[Το παρακάτω κείμενο είναι η συνεισφορά της Μάρθας Φριτζήλα στην παρουσίαση του σπουδαίου βιβλίου του Χρίστου Γεωργάλα Ημερολόγιο Γάζας, μιας ζωντανής μαρτυρίας για τα δεινά του λαού της Παλαιστίνης στη μαρτυρική Γάζα, για τη βαρβαρότητα και τη γενοκτονική επίθεση του Ισραήλ αλλά και για το σθένος, το ηθικό και την ηθική του λαού και των παιδιών της Παλαιστίνης. Ο γιατρός -καθηγητής Χειρουργικής Βάσης Κρανίου, Κεφαλής και Τραχήλου- Χρίστος Γεωργάλας πήγε (για δεύτερη φορά) την άνοιξη του 2025 στην βομβαρδιζόμενη Γάζα και εργάστηκε εθελοντικά στο νοσοκομείο Νάσερ, χειρούργησε τραυματισμένους ανθρώπους, γυναίκες και παιδιά, κυρίως παιδιά, τα παιδιά είναι κύριος στό χος, και ακόμη, δίδαξε νέους γιατρούς…
Το βιβλίο κυκλοφορεί του Χρίστου Γεωργάλα Ημερολόγιο Γάζας, Ιατρική εν μέσω γενοκτονίας, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος. Η παρουσίαση έγινε στο θέατρο Άλφα την Πέμπτη 4/6/2026. Για το βιβλίο μίλησαν επίσης οι Νασίμ Αλάτρας (Παλαιστίνιος δημοσιογράφος), Θανάσης Καμπαγιάννης (Δικηγόρος, σύμβουλος στον ΔΣΑ με την «Εναλλακτικ Παρέμβαση – Δικηγορική Ανατροπή»), Αιμίλιος Χειλάκης (ηθοποιός), ο ίδιος ο συγγραφέας Χρίστος Γεωργάλας, ενώ συντόνιζε ο Δημήτρης Ζιαζιάς, γιατρός, μέλος του ΓΣ της ΟΕΝΓΕ.
Θ.Κ. ]
Μάρθα Φριτζήλα
Διαβάζοντας ή για να είμαι πιο ακριβής ρουφώντας δίχως ανάσα το Ημερολόγιο του Χρίστου Γεωργάλα, στο μυαλό μου βούιζαν τα ποιήματα που έχω διαβάσει για την Γάζα και για την Παλαιστίνη. Το ημερολόγιο Γάζας είναι ένα ποίημα κι αυτό που μιλά για την ομορφιά και την δύναμη των Παλαιστινίων, είναι ένας ύμνος στην ανθρωπιά και την προσφορά, ένας καθρέφτης όπου κοιτά το πρόσωπό του ένας γιατρός που αξίζει να λέγεται άνθρωπος, ένας άνθρωπος που αξίζει να είναι γιατρός.
Ο Χρίστος Γεωργάλας δεν κωλώνει να πει τα πράγματα όπως τα έζησε, να τα περιγράψει με λόγια τόσο γενναία, απλά και διάφανα που μοιάζουν με λογοτεχνικά αποσπάσματα υψηλής τέχνης, να τα φωτογραφίσει με την κάμερα του κινητού τόσο ανάγλυφα που να φαντάζουν ζωγραφικοί πίνακες της πιο σκληρής και πιο θαυμαστής συνάμα πραγματικότητας.
Ένα έχω να πω για το βιβλίο αυτό: διαβάστε το και δωρίστε το σε όποιον αγαπάτε. Κι επειδή με τίμησε ο συγγραφέας με την πρόσκληση να μιλήσω απόψε στην παρουσίαση του βιβλίου, έχω σημειώσει κάποιες φράσεις που διάβασα και με έκαναν να τις φυλάξω στο δικό μου ημερολόγιο. Όχι για να με θυμώνουν, ούτε μόνο για να με παρηγορούν. Περισσότερο για να μην ξεχάσω πώς είναι να είσαι άνθρωπος.
Θα σας διαβάσω αυτές τις σημειώσεις – κι ανάμεσά τους έχω κρύψει αποσπάσματα από ποιήματα αγαπημένων Παλαιστίνιων ποιητών.
Χρίστος Γεωργάλας – Ημερολόγιο Γάζας – ένα ποίημα
Δεν είναι δουλειά της ποίησης να σκουπίζει τα δάκρυα.
Η ποίηση οφείλει να σκάβει μια τάφρο
από όπου θα μπορούν να ξεχυλίσουν και να πνίξουν τον κόσμο.
Είμαι άνθρωπος,
τίποτα ανθρώπινο δεν μου είναι ξένο.
