Η ΚΡΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ: ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΗΣ "ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ"

EYΡΩΠΑΪΚΑ ΤΡΑΠΕΖΙΚΑ «KANONIA»

 

Η χρονική σύμπτωση της ολοκλήρωσης του προγράμματος «ποσοτικής χαλάρωσης» στη νομισματική πολιτική των ΗΠΑ (διακοπή της αφειδούς χρηματοδότησης του τραπεζικού συστήματος) και η σιωπηρή αλλά εκτεταμένη «απομόχλευση» (οριζόντια μείωση των δανείων) από τις ευρωπαϊκές τράπεζες ενόψει των stress test του Οκτωβρίου από την ΕΚΤ, έχει προκαλέσει μία πρωτοφανή αν και ανομολόγητη ασφυξία στην Ευρωζώνη, παρά την πρόσφατη εξαγγελία του προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την δρομολόγηση μέτρων νομισματικής χαλάρωσης.    

Αποτέλεσμα αυτής της ασφυξίας είναι ότι έχουν αρχίσει να «σκάνε» οι πλέον αδύνατες τράπεζες των οποίων οι «φούσκες» χρεών δεν αντέχουν στην πρωτοφανή αυτή πίεση. Επεισόδια αυτού του νέου κύκλου της κρίσης παρά τις ιδιαιτερότητες της κάθε περίπτωσης– είναι η χρεοκοπία της 4ης μεγαλύτερης τράπεζας της Βουλγαρίας η οποία συμπαρασύρει στην πτώση και την κυβέρνηση, ή η πολύ σημαντικότερη, εν δυνάμει χρεοκοπία της Banco Espirito Santo [τράπεζα του… Aγίου Πνεύματος!] της Πορτογαλίας  – που μόλις πρόσφατα υποτίθεται πως βγήκε από το δικό της Μνημόνιο. 

Η ασφυκτική αυτή πίεση του φαύλου κύκλου της υπερχρέωσης με την ύφεση και τον αποπληθωρισμό στην οικονομία, εκδηλώνεται στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα με μη προβλέψιμες ακόμα συνέπειες καθώς η σύνδεση τραπεζικού συστήματος και κρατικών οικονομιών παραμένει ισχυρή. Με την διαφορά ότι στην Ευρωζώνη η περιβόητη τραπεζική ενοποίηση η οποία δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί υποτίθεται ότι θα κάνει το αποφασιστικό βήμα μετά την ολοκλήρωση των stress test τον Οκτώβριο υποχρεώνει τις χώρες όταν μία τράπεζα χρεοκοπεί να εφαρμόζει διαδικασίες bail-in δηλαδή μεταφοράς του «κόστους» τής χρεοκοπίας ή της διάσωσης της τράπεζας, πρώτα στους μετόχους και δανειστές της τράπεζας και μετά στους καταθέτες της (τους έχοντες πάνω από 100 χιλ. ευρώ καταθέσεις). Συνολικά όμως οι συνέπειες μιας τραπεζικής χρεοκοπίας ή διάσωσης παραμένει όσον αφορά το κόστος της μέσω bail-in ένα «εθνικό» θέμα και όχι της Ε.Ε. 

Αυτό σημαίνει ότι για τις τράπεζες που θα «σκάσουν», όπως η CCB στην Βουλγαρία ή η BES στην Πορτογαλία, αν δεν υπάρξουν άλλες παρεμβάσεις από την ΕΚΤ, η ζημιά θα πρέπει να απορροφηθεί από την οικονομία της χώρας που αυτό θα συμβεί… Το πρόβλημα όμως είναι -όπως στην περίπτωση της BES- ότι σχεδόν όλες οι ευρω-τράπεζες που βρίσκονται σε κίνδυνο έχουν διασυνοριακή δραστηριότητα και η κάθε περίπτωση παρασύρει και άλλους σε άλλες ευρω-οικονομίες. 

