90 Xρόνια από την Ισπανική επανάσταση 1Το κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικά στα ισπανικά με τον τίτλο «La revolución española, esperanza del proletariado mundial» στην La Batalla, το κεντρικό όργανο του POUM, στις 4 Αυγούστου 1936. Αργότερα συμπεριλήφθηκε στο έργο του Agustín Guillamón, Documentación histórica del trosquismo español, 1936–1948: de la Guerra Civil a la ruptura con la IV Internacional (Ediciones de la Torre, 1996).
[ Εισαγωγικό σημείωμα: Το κείμενο «Η Ισπανική Επανάσταση, ελπίδα του παγκόσμιου προλεταριάτου» δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα La Batalla, κεντρικό όργανο του POUM, στις 4 Αυγούστου 1936, λίγες μόλις εβδομάδες μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του Φράνκο και το ξέσπασμα της κοινωνικής επανάστασης. Συγγραφέας του είναι ο Ιταλός επαναστάτης Νικόλα Ντι Μπαρτολομέο, γνωστός με το ψευδώνυμο Φόσκο, στέλεχος των Μπολσεβίκων-Λενινιστών, που είχε καταφύγει στην Ισπανία και είχε πολεμήσει στις οδομαχίες της Βαρκελώνης τον Ιούλιο του 1936.
Δεν πρόκειται για μια εκ των υστέρων ιστορική αποτίμηση, αλλά για μια άμεση πολιτική παρέμβαση γραμμένη μέσα στη φωτιά των γεγονότων. Στις γραμμές του κειμένου αποτυπώνονται η επαναστατική αισιοδοξία των πρώτων ημερών, η δύναμη των ένοπλων εργατών και αγροτών, η εμφάνιση των πολιτοφυλακών και των επαναστατικών επιτροπών, καθώς και η πεποίθηση ότι η ήττα του στρατιωτικού φασιστικού πραξικοπήματος είχε ανοίξει τον δρόμο για την κατάκτηση της εξουσίας από την εργατική τάξη. Για τον Φόσκο, το πραγματικό δίλημμα δεν ήταν απλώς «φασισμός ή δημοκρατία», αλλά «καπιταλισμός ή σοσιαλισμός». Η υπεράσπιση της αστικής Δημοκρατίας, χωρίς την ανατροπή των κοινωνικών σχέσεων που είχαν γεννήσει τον φασισμό, δεν μπορούσε να εξασφαλίσει τη νίκη.
Ιδιαίτερη θέση στο κείμενο κατέχει το πρόβλημα της επαναστατικής ηγεσίας. Ο Φόσκο υποστηρίζει ότι οι πολιτοφυλακές, οι εργατικές συμμαχίες και οι επιτροπές έπρεπε να μετατραπούν σε πραγματικά όργανα εξουσίας και να συγκροτήσουν μια εργατική κυβέρνηση. Παράλληλα, χαρακτηρίζει το POUM ως το μοναδικό επαναστατικό κόμμα της Ισπανίας. Η εκτίμηση αυτή προκάλεσε αντιπαραθέσεις μέσα στο τροτσκιστικό κίνημα, καθώς ο Τρότσκι επέκρινε αυστηρά την ηγεσία του POUM για τη συμμετοχή της στο Λαϊκό Μέτωπο και, αργότερα, στην κυβέρνηση της Καταλονίας. Το άρθρο, επομένως, αποτελεί επίσης μαρτυρία των στρατηγικών διαφορών που διαπερνούσαν την επαναστατική Αριστερά.
