Η δημιουργός που μιλάει με τα δέντρα
της Τρισεύγενης Βαρελά – Γιαννατσή
Την Κυριακή 7 Ιούνη 2026 στο χώρο τέχνης και εκδηλώσεων “Λόφος art project” στην Κυψέλη “έπεσε η αυλαία” της παρουσίασης έργων τέχνης της Ζιζής Μακρή (1924 – 2014).
Μία πολυτάλαντη διεθνούς φήμης καλλιτέχνιδα που έζησε μια ζωή συνδυάζοντας την τέχνη με την πολιτική. Γεννημένη στο Βελιγράδι, σπούδασε χαρακτική στην Ecole des Beaux – Arts, στο Παρίσι και εκεί γνώρισε τον μεγάλο γλύπτη και μετέπειτα σύντροφό της Μέμο Μακρή, μεγάλο καλλιτέχνη, δημιουργό ανάμεσα στα άλλα της μορφής του κεφαλιού που βρίσκεται στο προαύλιο του Πολυτεχνείου προς τιμή των αγωνιστών της εξέγερσης του 1973. Λόγω των κομμουνιστικών πολιτικών πεποιθήσεών τους, απελάθηκαν από τη Γαλλία το 1951 και εγκαταστάθηκαν στη Βουδαπέστη όπου έζησαν εκεί μέχρι το 1970.
Δεκάδες οι εκθέσεις που έλαβε μέρος η Ζιζή Μακρή, ατομικές και ομαδικές, σε πόλεις της Ελλάδας και στο εξωτερικό. Στην Ουγγαρία, στη Κίνα (1η ατομική έκθεση το 1956), στη Κούβα, στο Μεξικό, στις ΗΠΑ. Έργα της επίσης βρίσκονται και σε πολλούς δημόσιους χώρους.
Στην έκθεση στο “Λόφος art project” είδαμε δεκάδες σχέδια δέντρων τα οποία δημιούργησε με πολλές τεχνικές, σχέδια με μολύβι, με πενάκι, με μικτές τεχνικές, με κολάζ, ψηφιδωτά, χαρακτικά σε λινόλεουμ, ξυλογραφίες, ταπισερί (τοιχοτάπητας) μία πανάρχαια μορφή καλλιτεχνικής υφαντικής φτιαγμένη σε αργαλειό με πολύχρωμες κλωστές.
Στον κατάλογο της αναδρομικής έκθεσης που διοργανώθηκε το 1982 στην Αίθουσα Τέχνης “Νέες Μορφές” στην Αθήνα διαβάζουμε τις σκέψεις της για τα δέντρα :
” Τότε μόνο τα δέντρα έβλεπα. Δε θα μπορούσα να εξηγήσω γιατί, αλλά χωρίς ιδιαίτερη σκέψη έκανα μόνο δέντρα. Όποια κι αν ήταν η τεχνική -σχέδιο, ασπρόμαυρη ή έγχρωμη ξυλογραφία, εικόνα σε υφαντό ή μωσαϊκό- πάντα δέντρο γεννιόταν. Μου ‘ρθε η σκέψη να τοποθετήσω στη γραμμή τα δέντρα κι έτσι να δείξω τι ξέρω και για τι είμαι ικανή. Τα δέντρα είχαν για μένα προσωπικότητα, είναι σαν τον άνθρωπο. Έχουν χαρακτήρα, φυσικές ιδιότητες, νοιώθουν τον αέρα, τον ήλιο. Ελίσσονται, γελάνε, χαίρονται, ανατριχιάζουν. Δεν τα σχεδιάζω. Τα σκαλίζω πάνω στο ξύλο, τα υφαίνω ή τα σχηματίζω με πετραδάκια και αυθόρμητα μπορώ να εκφράσω με τα δέντρα ό,τι για μένα είναι ανθρώπινο. “
Την Κυριακή είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε την 2η προβολή του ντοκιμαντέρ του Τίμωνα Κουλμάση “Το βράδυ υποχωρεί“. Το ντοκιμαντέρ αφηγείται την προσωπική και καλλιτεχνική πορεία του γλύπτη Μέμου και της χαράκτριας Ζιζής Μακρή. Ταξιδεύει τον θεατή από την ταραγμένη περίοδο της κατοχικής Αθήνας, στο μεταπολεμικό Παρίσι και στη Βουδαπέστη του ψυχρού πολέμου.
Μετά την ταινία ακολούθησε ομιλία του συγγραφέα σύντροφου Σάββα Μιχαήλ που είχε γνωρίσει από κοντά τους δυο καλλιτέχνες και έγινε μικρή παρέμβαση από την Κλειώ Μακρή -την κόρη του ζευγαριού- καλλιτέχνης και εικαστική θεραπεύτρια που εργάστηκε από το 1988 σαν ειδική θεραπεύτρια (Art Therapy) στη Μονάδα του δημόσιου στεγνού προγράμματος απεξάρτησης 18 ΑΝΩ.
Ετούτο τον καιρό που η καταστροφή του περιβάλλοντος είναι μία από τις σοβαρότερες κρίσεις της εποχής μας, με την καταστροφή των οικοσυστημάτων διεθνώς και στην Ελλάδα, με τον πόλεμο, με τις πυρκαγιές τεράστιων εκτάσεων γης, οι επιπτώσεις για την ανθρώπινη ζωή είναι δραματικές. Στην μαρτυρική Παλαιστίνη από την αρχή της γενοκτονίας οι σιωνιστές δολοφόνοι, μαζί με τον ξεριζωμό των ανθρώπων κόβουν με τα τσεκούρια και ξεριζώνουν τις ελιές και ισοπεδώνουν την γη τους.
Μα οι ελιές δεν χάνονται, μένουν οι ρίζες για να ξαναγεννηθούν σε μια Λεύτερη Παλαιστίνη !
Θα τελειώσω τούτο το αφιέρωμα, με το τέλος του άρθρου “Μην καίτε τα δέντρα μας – Τα δέντρα είναι πατρίδα” του Παλαιστίνιου σύντροφου Salah Musa.
“… Γιατί να μη τραγουδάμε περισσότερο για τα δέντρα…
Το τραγούδι για τα δέντρα είναι τραγούδι για την πατρίδα… για την ομορφιά… για την αντοχή… για την αξιοπρέπεια… για την ελπίδα… για την πρόκληση… για την επιβίωση… και για τη ζωή.
Και δεν είναι τυχαίο ότι ο πρώτος μουσικός λαχάνιασε, ικανοποιημένος, μέσα σε ένα κλαδί δέντρου.
Και το λίκνο της γέννησης είναι από δέντρο. Και το δοχείο του θανάτου είναι από δέντρο.
Και το ίδιο το δέντρο τραγουδά, θρηνεί, χορεύει, χαίρεται, στοχάζεται και ορθώνεται περήφανα, προσφέρει… χωρίς να παίρνει.
Λοιπόν, πάρτε τα χέρια σας από τα δέντρα! Είναι πατρίδα… Salah Musa / 31 Μάη 2026″
Είμαι βέβαιη ότι αν η επαναστάτρια δημιουργός Ζιζή Μακρή ήταν κοντά μας θα συμφωνούσε μαζί του!