Το μεγαλύτερο όμως πρόβλημα όπως αποδεικνύουν τα τελευταία στοιχεία δεν έχει να κάνει με τις περιφερειακές ευρω-τράπεζες αλλά παραμένει στο κρατικό χρέος. Τα τελευταία στοιχεία που έδωσε στην δημοσιότητα η Κεντρική Τράπεζα της Ιταλίας δείχνουν ότι το κρατικό χρέος της έχει ξεπεράσει το 130% του ΑΕΠ, ήτοι είναι πολύ ψηλότερα από το 120% του ΑΕΠ που ήταν το χρέος της Ελλάδας με βάση το οποίο την υποχρέωσαν να μπει στο μνημόνιο. Υπό τις παρούσες συνθήκες όμως δεν υπάρχει στην Ευρώπη ή στον κόσμο θεσμός τόσο μεγάλος και οικονομικά ισχυρός που να μπορεί να καλύψει με ένα αντίστοιχο πρόγραμμα την ιταλική οικονομία της οποίας το χρέος έχει ξεπεράσει τα 2,1 τρις Ευρω ! 

Και μόνο για την εξυπηρέτηση του χρέους για ένα χρόνο η Ιταλία χρειάζεται να δανεισθεί πάνω από 700 δις ευρώ, δηλαδή ποσό υπερδιπλάσιο από το συνολικό χρέος της Ελλάδας. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό στο ιταλικό χρέος είναι ότι σε μεγάλο μέρος του διακρατείται στο εσωτερικό της χώρας με την μορφή αποταμιεύσεων από ασφαλιστικά ταμεία, ιδιώτες και τράπεζες. Οι συνέπειες στην παραμικρή υπόνοια ότι δεν μπορεί να εξυπηρετηθεί αυτομάτως θα προκαλέσει μία αλυσίδα εξελίξεων που θα συμπαρασύρει όλες τις οικονομίες της Ευρωζώνης καθώς οι τράπεζες του ιταλικού τραπεζικού συστήματος είναι διακλαδωμένες σε ολόκληρη την Ευρωζώνη και την Λατινική Αμερική, με ισχυρή επίσης παρουσία στην Αν. Ευρώπη. 

Είναι σημαντικό να επισημάνουμε εδώ ότι σε ένα τόσο μεγάλο χρέος κάθε «πόντος» που αυξάνονται τα spreads των ιταλικών ομολόγων οδηγεί σε κατακόρυφη αύξηση του χρέους τόσο του κρατικού όσο και του ιδιωτικού. 

Αυτός, όπως παραδέχονται σημαντικοί αναλυτές του αστικού οικονομικού τύπου, είναι αυτήν την στιγμή ο μεγαλύτερος εφιάλτης της ΕΚΤ και του κ. Ντράγκι, καθώς μία μεγάλη αύξηση των spreads στα ιταλικά ομόλογα θα οδηγούσε σε κατάρρευση το ευρώ, αφού η ιταλική είναι η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία πίσω από το ευρωνόμισμα. 

Απέναντι σε ένα τέτοιο κίνδυνο –με αφορμή τότε την Ελλάδα αλλά πραγματική αιτία την Ιταλία– ο πρόεδρος της ΕΚΤ Ντράγκι, είχε πει στα μέσα του 2012 ότι θα κάνει ότι χρειασθεί για να διασφαλίσει το ευρώ, προκειμένου να συγκρατήσει την πτώση της αξίας των ομολόγων του Ευρωπαϊκού Νότου. 

Τώρα επιχειρεί να το κάνει για δεύτερη φορά υποσχόμενος αντισυμβατικές παρεμβάσεις πέρα από τα όρια του καταστατικού της ΕΚΤ. Το πρόβλημα όμως παραμένει ανοικτό, η Ευρωζώνη βρίσκεται στο ίδιο σημείο, αλλά σε ένα πολύ…βαθύτερο επίπεδο από εκείνο που ήταν το 2008 όταν ξέσπασε η κρίση, καθώς, τώρα, τα «εργαλεία» που στο μεταξύ έχουν χρησιμοποιηθεί (όπως η ποσοτική χαλάρωση από τις ΗΠΑ) έχουν εξαντληθεί και αποσύρονται, ενώ η ίδια η ευρωζώνη έχει αγκιστρωθεί σε ένα φαύλο κύκλο χρέους-ύφεσης και αποπληθωρισμού χωρίς διέξοδο.