Τα γεγονότα που ακολούθησαν προσδίδουν στο κείμενο μια ιδιαίτερα τραγική σημασία. Η επαναστατική ορμή περιορίστηκε, οι πολιτοφυλακές ενσωματώθηκαν στον τακτικό στρατό, οι εργατικές επιτροπές αποδυναμώθηκαν και το POUM τέθηκε εκτός νόμου, ενώ ο Αντρές Νιν απήχθη και δολοφονήθηκε. Η επανάσταση υποχώρησε και, το 1939, η νίκη του Φράνκο επέβαλε μια πολύχρονη δικτατορία. Παρ’ όλα αυτά, το κείμενο του Φόσκο παραμένει ένα πολύτιμο ντοκουμέντο της στιγμής κατά την οποία εκατομμύρια εργάτες και αγρότες πίστεψαν ότι δεν αγωνίζονταν μόνο για να αποκρούσουν τον φασισμό, αλλά και για να αλλάξουν ριζικά την κοινωνία. ]
Η Ισπανική Επανάσταση είναι ένα κοσμοϊστορικό γεγονός, που θα διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην πορεία της παγκόσμιας επανάστασης.2Ως «Ισπανική Επανάσταση» νοείται εδώ το επαναστατικό κύμα που ξέσπασε μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα της 17ης–18ης Ιουλίου 1936. Στις περιοχές όπου η στρατιωτική εξέγερση αποκρούστηκε, οι εργάτες εξοπλίστηκαν, συγκρότησαν πολιτοφυλακές και επαναστατικές επιτροπές και κατέλαβαν εργοστάσια, μέσα μεταφοράς και αγροτικές εκτάσεις. Η επανάσταση δεν εξελίχθηκε παντού με την ίδια ένταση: πήρε τις πιο προχωρημένες μορφές της στην Καταλονία, στην Αραγονία και σε τμήματα της Βαλένθιας.
Η σημασία της, όμως, δεν είναι μικρότερη και από εθνική άποψη. Τα προβλήματα της δημοκρατικής επανάστασης, τα οποία οι αστικές δημοκρατικές κυβερνήσεις αποδείχθηκαν ανίκανες να επιλύσουν —ακόμη και με τη βοήθεια του Λαϊκού Μετώπου3Το Λαϊκό Μέτωπο ήταν εκλογική και πολιτική συμμαχία των αριστερών ρεπουμπλικανικών κομμάτων, του Σοσιαλιστικού Κόμματος, του Κομμουνιστικού Κόμματος και άλλων εργατικών οργανώσεων. Κέρδισε τις εκλογές της 16ης Φεβρουαρίου 1936. Η κυβερνητική εξουσία, ωστόσο, παρέμεινε αρχικά στα χέρια των αστών ρεπουμπλικανών, ενώ οι σοσιαλιστές και οι κομμουνιστές παρείχαν κοινοβουλευτική υποστήριξη. Στην επαναστατική μαρξιστική ορολογία της εποχής, το Λαϊκό Μέτωπο επικρινόταν ως πολιτική ταξικής συνεργασίας, επειδή υπέτασσε το εργατικό κίνημα σε ένα κοινό πρόγραμμα με αστικές πολιτικές δυνάμεις.— μπαίνουν τώρα στον δρόμο της λύσης χάρη στην επαναστατική δράση του προλεταριάτου. Η δράση αυτή προκλήθηκε από τη φασιστική στρατιωτική αντίδραση και γέννησε μια αυθεντική λαϊκή εξέγερση.
Το αγροτικό ζήτημα, το ζήτημα της Εκκλησίας, το ζήτημα των εθνοτήτων και το πρόβλημα του φεουδαρχικού-φασιστικού μιλιταρισμού4Πρόκειται για τα βασικά ανολοκλήρωτα προβλήματα της Δεύτερης Ισπανικής Δημοκρατίας: την αναδιανομή των μεγάλων γαιοκτησιών, τον περιορισμό της οικονομικής και πολιτικής δύναμης της Καθολικής Εκκλησίας, την αυτονομία της Καταλονίας, της Χώρας των Βάσκων και άλλων εθνοτήτων, καθώς και τον εκδημοκρατισμό του στρατού. θα επιλυθούν από τους ίδιους τους εργάτες και τους φτωχούς αγρότες, με τα δικά τους μέσα.
Το προλεταριάτο, οργανωμένο σε ένα επαναστατικό κόμμα και επικεφαλής ολόκληρου του εργαζόμενου λαού της Ισπανίας, είναι η μόνη επαναστατική τάξη που μπορεί να λύσει τα προβλήματα της δημοκρατικής επανάστασης και να προχωρήσει προς τη σοσιαλιστική επανάσταση.
