ΕΝΓΚΕΛΣ : Ο ΣΥΝΤΡΟΦΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΞ

από την εφημερίδα Gercek

«Όλη μου τη ζωή, επιτέλεσα τη δουλειά που μου άρμοζε, οπότε έγινα το δεύτερο βιολί. Στην πραγματικότητα, την επιτέλεσα όσο καλύτερα μπορούσα». Ένγκελς

Ο Φρίντριχ Ένγκελς (1820-1895) ήταν ένας από τους δύο ιδρυτές του κομμουνιστικού κινήματος, το οποίο εκφράζει τους μακροπρόθεσμους και γενικούς σκοπούς της εργατικής τάξης. Ήταν δύο χρόνια νεότερος από τον Μαρξ. Γιορτάσαμε την 200η επέτειο του Μαρξ πριν δύο χρόνια, τώρα γιορτάζουμε του Ένγκελς. Ο Ένγκελς, μια από τις μεγαλύτερες ιδιοφυΐες στην ιστορία, περιέγραφε πάντα, με μεγάλη ταπεινότητα, τον εαυτό του ως βοηθό του Μαρξ. Συνεπώς, μένει να εξετάσουμε την παρακαταθήκη που μας άφησε για το μέλλον.

Οι δύο επαναστάτες στοχαστές βρίσκονταν σ’ ένα συνεχή διάλογο τόσο στον αγώνα για να γίνει η επανάσταση πράξη όσο και στη θεωρητική τους εργασία. Έγραφαν μαζί, εμπνέονταν ο ένας από τον άλλο, πάντα αγωνίζονταν στην ίδια οργάνωση, στην ίδια πλευρά των οδοφραγμάτων. Δημοσίευσαν τα πρώτο κοινό έργο τους (Αγία Οικογένεια) το 1845. Μέχρι το 1848, δύο άλλα κοινά έργα εμφανίστηκαν: η «Γερμανική Ιδεολογία», το πρώτο σημαντικό θεωρητικό προϊόν της ρήξης τους με την ιδεαλιστική κοσμοθεωρία, και το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο», το σημαντικότερο πολιτικό τους κείμενο.

Μετά από αυτή την ημερομηνία, δούλευαν τόσο στενά από κοινού που αργότερα έγινε γνωστό ότι έργα, που μερικές φορές είχαν γίνει γνωστά ως αποτέλεσμα της εργασίας του Μαρξ, ήταν στην πραγματικότητα αποτέλεσμα της συγγραφής του Ένγκελς. Ορισμένες φορές έχει αποκαλυφθεί ότι πολλά βιβλία παράχθηκαν βάσει περιεκτικών σημειώσεων που έδινε ο ένας στον άλλο. Δεν υπάρχουν “δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας” μεταξύ Μαρξ και Ένγκελς, ούτε επιστημονική “υπερκάλυψη”! Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι δεν ήταν απλά “διανοούμενοι φίλοι”, άλλα και σύντροφοι στην πράξη.

Στρατηγός και Λένιν

Κάποιοι πιστεύουν ότι οι Μαρξ και ο Ένγκελς ασχολούνταν μόνο με τη “θεωρία”, και ότι η επανάσταση και η επαναστατική οργάνωση ήταν έργο του Λένιν. Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο λάθος. Είναι σαφές ότι οι θεμελιωτές του κομμουνισμού είναι οι μεγαλύτεροι θεωρητικοί στην ιστορία. Αλλά ο σκοπός αυτής της θεωρητικής δραστηριότητας ήταν να φωτίσει την προλεταριακή επανάσταση. Αυτοί οι δύο φίλοι ήταν θεωρητικοί στοχαστές επειδή ήταν επαναστάτες.

Η σημαντικότερη εμπειρία στην επαναστατική δραστηριότητα τους ήταν η Γερμανική επανάσταση του 1848-49. Το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο», η διεθνής οργάνωση που οικοδόμησαν υπό το όνομα της Κομμουνιστικής Ένωσης (Λίγκας) και το πρόγραμμα που εγκρίθηκε από αυτήν την οργάνωση, αποτέλεσε τη βάση της πρώτης επαναστατικής δοκιμασίας του μαρξισμού στη Γερμανία. Το όπλο του Μαρξ ήταν η εφημερίδα Neue Rheinische Zeitung, που εξέδιδε. Μέσω αυτής, αγωνιζόταν να φέρει την επανάσταση υπό την ηγεμονία της εργατικής τάξης. Ο Ένγκελς, από την άλλη πλευρά, ενδιαφερόταν για την οργάνωσή της και όταν ξέσπασε η ένοπλη σύγκρουση μεταξύ της επανάστασης και της αντεπανάστασης στη νότια Γερμανία, συμμετείχε ενεργά στις μάχες. Ο νεαρός Ένγκελς ήταν ο Στρατηγός!

