Τίρανα (του ανταποκριτή μας)
Βρισκόμαστε περίπου στον πέμπτο προς έκτο μήνα του κινήματος και το βασικό που πρέπει να τονιστεί είναι ότι το ίδιο το μεγάλο χρονικό του βάθος αποτελεί από μόνο του επιτυχία. Το κίνημα έχει εμπλέξει πολλά διαφορετικά στρώματα της κοινωνίας και έχει τη συνολική υποστήριξη στη συνείδηση του αλβανικού λαού. Αυτό δημιουργεί μεγάλες ελπίδες και μεγάλες προσδοκίες για αποτελεσματικότητα. Πέρα από το ότι ο κόσμος βγήκε στους δρόμους, μπαίνουμε πλέον στα μεγάλα διλήμματα: πόσο αποτελεσματικό είναι το κίνημα για να κατακτήσει την εξουσία ή να δημιουργήσει μεγαλύτερο πρόβλημα στην κυβέρνηση Ράμα. Ο κόσμος θεωρεί επιτυχία μόνο την αποχώρηση του Ράμα από την εξουσία, και το ερώτημα είναι πόσο γρήγορα θα γίνει αυτό. Στη Σερβία, απέναντι σε μια καθεστωτική εξουσία όπως αυτή του Βούτσιτς, η πίεση κράτησε γύρω στα δύο χρόνια. Εμείς βρισκόμαστε στον έκτο μήνα έντονης αμφισβήτησης και ο Ράμα δέχεται ήδη μεγάλη πίεση από το κίνημα των Φλαμίνγκο.
Το κίνημα έχει διαφορετικές πλευρές και δεν είναι ενιαίο και ομοιογενές, με τα ίδια αιτήματα. Παρ’ όλα αυτά, υπάρχουν δύο με τρία βασικά ζητήματα που το ενώνουν: η παραίτηση του Ράμα, η αλλαγή του εκλογικού νόμου και η αλλαγή ολόκληρης της μορφής διακυβέρνησης των τελευταίων τριάντα ετών. Αμφισβητείται, δηλαδή, εκ βάθρων το πολιτικό σύστημα. Ο Μπερίσα έχει δηλώσει ότι δεν θα αποχωρήσει από την πολιτική παρά μόνο όταν αποβιώσει, και είναι 82 ετών. Αυτό δημιουργεί αδιέξοδο στο πολιτικό σύστημα, αλλά ίσως και μεγάλη ευκαιρία να δημιουργηθεί κάτι εντελώς έξω από τα δύο κόμματα, το Δημοκρατικό Κόμμα του Μπερίσα και το Σοσιαλιστικό Κόμμα του Ράμα. Υπάρχουν δύο σενάρια. Στο πρώτο, οι φοιτητές που πρωτοστατούν στο κίνημα δημιουργούν, όπως στη Σερβία, μια λίστα με προσωπικότητες αποδεκτές από τη μεγαλύτερη μερίδα του κόσμου. Στο δεύτερο, υπάρχουν ήδη μικρά κόμματα, ένα στο φάσμα του φιλελευθερισμού με κοινωνικό πρόσημο και ένα σοσιαλδημοκρατικό, με έμφαση στη διαφάνεια και στο κοινωνικό μοίρασμα των πόρων. Αυτά φαίνεται ότι θα αποτελέσουν τους δύο πόλους της μετα-Ράμα εποχής. Το ίδιο το Σοσιαλιστικό Κόμμα θα μπει σε μεγάλη εσωστρέφεια και ίσως διασπαστεί σε μεγαλύτερα κομμάτια, γιατί μόνο η προσωπικότητα του Ράμα το κρατά ενωμένο: μοιράζει την πίτα ώστε όλοι να είναι ικανοποιημένοι και αυτός να παραμένει στην εξουσία, έχοντας συνενώσει διαφορετικά πλέγματα του οικονομικού βίου.