Η υπεύθυνη ασφαλείας με ρωτάει, γιατρός; γνέφω καταφατικά.
Ίσως και να μην είναι τόσο επικίνδυνο τελικά.
Να αφιερώσεις τη ζωή σου σε κάτι μεγαλύτερο από σένα.
Δυο Άγγλοι συνάδελφοί μου αναφέρουν σχετικά χαλαρά
ότι πριν ταξιδέψουν συνέταξαν τη διαθήκη τους.
Ο ουρανός γεμάτος σκόνη.
Κτίρια και άνθρωποι που αιωρούνται.
Τα παράθυρα μένουν κλειστά.
Απαγορεύονται οι φωτογραφίες.
Είκοσι λεπτά με σφιγμένα δόντια.
«Welcome to Gaza».
Ο Μοχάμεντ έχασε όλη την οικογένειά του τον προηγούμενο μήνα.
Δακρύζω. Αυτός συνεχίζει να μιλά κανονικά.
Το Ισραήλ.
Μια χώρα νεκρή.
Ένας λαός στα τελευταία στάδια παρακμής.
Από την άλλη μεριά,
μέσα στην καταστροφή, η ζωή ανθίζει
και παίρνει την εκδίκησή της.
Η Γάζα έχει ήδη νικήσει.
Η πρώτη μου αίσθηση.
Θα μπορέσω να βοηθήσω.
Δεν ήρθα χωρίς λόγο.
Η ιατρική είναι μια πατρίδα.
Αισθάνομαι ότι την ξαναβρίσκω
και τη μοιράζομαι με τους γιατρούς εδώ.
Όλο το βράδυ σε ξεκούφαινε ο ήχος από τα κύματα της Μεσογείου
που έσκαγαν στην αμμουδιά πενήντα μέτρα από το κρεβάτι μου.
Ένα συνεχές βουητό σαν νανούρισμα, ένας καθησυχαστικός λευκός θόρυβος σαν ψυγείο ή σαν γεννήτρια. Τα drone τα λένε zanana από τον ήχο που κάνουν.
Το κουνούπι δεν είναι ούτε μεταφορά, ούτε μετωνυμία, ούτε λογοπαίγνιο. Είναι ένα έντομο που αγαπάει το αίμα σου και το μυρίζει από απόσταση είκοσι μιλίων. Δεν υπάρχει τρόπος να διαπραγματευτείς εκεχειρία μαζί του, εκτός από έναν: να αλλάξεις τύπο αίματος.
Πενήντα χιλιόμετρα από το Νάσερ, κάποιοι Ισραηλινοί αυτή τη στιγμή κάνουν kite surf.
Ένας πατέρας με τους γιους του προσπαθεί να σηκώσει χαρταετό,
αλλά δεν έχει αέρα.
Είναι Πρωτομαγιά. Είναι αργία. Τριήμερο.
Δεν θα χαλάσουν το τριήμερό τους οι Ισραηλινοί για να σκοτώσουν Παλαιστίνιους. Μπορούν να συνεχίσουν από μεθαύριο. Δεν είναι δα και πόλεμος. Μια απλή γενοκτονία είναι.
Χαρταετοί.
Πρώτη φορά βλέπω τόσο πολλούς χαρταετούς.
Όπου κι αν κοιτάξεις σπάγκοι και τρίγωνα που αιωρούνται.
Πάνω από τα παραπήγματα,
πάνω από τις πολυκατοικίες,
πιο ψηλά από τα drone και τα F16,
πιο ψηλά από όλους μας.
Χαρταετοί παντού.
Χαρταετοί και σημαίες.
Έτσι που ένα παιδί, κάπου στην Γάζα
να δει τον χαρταετό,
τον δικό μου χαρταετό,
εκείνον που έφτιαξες για μένα
να πετά ψηλά στον ουρανό
για να πιστέψει έστω για μια στιγμή
πως ένας άγγελος είναι εκεί
και του φέρνει πίσω την αγάπη.
Αν πρέπει να πεθάνω
ας φέρει πίσω την ελπίδα
ας γίνει παραμύθι.
Μας στέρησαν το νερό, τα τρόφιμα, το ηλεκτρικό ρεύμα.
Οι ντόπιοι απλώς παίρνουν την ψυχή τους στα χέρια και περπατάνε.
Το πόσο καλά μαγειρεύουν οι Παλαιστίνιοι
είναι άλλος ένας λόγος που θα νικήσουν.
Εμείς
πάντα θα της γράφουμε τα ερωτικά μας γράμματα
πάντα θα τραγουδάμε και θα ζωγραφίζουμε και θα ράβουμε και
θα μαγειρεύουμε τα αγαπημένα της φαγητά
και θα σκεφτόμαστε και θα μαλώνουμε και θα κλαίμε και θα φυτεύουμε
και θα θερίζουμε και θα γιορτάζουμε γι’ αυτήν
την Παλαιστίνη μας.