Ο ώριμος Ένγκελς, είναι επίσης ο υπομονετικός αρχιτέκτονας της προσπάθειας δημιουργίας ενός προλεταριακού κόμματος για δεκαετίες, μαζί με τον Μαρξ – όπως αργότερα έκανε ο Λένιν. Η δοκιμασία του μαρξισμού στη διάρκεια της Γερμανικής επανάστασης (1848) και η ίδρυση της πρώτης Διεθνούς, το 1864, αντιπροσωπεύει την προσπάθεια του Μαρξισμού για καθιέρωση της ηγεμονίας της εργατικής τάξης. Ο Μαρξ είναι ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης αυτής της οργάνωσης, η οποία έχει την υποστήριξη εκατομμυρίων εργαζομένων στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Ο Ένγκελς είναι στο Μάντσεστερ μέχρι που συνταξιοδοτήθηκε το 1870. Αλλά ακόμα και από εκεί, αναλαμβάνει την ευθύνη για τις μεσογειακές οργανώσεις της Διεθνούς. Μετά το 1870, μετακόμισε στο Λονδίνο και ανέλαβε όλη την πρακτική εργασία που του ανατέθηκε στη «Διεθνή Σκηνή», ως «δεύτερο βιολί», ώστε ο Μαρξ να βρει περισσότερο χρόνο για τη θεωρητική του εργασία. Χαίρονται ιδιαίτερα με την Παρισινή Κομμούνα (1871), η οποία θα δημιουργήσει την πρώτη προλεταριακή κυβέρνηση στην ιστορία μετά τη γερμανική επανάσταση.

Μετά το Μαρξ

Όταν ο Μαρξ πέθανε το 1883 σε όχι μεγάλη ηλικία (65 ετών), ο Ένγκελς παύει να είναι ο βοηθός του και αναλαμβάνει τα ηνία!

Εκτός από το Γερμανικό σοσιαλιστικό κίνημα, ασχολείται με τη σοσιαλιστική οργάνωση σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι ο πρώτος που καταπολεμά την άνοδο του οπορτουνισμού και του ρεβιζιονισμού. Παράλληλα, συνεχίζει τις θεωρητικές του μελέτες. Ως το “δεύτερο βιολί”, επιτελεί το μεγαλύτερο καθήκον της ζωής του σε αυτό το στάδιο. Στη διάρκεια ζωής του ο Μαρξ δεν κατάφερε να εκδώσει το βασικό έργο του, το Κεφάλαιο στην ολότητα του. Μόνο ο πρώτος τόμος δημοσιεύθηκε το 1867. Ο Ένγκελς αναλαμβάνει τη γιγάντια εργασία να επεξεργαστεί και να δημοσιεύσει τον δεύτερο και τρίτο τόμο.

Το κόστος αυτού του καθήκοντος ήταν να αμελήσει τη δική του θεωρητική εργασία. Δεν κατορθώνει να γράψει το βιβλίο για τη διαλεκτική της φύσης. Ο Ένγκελς συνέβαλε σημαντικά στον μαρξισμό τόσο όσο ο Μαρξ ήταν ζωντανός όσο και μετά το θάνατό του: Το Αντι-Ντύρινγκ, μέρος του οποίου είναι το κείμενο «Ουτοπικός και Επιστημονικός Σοσιαλισμός», η «Καταγωγή της Οικογένειας της Ατομικής Ιδιοκτησίας και του Κράτους», που έχει τεράστια σημασία για την μαρξιστική προσέγγιση του γυναικείου ζητήματος και την προέλευση της ιδιοκτησίας και του κράτους, το «Για το Ζήτημα της Kατοικίας», ο “Ρόλος της Βίας στην Ιστορία“, η “Εξουσία” και η τέχνη της στρατιωτικής θεωρίας έχουν μοναδική αξία. Επίσης στην προ Μαρξ περίοδο γράφει την «Κατάσταση της Εργατικής Τάξης στην Αγγλία» ενώ μόλις έχει εικοσαρίσει, πριν από τον Μαρξ και την «Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας». Όλα αυτά επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι αντιμετωπίζουμε μια ιδιοφυΐα ανάλογη με αυτή του Μαρξ.

Γι’ αυτό ο Μαρξ είπε για την κοινή τους εργασία: “Εμείς [ο Ένγκελς και εγώ] εργαζόμαστε σύμφωνα με ένα κοινό σχέδιο και σύμφωνα με την εκ των προτέρων συμφωνία μας». Έγραψε κάποτε στον Ένγκελς ένα γράμμα όπου ανέφερε: «Όπως γνωρίζετε: 1) Πάντα αργώ στα πάντα και 2) Ακολουθώ πάντα τα βήματά σας.» Ποιος είναι το πρώτο βιολί, ποιος είναι ο μαέστρος, δεν υπάρχει λόγος να κάνουμε εικασίες. Ο Μαρξ και ο Ένγκελς αποτελούν μια ολότητα.

Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Gercek»(Αλήθεια) των Τούρκων συντρόφων μας, του DIP, τον Φεβρουάριο του 2020.