Το όπλο στα χέρια των εργατών και των αγροτών, η συγκρότηση πειθαρχημένων εργατικών πολιτοφυλακών, η δημιουργία του Κόκκινου Στρατού του προλεταριάτου5Ο «Κόκκινος Στρατός του προλεταριάτου» δεν ήταν υπαρκτή επίσημη στρατιωτική οργάνωση στην Ισπανία, αλλά πολιτικό σύνθημα για τη συγκρότηση ενός συγκεντρωτικού επαναστατικού στρατού υπό εργατικό έλεγχο. Το καλοκαίρι του 1936 οι ένοπλες δυνάμεις της αντιφασιστικής πλευράς αποτελούνταν κυρίως από πολιτοφυλακές οργανωμένες από τη CNT, την UGT, το POUM και τα υπόλοιπα εργατικά κόμματα. Αργότερα οι πολιτοφυλακές εντάχθηκαν στον τακτικό Λαϊκό Στρατό της Δημοκρατίας. και η ενίσχυση των εργατικών συμμαχιών αποτελούν τις εγγυήσεις της νίκης. Για να διασφαλιστούν, όμως, η πρόοδος και ο ρυθμός ανάπτυξης της σοσιαλιστικής επανάστασης, το ισπανικό προλεταριάτο πρέπει να βρει στη διεθνή εργατική τάξη την ίδια αλληλεγγύη και υλική βοήθεια που βρήκε η Ρωσική Επανάσταση, υπό την καθοδήγηση του Μπολσεβίκικου Κόμματος του Λένιν και του Τρότσκι.6Η αναφορά στη Ρωσική Επανάσταση είναι κυρίως πολιτική και όχι κυριολεκτική. Η σοβιετική εξουσία αντιμετώπισε από το 1918 ξένη στρατιωτική επέμβαση και οικονομικό αποκλεισμό. Ωστόσο, η διεθνής εργατική κινητοποίηση, οι απεργίες ενάντια στην επέμβαση και το επαναστατικό κύμα που συγκλόνισε την Ευρώπη μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο συνέβαλαν στην επιβίωσή της. Ο Φόσκο προβάλλει αυτό το πρότυπο προλεταριακού διεθνισμού στην Ισπανία.
Χωρίς ένα επαναστατικό κόμμα ικανό να οδηγήσει το προλεταριάτο στον αγώνα για την κατάκτηση της εξουσίας και την εγκαθίδρυση μιας εργατικής κυβέρνησης, η νίκη είναι αδύνατη.
Η αστική τάξη, ακόμη και με την υποστήριξη του Λαϊκού Μετώπου, απέδειξε όχι μόνο ότι είναι ανίκανη να επιλύσει τα προβλήματα της δημοκρατικής επανάστασης, αλλά και ότι υπήρξε, ολοφάνερα, συνένοχη στη φασιστική στρατιωτική εξέγερση. Επέτρεψε στους δολοφόνους να οργανώσουν ανεμπόδιστα τη συνωμοσία τους ενάντια στον εργαζόμενο λαό. Και αυτό δεν ήταν ένα απλό λάθος. Όχι· δεν ήταν τίποτε άλλο παρά η συνέχιση του δρόμου που είχε αρχίσει με την ανακήρυξη της Δημοκρατίας το 1931.7Η Δεύτερη Ισπανική Δημοκρατία ανακηρύχθηκε στις 14 Απριλίου 1931, μετά την πτώση της μοναρχίας του Αλφόνσου ΙΓ΄. Οι κυβερνήσεις της προχώρησαν σε περιορισμένες αγροτικές, εκπαιδευτικές, εκκλησιαστικές και στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις, πολλές από τις οποίες ανακόπηκαν ή ανατράπηκαν κατά τη συντηρητική διετία 1933–1935. Η στρατιωτική συνωμοσία του 1936 οργανώθηκε μέσα στους μηχανισμούς του ίδιου του δημοκρατικού κράτους.
Μόνο χάρη στην αποφασιστική επέμβαση της εργατικής τάξης και των φτωχών αγροτών, οι οποίοι πήραν τα όπλα για να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους και τις δημοκρατικές ελευθερίες απέναντι στον φασιστικό μιλιταρισμό, κατέστη δυνατό να ανακοπεί η αντεπαναστατική απόπειρα.
Το προλεταριάτο είναι η μόνη επαναστατική τάξη της εποχής μας: της εποχής του ιμπεριαλισμού και της αποσύνθεσης του καπιταλισμού, δηλαδή της εποχής των ιμπεριαλιστικών πολέμων και των προλεταριακών επαναστάσεων.