Πίσω από την υπομονή
κρύβονται όμορφα πράγματα που σε περιμένουν.
Η Τζαμίλα περιμένει.
Ναι, το σπίτι μας έχει χαθεί.
Είδα και τις φωτογραφίες, αλλά παραμένουμε.
Για όποιον δεν έχει τόπο, το σπίτι του είναι καλύτερο.
Καλύτερο από τη σκηνή.
Το σπίτι μας είναι πολύ καλύτερο από σκηνή. Πολύ καλύτερο.
Και θα το ξαναχτίσεις.
Είμαι σίγουρος.
Θα έρθει εκείνη η μέρα, αγαπημένοι μου,
αργά αργά ξεδιπλώνεται η αλήθεια…
Για αυτό μην καθυστερείτε το όνειρο
ούτε όμως να βιαστείτε.
Κι αν η παράνοια του κακού τσάκισε τους στόχους μας
το άρωμα της αλήθειας παραμένει ζωντανό μες τις ψυχές μας.
Ακόμα κι αν είναι μακρύς ο δρόμος μας
κι ανείπωτες οι τραγωδίες μας,
θα έρθει…
Στη Γάζα όλοι δρόμοι είναι σφραγισμένοι,
κι απέχουμε μόλις ένα tweet από τον θάνατο.
Οι Παλαιστίνιοι δεν έχουν λυγίσει
και δεν θα λυγίσουν ποτέ.
Ο κατά συρροή δολοφόνος που σε κάθε φόνο γίνεται όλο και πιο θρασύς, όλο και πιο απρόσεχτος. Όχι από αλαζονεία, αλλά γιατί κατά βάθος θέλει να τον σταματήσουν, να τον συλλάβουν και έτσι να εξιλεωθεί.
Το νοσοκομείο έχει καταστραφεί σχεδόν τελείως.
Βανδαλισμένο από τους Ισραηλινούς στρατιώτες.
Η βόμβα σκότωσε όλη την οικογένεια,
αλλά αυτή τη μικρή συγκεκριμένα
την έκοψε ακριβώς σε δύο κομμάτια.
Παντού τα παιδιά.
Πάντα παιδιά.
Σταμάτησα να μετράω τα νεκρά παιδιά.
Χαρταετοί παντού.
Χαρταετοί.
Και συνεχείς εκρήξεις.
Όταν είχαν μπει οι Ισραηλινοί στο νοσοκομείο τελευταία φορά, ο Μοχάμεντ βρήκε όλες τις θερμοκοιτίδες των νεογνών συστηματικά σπασμένες. Μία-μία με τον υποκόπανο.
Ακόμα μια φορά τα θύματα καταγράφουν τον θάνατό τους.
Και θα συνεχίσουν να αντιστέκονται μέχρι την τελευταία τους πνοή.
Και μετά από αυτούς, όταν πεθάνουν μέχρι τον τελευταίο, όταν ολοκληρωθεί η γενοκτονία στη Γάζα, θα έρθουν οι επόμενες γενιές και θα τραγουδάνε τη θυσία τους.
Δεν μπορώ να το εξηγήσω.
Είναι σαν να μην πολεμούν ενάντια σε κάποιον.
Σαν να μην είναι το μίσος που τους κινεί, αλλά η αγάπη για τη ζωή, για τα πράγματα γύρω τους, για τους ανθρώπους.
Σε αυτή τη γη υπάρχει κάτι που αξίζει να το ζήσεις.
Σε αυτή τη γη, την κόρη της γης,
τη μάνα όλων των ξεκινημάτων,
τη μάνα όλων των τελειωμών.
Τη λέγαν Παλαιστίνη.
Παλαιστίνη τη λένε ακόμα.
Δεν νιώθουν πόνο και οργή;
Πιο πολύ λυπάμαι εμάς, όχι αυτούς.
Γιατί με ό,τι συμβαίνει, αυτοί δεν έχουν χάσει τίποτα, δεν έχουν χάσει την ανθρωπιά τους.
Δεν συμβαίνει το ίδιο με εμάς.
Θυμάμαι τι μου έχουν πει:
Τη βόμβα που θα σε σκοτώσει, δεν θα προλάβεις να την ακούσεις.
Εδώ και δεκαπέντε μέρες όλοι αναπνέουμε καρκινογόνα.
Το Ισραήλ δεν δίνει καν εξήγηση. Απλώς μπορεί.
«Είσαι μαζί μου», μου λέει ο Ά.