Οφείλουμε να είμαστε και ειλικρινείς: το μεγάλο έλλειμμα του κινήματος είναι ότι δεν έχει δημιουργήσει τον πόλο εξουσίας φανερό. Να βάλει τον κόσμο να ξεκινήσει μια συζήτηση για τα πραγματικά προβλήματα, ώστε πρώτα να συνεννοηθεί με τον εαυτό του και να διατυπώσει κοινά κοινωνικά μηνύματα, για να γίνει πιο γρήγορα η μετάβαση στη μετα-Ράμα εποχή. Λείπουν οι γενικές συνελεύσεις. Στην πλατεία, ο καθένας έπαιρνε ένα μικρόφωνο, αλλά δεν υπήρχαν εξειδικευμένοι τομείς που να εξετάζουν ένα προς ένα πού είναι το πρόβλημα και τι αντιπροτείνουμε. Δεν έχουν μπει άλλες κοινωνικές ομάδες, ώστε το κίνημα να γίνει πιο έντονο και πιο συγκρουσιακό απέναντι στη δομή της εξουσίας.

Η μεγάλη ελπίδα βρίσκεται στον Νοέμβριο, μήνα των εθνικών επετείων: της Ημέρας της Ανεξαρτησίας και της Ημέρας της Σημαίας, που είναι πολύ σημαντικές για κάθε Αλβανό. Παρόλο που οι διαδηλώσεις συνεχίζονται καθημερινά, δεν έχουν πια τον ίδιο βαθμό σύγκρουσης που τις έκανε πρώτη είδηση στα διεθνή μέσα. Οι δύο ημέρες εθνικής επετείου, 28 με 29 Νοεμβρίου, έχουν σημαδευτεί ώστε να κατέβουν στον δρόμο πάνω από 200 με 300 χιλιάδες άνθρωποι από όλη την Αλβανία και από τη διασπορά, ώστε να αποτελέσουν σημείο καμπής και το τελικό χτύπημα για την κυβέρνηση Ράμα. Το μεγάλο ερώτημα είναι τι θα γίνει μετά.
Σίγουρα οι Αλβανοί βλέπουν τη θέση τους στην Ευρώπη και θέλουν να είναι μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρότι η ίδια περνά μεγάλη κρίση. Θεωρούν, ακόμη και υποσυνείδητα, ότι μια ευρωπαϊκή χώρα σημαίνει διαφάνεια, κοινωνική δικαιοσύνη και αξιοκρατία, δηλαδή ό,τι λείπει σήμερα, και ότι θα εκλείψει το πελατειακό κράτος όπως είναι σήμερα η Αλβανία. Πάνω απ’ όλα, η δικαιοσύνη αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα της καθημερινότητας στη χώρα. Το πώς θα διαμορφωθούν όλα αυτά παραμένει ασαφές. Υπάρχει όμως ελπίδα ότι, επειδή ο κόσμος βγήκε μαζικά στον δρόμο και επί μεγάλο χρονικό διάστημα, όποια κυβέρνηση κι αν προκύψει θα βρίσκεται υπό την πίεση των μαζών και δεν θα μπορεί να είναι ξανά τόσο συγκεντρωτική όσο ήταν η κυβέρνηση Ράμα όλα αυτά τα χρόνια.

Η παρατεταμένη διάρκεια των διαδηλώσεων έχει ήδη πλήξει την κυβέρνηση Ράμα, η πίεση είναι ασφυκτική από κάθε κατεύθυνση, και έχει προκαλέσει μεγάλο προβληματισμό σε μεγάλες επιχειρήσεις, που δεν μπορούν πλέον να λειτουργήσουν ομαλά, ειδικά στα Τίρανα. Αναμένουμε με μεγάλο ενδιαφέρον τη διαδήλωση στο τέλος του μήνα, για να δούμε προς τα πού θα κινηθούν τα πράγματα.
Μ.Σ.