Μέσα στη σημερινή διεθνή κατάσταση —τη γενικευμένη κρίση του καπιταλισμού, τη φασιστική αντεπανάσταση και τον κίνδυνο ενός νέου ιμπεριαλιστικού πολέμου— και ύστερα από μια σειρά ηττών που προκάλεσαν οι προδοσίες της Δεύτερης και της Τρίτης Διεθνούς8Η Δεύτερη Διεθνής, που είχε ιδρυθεί το 1889, διασπάστηκε ουσιαστικά το 1914, όταν τα περισσότερα σοσιαλδημοκρατικά κόμματά της υποστήριξαν τις κυβερνήσεις τους στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Τρίτη ή Κομμουνιστική Διεθνής ιδρύθηκε το 1919, μετά τη Ρωσική Επανάσταση. Κατά τον Φόσκο και την τροτσκιστική αντιπολίτευση, είχε πλέον εκφυλιστεί κάτω από τον έλεγχο της σταλινικής γραφειοκρατίας και είχε εγκαταλείψει την επαναστατική στρατηγική υιοθετώντας την πολιτική των Λαϊκών Μετώπων., η Ισπανική Επανάσταση άνοιξε ξανά τον δρόμο για την προλεταριακή αντεπίθεση και τη διεθνή επανάσταση.
Το δίλημμα της Ισπανικής Επανάστασης δεν τίθεται ανάμεσα στον φασισμό και τη δημοκρατία, αλλά ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον σοσιαλισμό. Καμία άλλη εναλλακτική λύση δεν υπάρχει. Ο ισπανικός λαός εξεγέρθηκε ενάντια στον φεουδαρχικό-φασιστικό μιλιταρισμό, όχι για να υπερασπιστεί τη δημοκρατία και την αστική δημοκρατία —η οποία έχει χρεοκοπήσει και φέρει η ίδια την ευθύνη για την αντεπανάσταση— αλλά για να πραγματοποιήσει τη σοσιαλιστική επανάσταση.
Η στρατιωτική φασιστική συνωμοσία οργανώθηκε κάτω από τη σκιά της Δημοκρατίας και υπό μια κυβέρνηση που είχε εκλεγεί με το πρόγραμμα του Λαϊκού Μετώπου. Δεν υπάρχει κανένας τρόπος να αποφύγει κανείς την ευθύνη γι’ αυτό.
Η νίκη βρίσκεται στα χέρια του ισπανικού και του διεθνούς προλεταριάτου. Είναι αναγκαίο να τεθεί ανοιχτά ενώπιον των εργαζομένων το ζήτημα της κατάκτησης της εξουσίας. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια επαναστατική κατάσταση, σε μια κατάσταση δυαδικής εξουσίας.9«Δυαδική εξουσία» ονομάζεται η επαναστατική κατάσταση κατά την οποία, δίπλα στην επίσημη κρατική εξουσία, εμφανίζονται ανταγωνιστικά όργανα λαϊκής ή εργατικής εξουσίας. Στην Ισπανία του Ιουλίου 1936, το δημοκρατικό κράτος εξακολουθούσε να υπάρχει, αλλά σε πολλές περιοχές η πραγματική δύναμη βρισκόταν στις ένοπλες πολιτοφυλακές, στις εργοστασιακές επιτροπές, στις αγροτικές κολεκτίβες και στις τοπικές αντιφασιστικές επιτροπές. Η ερμηνεία αυτής της κατάστασης ως ολοκληρωμένης «δυαδικής εξουσίας» αποτέλεσε αντικείμενο έντονης διαμάχης μεταξύ τροτσκιστών, αναρχικών και κομμουνιστών της Αριστεράς. Μόνο μια εργατική κυβέρνηση, δημοκρατικά εκλεγμένη από τις συνελεύσεις των επαναστατικών Εργατικών Συμμαχιών(Οι Εργατικές Συμμαχίες (Alianzas Obreras) εμφανίστηκαν το 1933–1934 ως ενωτικά όργανα εργατικών κομμάτων και συνδικάτων. Διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην εξέγερση των Αστουριών τον Οκτώβριο του 1934, αλλά μέχρι τον Ιούλιο του 1936 είχαν σε μεγάλο βαθμό διαλυθεί. Επομένως, ο Φόσκο χρησιμοποιεί τον όρο περισσότερο ως πρόγραμμα για τη δημιουργία νέων οργάνων εργατικής εξουσίας παρά ως αναφορά σε ένα ήδη ενιαίο πανεθνικό δίκτυο.10Οι Εργατικές Συμμαχίες (Alianzas Obreras) εμφανίστηκαν το 1933–1934 ως ενωτικά όργανα εργατικών κομμάτων και συνδικάτων. Διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην εξέγερση των Αστουριών τον Οκτώβριο του 1934, αλλά μέχρι τον Ιούλιο του 1936 είχαν σε μεγάλο βαθμό διαλυθεί. Επομένως, ο Φόσκο χρησιμοποιεί τον όρο περισσότερο ως πρόγραμμα για τη δημιουργία νέων οργάνων εργατικής εξουσίας παρά ως αναφορά σε ένα ήδη ενιαίο πανεθνικό δίκτυο. —οι οποίες πρέπει να μετατραπούν στα πραγματικά όργανα της εξουσίας— και στηριγμένη στις επιτροπές των εργατών, των πολιτοφυλάκων και των αγροτών, μπορεί να υπερασπιστεί τις δημοκρατικές κατακτήσεις της επανάστασης και να ανοίξει τον δρόμο προς τη σοσιαλιστική επανάσταση, προς την εγκαθίδρυση μιας κοινωνίας χωρίς τάξεις και χωρίς κράτος.
