του Frank García Hernández*

Σύνοψη

Στις 7 Νοεμβρίου, εκτός από τον θρίαμβο της επανάστασης των Μπολσεβίκων, γιορτάστηκαν και τα γενέθλια του Λέοντα Τρότσκι. Οι αναλύσεις του Τρότσκι για τον εκφυλισμό της σοβιετικής γραφειοκρατίας είναι ένα ουσιαστικό εργαλείο για την κατανόηση της πολιτικής κρίσης που βιώνει σήμερα η Κούβα.

Στον Αλεχάντρο Εστέβ, τον Αλεξάντερ Χολ και τον Ντάλτον Λίμπκνεχτ.

Ο συγγραφέας του άρθρου, Φρανκ Γκαρσία Ερνάντεζ

Όπως και η σοβιετική γραφειοκρατία, έτσι και η κουβανική κυβέρνηση έχει αποστασιοποιηθεί από την πραγματικότητα που ζει η εργατική τάξη. Το πιο ηχηρό παράδειγμα αυτού είναι το ίδιο το γεγονός ότι έγιναν οι διαδηλώσεις της 11ης Ιουλίου. Σε αυτό προστίθεται τώρα, ως άλλο ένα σημάδι αποσύνδεσης από τις μάζες, ο τρόπος με τον οποίο ο επίσημος λόγος αντιμετώπισε τις διαμαρτυρίες, ποινικοποιώντας τες και ανάγοντάς τες σε υποτιθέμενες δράσεις υπέρ της αντεπανάστασης.  

Μετά τις διαδηλώσεις της 11ης Ιουλίου, η κουβανική κυβέρνηση δεν συνειδητοποίησε την επείγουσα ανάγκη δημιουργίας νέων μηχανισμών συμμετοχής των πολιτών. Ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση θεώρησε σωστό να προσεγγίσει την εργατική τάξη δεν ήταν να δυναμώσει την σοσιαλιστική δημοκρατία αλλά να οργανώσει επισκέψεις σε λαϊκές γειτονιές. Γενικότερα, αυτές οι επισκέψεις, προγραμματισμένες από τα πάνω και προαναγγελμένες, καταλήγουν να αποτελούν καλλωπισμό του χώρου απ’ όπου θα περάσει ο υψηλόβαθμος αξιωματούχος, έτσι ώστε να συνεχίσουν όλα να παραμείνουν ίδια. 

Σε πρόσφατη συνέντευξή του στο ξένο Τύπο, ανώτερος Κουβανός ηγέτης δήλωσε ότι στην Κούβα δεν υπάρχει ούτε πείνα, ούτε ανεργία, ούτε φτώχεια. Αυτή η σοβαρή περίπτωση ρήξης με την πραγματικότητα μπορεί να έχει μόνο δύο ερμηνείες. Ή (γεγονός ακόμα πιο επικίνδυνο) η γραφειοκρατία δεν γνωρίζει την πραγματικότητα της χώρας, ή την γνωρίζει αλλά θριαμβολογεί, γεγονός που προκαλεί δυσαρέσκεια σε μεγάλα τμήματα της κουβανικής εργατικής τάξης. Τον Δεκέμβριο του 2020, ο υπουργός Οικονομίας Αλεχάντρο Γκιλ ανέφερε ότι το 2021 το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν θα αυξηθεί κατά 6%. Σε αντίθεση με αυτό, στις τελευταίες συνεδριάσεις του κοινοβουλίου, ο Gil ανακοίνωσε ότι το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 13%. Ο ίδιος αξιωματούχος ανακοίνωσε τον Μάιο του 2021 ότι φέτος (2021) η Κούβα θα δεχόταν τουλάχιστον 2 εκατομμύρια τουρίστες. Σύμφωνα με την Εθνική Υπηρεσία Στατιστικής και Πληροφοριών της Κούβας, μέχρι τον Σεπτέμβριο η χώρα δεν είχε δεχθεί περισσότερους από 190 χιλιάδες τουρίστες ενώ οι υγειονομικοί περιορισμοί για τους ξένους επισκέπτες θα αρθούν μόλις στις 15 Νοεμβρίου. Σε τρεις μήνες, από τους οποίους μόνο 45 ημέρες θα είναι χωρίς περιορισμούς για τους διεθνείς ταξιδιώτες, η Κούβα δεν θα μπορεί να δεχθεί το 1.810.000 τουρίστες που χρειάζεται για να καλύψει τον αριθμό που ανακοίνωσε τον Μάιο ο υπουργός Οικονομίας. Ο Gil ήξερε ότι μέχρι εκείνο τον μήνα μόνο 120 χιλιάδες τουρίστες είχαν εισέλθει στην Κούβα…

