . Махров П. С. Во Белой армии генерала Деникина. СПб.: Логос, 1994. Стр. 56 .
2 Bogdanov, VN; Osadchiy, SP; Terehov, VV (1997). Армия и Внутренние Войска в Противоповстанческой и Противопартизанской Борьбе. Мировой Опыт и Современность [ The Army and Internal Troops in Counter-Rebellion and Anti-Partisan Warfare: Global Experience and the Present, Moscow ] (στα ρωσικά). Μόσχα : Κύρια Διοίκηση Εσωτερικών Στρατευμάτων του Υπουργείου 3 Εσωτερικών της Ρωσίας. σελ. 87.[ ανενεργός σύνδεσμος ]
4 Rywkin, Michael (1990). Η μουσουλμανική πρόκληση της Μόσχας: Σοβιετική Κεντρική Ασία (Αναθεωρημένη έκδοση). Armonk, Νέα Υόρκη, Λονδίνο, Αγγλία: ME Sharpe, Inc. σελ. 39. ISBN 0873326148.
5 Kotelnikov, Vladimir (2024). Σοβιετική Στρατιωτική Αεροπορία στην Κεντρική Ασία 1917–41 . Helion and Company. σσ. 13–15 . ISBN 9781804516423.
6 “Каменев Сергей Сергеевич – Сто великих полководцев России. Герой дня”” . 100.histrf.ru .
7 https://www.gpavet.narod.ru/Names8/kamenev1.
8 htmel.wikipedia.org/wiki/Επαναστατικό_Στρατιωτικό_Συμβούλιο
9 msuweb.montclair.edu/~furrg/research/budiennyiltr.html
10 military-history.fandom.com/wiki/Sergey_Kamenev
11 apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA195053.pdf
12 link.springer.com/chapter/10.1007/978-1-349-20654-4_11
13 en.wikipedia.org/wiki/Military_history_of_the_Soviet_Union
14military-history.fandom.com/wiki/Sergey_Kamenev
15 historica.fandom.com/wiki/Sergey_Kamenev
16 en.wikipedia.org/wiki/Kliment_Voroshilov
17 britannica.com/biography/Kliment-Yefremovich-Voroshilov
18 cambridge.org/core/books/abs/red-army-and-the-second-world-war/voroshilovs-lightning-war/19 224ACD1ADD4C06DABC606C3383E94C51
20 gendercide.org/case_rwandastalin.html
21 en.wikipedia.org/wiki/Sergey_Kamenev
22 en.wikipedia.org/wiki/Mikhail_Tukhachevsky
23 en.namu.wiki/w/미하일%20투하쳅스키
24 en.wikipedia.org/wiki/1st_Cavalry_Army
25 en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Tsaritsyn
Υποσημειώσεις