Οι κίνδυνοι της αντεπανάστασης δεν έχουν ακόμη εξαφανιστεί. Τα πλοία του Μουσολίνι βρίσκονται ανοιχτά της Βαρκελώνης, αποτελώντας μια άμεση φασιστική απειλή για την επανάσταση.11Η αναφορά στα «πλοία του Μουσολίνι» αποτυπώνει τον άμεσο φόβο μιας φασιστικής επέμβασης. Το καθεστώς του Μουσολίνι παρείχε από τις πρώτες εβδομάδες αεροσκάφη, οπλισμό και στρατιωτική υποστήριξη στους πραξικοπηματίες και αργότερα έστειλε το εκστρατευτικό σώμα Corpo Truppe Volontarie. Βλ. Javier Rodrigo, «A Fascist Warfare? Italian Fascism and War Experience in the Spanish Civil War».
Και τι κάνουν οι δημοκρατικές δυνάμεις;12Με τον όρο «δημοκρατικές δυνάμεις» ο συγγραφέας αναφέρεται κυρίως στη Βρετανία και τη Γαλλία. Οι κυβερνήσεις τους υιοθέτησαν την πολιτική της «μη επέμβασης», η οποία επισημοποιήθηκε τον Αύγουστο του 1936. Στην πράξη, η πολιτική αυτή εμπόδισε τη Δημοκρατία να προμηθευτεί ελεύθερα όπλα, χωρίς να σταματήσει την εκτεταμένη γερμανική και ιταλική βοήθεια προς τον Φράνκο. Υπάρχει κίνδυνος επέμβασης των φασιστικών κρατών ενάντια στην επανάσταση;
Απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους πρέπει να βρίσκεται σε διαρκή επαγρύπνηση το παγκόσμιο προλεταριάτο, προκειμένου να βοηθήσει την Ισπανική Επανάσταση και το ισπανικό προλεταριάτο. Ταυτόχρονα, οι εργάτες πρέπει να γνωρίζουν τι προτίθεται να κάνει η ΕΣΣΔ για την υπεράσπιση της Ισπανικής Επανάστασης.13Όταν δημοσιεύτηκε το κείμενο, στις 4 Αυγούστου 1936, η μεγάλης κλίμακας σοβιετική στρατιωτική βοήθεια δεν είχε ακόμη αρχίσει. Η ΕΣΣΔ έστειλε όπλα, αεροσκάφη, άρματα μάχης και συμβούλους από το φθινόπωρο του 1936, ενώ η Κομμουνιστική Διεθνής οργάνωσε τις Διεθνείς Ταξιαρχίες. Η βοήθεια αυτή συνδέθηκε με τη σοβιετική πολιτική υπεράσπισης της αστικής Δημοκρατίας και του Λαϊκού Μετώπου, όχι με την παράδοση της εξουσίας στις εργατικές επιτροπές.
Είναι αλήθεια ότι ο κίνδυνος ενός ιμπεριαλιστικού πολέμου μπορεί να μεγαλώσει ή να υποχωρήσει. Προς το παρόν, όμως, αυτό εξαρτάται αποκλειστικά από τη νίκη της Ισπανικής Επανάστασης.