«Δεν έχεις τίποτα να φοβηθείς».
Χαρταετοί και σημαίες.
Παιδιά ντυμένα με τα πιο καλά τους ρούχα,
περιφέρονται ανάμεσα στα ερείπια,
σαν εξωγήινοι που επισκέπτονται για λίγο τον πλανήτη μας.
Οι γέροι θα πεθάνουν και οι νέοι θα ξεχάσουν.
Δεν έγινε μέχρι τώρα. Μάλλον, δεν θα γίνει ποτέ.
Στον πόλεμο δεν είναι καλός αυτός που εκφράζει την απόλυτη βία,
αλλά αυτός που καταφέρνει να σταθεί όρθιος απέναντι στο κτήνος.
Άσπρες σακούλες έξω από το νεκροτομείο
και ένας άνθρωπος μπροστά από την καθεμιά να περιμένει.
Πιο μικρές.
Μάλλον παιδιά.
Ο θάνατος παιδιών δεν ήταν ποτέ παράπλευρες απώλειες. Ήταν το ζητούμενο.
Γκαζέλ.
Γαζέλα.
Κοριτσάκι, έντεκα ετών, με τεράστια μαύρα μάτια, αποστεωμένο από την πείνα.
Τραύμα με πύλη εισόδου τραχηλικά αριστερά.
Τα χέρια και τα πόδια της μες στο αίμα.
Στο κρεβάτι μόνη της.
Αγοράκι, οκτώ ετών, στο κρεβάτι τρομαγμένο.
Επίσης μικρό σαν μπιζέλι, τραύμα εισόδου στο κέντρο του τραχήλου.
Τρίτο παιδί. Σράπνελ στον τράχηλο.
One day everyone will have always been against this.
Εξέταση σε παιδί δώδεκα ετών.
Σπασμένο κρανίο, κατάγματα, εγκεφαλική αιμορραγία. Διασωληνωμένο.
Israel has hit 650 terror targets.
Κι εγώ βλέπω τα terror targets.
Σχεδόν όλα έχουν μεγάλα φοβισμένα μάτια και φριχτές πληγές,
αλλά δεν φωνάζουν ούτε κλαίνε.
Θέλουν μόνο τη μαμά τους.
Είναι εντυπωσιακός ο τρόπος που καταφέρνουν όλοι οι τρομοκράτες της Χαμάς να μεταμφιέζονται σε εντεκάχρονα κορίτσια με μεγάλα μάτια.
Πάντα στοχεύουν τους πιο ταλαντούχους.
Ένα από τα όνειρά μου είναι τα βιβλία μου
να ταξιδέψουν σε όλο τον κόσμο,
η πένα μου να αποκτήσει φτερά,
για να πετάξει πάνω από τις σφραγίδες απόρριψης
στη βίζα ή το διαβατήριο.
Πρέπει να ξαναγυρίσω.
Όταν κάποιος σου δηλώνει ανοιχτά τις προθέσεις του καλό είναι να τον πιστεύεις.
Αρρωστημένοι, μισότρελοι, θρησκόληπτοι που πιστεύουν ότι ο Θεός τους έταξε όλη την ιστορική Παλαιστίνη.
Ο στόχος είναι η τελική λύση.
Στον ασφόδελο λειμώνα, παρά θιν’αλός, στην ακρογιαλιά της Γάζας, εκεί βρίσκεται σήμερα το Τέλος του Κόσμου τούτου, του Κόσμου μας. Εκεί, η Τελική Κρίση όλων και για όλα.
Ένας μήνας στη Γάζα.
Μια γεύση προδοσίας.
Όταν ελεύθερα μιλάς, να σκέφτεσαι τους άλλους.
Εκείνους που δεν τους αφήνουν να μιλήσουν.
Και καθώς σκέφτεσαι εκείνους τους άλλους,
στον εαυτό σου γύρισε και πες:
«Αχ και να ήμουν ένα κερί στο σκοτάδι».
Θα κλείσω με μια φράση που μου θύμισε το ντοκιμαντέρ της Carol Mansour για τον Βρετανο-Παλαιστίνιο επανορθωτικό χειρουργό Ghassan Abu Sittah. Όταν τον ρώτησαν πώς θα ήθελε να τελειώνει η ταινία εκείνος είπε: «Θα ήθελα να τελειώνει με εμένα να επιστρέφω στην Γάζα».
Ένας μήνας στη Γάζα.
Η σκέψη μου δεν μπορεί να φύγει από εδώ.
Θα τα ξαναπούμε σύντομα.
I hope to come and visit again,
υπόσχομαι.
Χρίστο Γεωργάλα, σε ευχαριστώ πολύ.
Μάρθα Φριντζήλα