Πρέπει να γίνει κατανοητό από όλες τις εργαζόμενες τάξεις του κόσμου ότι ο αγώνας για την υπεράσπιση της Ισπανικής Επανάστασης ισοδυναμεί με αγώνα ενάντια στον φασισμό, ενάντια στον πόλεμο και ενάντια στην «ιερή ένωση» των τάξεων·14Η γαλλική έκφραση union sacrée —«ιερή ένωση»— χρησιμοποιήθηκε αρχικά για την πολιτική ανακωχή και την ενότητα των γαλλικών κομμάτων υπέρ της πολεμικής προσπάθειας το 1914. Στην επαναστατική ορολογία απέκτησε ευρύτερη σημασία: δήλωνε την εγκατάλειψη της ταξικής πάλης και την υποταγή των εργατικών οργανώσεων στην εθνική αστική τάξη στο όνομα της «εθνικής ενότητας». με αγώνα για την πραγματική επαναστατική υπεράσπιση της ΕΣΣΔ.
Το σύνθημα της στιγμής πρέπει να είναι η πάση θυσία διατήρηση των εργατικών πολιτοφυλακών και η συγκρότηση, σε ολόκληρη τη χώρα, συμμαχιών εργατών, αγροτών και πολιτοφυλάκων. Πρέπει να δοθεί αγώνας για τη συνδικαλιστική ενότητα και για τη δημιουργία μιας πραγματικής επαναστατικής ηγεσίας, στηριγμένης στην επαναστατική ενότητα του προλεταριάτου. Το καθήκον αυτό ανήκει στο POUM15Το POUM —Εργατικό Κόμμα Μαρξιστικής Ενοποίησης— ιδρύθηκε τον Σεπτέμβριο του 1935 από τη συγχώνευση του Εργατικού και Αγροτικού Μπλοκ του Χοακίν Μαουρίν με την Κομμουνιστική Αριστερά του Αντρές Νιν. Ήταν επαναστατικό μαρξιστικό και αντισταλινικό κόμμα, αλλά δεν ανήκε στην τροτσκιστική Διεθνή Αριστερή Αντιπολίτευση. Ο χαρακτηρισμός του ως «του μόνου επαναστατικού κόμματος» εκφράζει την πολιτική εκτίμηση του Φόσκο και όχι μια κοινά αποδεκτή θέση. Ο Τρότσκι επέκρινε αυστηρά το POUM για τη συμμετοχή του στο Λαϊκό Μέτωπο και, αργότερα, στην κυβέρνηση της Καταλονίας., το μόνο επαναστατικό κόμμα.
Ο αγώνας για την επαναστατική ενότητα της ισπανικής εργατικής τάξης, στη βάση του διεθνιστικού επαναστατικού μαρξισμού, είναι αδιαχώριστος από τον αγώνα για τη διεθνή επαναστατική ενότητα.
Ο αγώνας για μια ενιαία παγκόσμια επαναστατική ηγεσία —δηλαδή για τη νέα Διεθνή16Η «νέα Διεθνής» είναι η Τέταρτη Διεθνής, για την ίδρυση της οποίας αγωνίζονταν ο Τρότσκι και οι Μπολσεβίκοι-Λενινιστές μετά την πολιτική χρεοκοπία της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Τον Αύγουστο του 1936 υπήρχε ακόμη ως διεθνές κίνημα και πολιτικό σχέδιο· ιδρύθηκε επίσημα τον Σεπτέμβριο του 1938.— πρέπει τώρα να περάσει στο προσκήνιο. Η νίκη του Ισπανικού προλεταριάτου θα είναι νίκη του παγκόσμιου προλεταριάτου.
Φόσκο17«Φόσκο» ήταν το ψευδώνυμο του Ιταλού επαναστάτη Νικόλα Ντι Μπαρτολομέο, μιας σημαντικής μορφής του πρώιμου Ιταλικού τροτσκισμού. Κατέφυγε στην Ισπανία την άνοιξη του 1936, φυλακίστηκε στη Βαρκελώνη επειδή δεν διέθετε νόμιμα έγγραφα και απελευθερώθηκε έπειτα από κινητοποίηση της CNT και του POUM. Πολέμησε στις συγκρούσεις του Ιουλίου 1936 και ανέλαβε την οργάνωση ξένων αντιφασιστών εθελοντών που εντάχθηκαν στις πολιτοφυλακές του POUM.
Μετάφραση-εισαγωγή και υποσημειώσεις Άρης Μαραβάς
Υποσημειώσεις