Σε αυτό το ανησυχητικό σενάριο, πρέπει να προστεθεί ότι, σε επικίνδυνο βαθμό ένα σημαντικό τμήμα της κουβανικής νεολαίας αποπολιτικοποιείται ολοένα και περισσότερο, ταυτίζοντας τον σοσιαλισμό με τον αγκυλωμένο επίσημο λόγο. Οι νέοι αντιπαραβάλλουν τη θριαμβολογία του Κομμουνιστικού Κόμματος με μια καθημερινή πραγματικότητα σε ολοένα μεγαλύτερη κρίση, που χαρακτηρίζεται από μεγάλη έλλειψη ειδών, μεγάλες ουρές για αγορά βασικών τροφίμων και μια σημαντική συγκέντρωση ειδών πρώτης ανάγκης που προσφέρονται σε καταστήματα όπου μπορείτε να πληρώσετε μόνο με κάρτες σε εξωτερικό συνάλλαγμα. Με αυτόν τον τρόπο, ένας σημαντικός τομέας της κουβανικής νεολαίας καταλήγει να απωθεί τις μαρξιστικές ιδέες, να πέφτει σε πολιτική απάθεια και στη χειρότερη περίπτωση να στρέφεται προς τα δεξιά. 

Ταυτόχρονα, αυτή η βαθιά οικονομική και πολιτική κρίση έχει φέρει στο προσκήνιο νέα πρόσωπα της κριτικής αριστεράς στην Κούβα. Οι περισσότεροι έχουν έναν κοινό παρονομαστή: βρίσκουν στο βιβλίο του Τρότσκι Η Προδομένη Επανάσταση, μια ανάλυση που τους είναι χρήσιμη για να κατανοήσουν την κουβανική κρίση. Εκτός από τις σταλινικές εκκαθαρίσεις, τις πολυπλοκότητες που συνεπάγεται ένα πολυεθνικό κράτος και τη χρονική απόσταση, αυτοί οι νέοι που τοποθετούνται δημόσια στα αριστερά του Κομμουνιστικού Κόμματος, ανακαλύπτουν πόσο τα επικίνδυνα χαρακτηριστικά της σοβιετικής γραφειοκρατίας αναπαράγονται στην κουβανική γραφειοκρατία. 

Αυτή η νεαρή σοσιαλιστική αριστερά βλέπει ότι η Κούβα σημαδεύεται ολοένα και περισσότερο από το χάσμα που χωρίζει την κουβανική γραφειοκρατία από την πραγματικότητα που ζει η πλειοψηφία, τον ξύλινο και κενό ιδεολογικό λόγο, την άνοδο των νέων οπορτουνιστών σε δημόσια αξιώματα, την ανισότητα στο επίπεδο ζωής μεταξύ των προνομιούχων ηγετών και της πλειοψηφίας των εργαζομένων, τα διπλά πολιτικά-ηθικά μέτρα και σταθμά, σημάδια που χαρακτηρίζουν ένα σοσιαλιστικό σχέδιο που έχει εκφυλιστεί πολιτικά. Η νέα κουβανική μαρξιστική αριστερά βρίσκει, επομένως, ένα σκηνικό πολύ παρόμοιο με αυτό που περιγράφει ο Τρότσκι στην Προδομένη Επανάσταση.

Η 9η Νοεμβρίου σηματοδοτεί και μια άλλη επέτειο, διαφορετική: την πτώση του Τείχους του Βερολίνου, το πρελούδιο της εξαφάνισης του λεγόμενου σοσιαλιστικού στρατοπέδου της Ανατολικής Ευρώπης και της οριστικής διάλυσης της Σοβιετικής Ένωσης στις 25 Δεκεμβρίου 1991. Πριν από τριάντα χρόνια η σοβιετική εργατική τάξη δεν ήξερε πώς να υπερασπιστεί τα δικαιώματά της, να κατευθύνει την πτώση της γραφειοκρατίας προς μια νέα επαναστατική διαδικασία και να πραγματοποιήσει την οικοδόμηση ενός πραγματικά σοσιαλιστικού συστήματος. Οι εκατοντάδες νέοι που πέρασαν το Τείχος του Βερολίνου εκείνη την 9η Νοεμβρίου 1989 δεν το έκαναν για να φέρουν την κόκκινη σημαία της επανάστασης στους συμπατριώτες τους Δυτικογερμανούς και να ανατρέψουν τον καπιταλισμό. Το έκαναν αναζητώντας μια αστική κοινωνία όπου υποσχόταν υψηλά επίπεδα κατανάλωσης. Χάρη στα ληστρικά χρηματοπιστωτικά προγράμματα που επέβαλλε -η Ελλάδα αποτελεί το πιο ακραίο παράδειγμα- η Γερμανία αποτελεί μια από τις κύριες οικονομικές δυνάμεις στον κόσμο. Όμως εάν πέσει η κουβανική κυβέρνηση, η Κούβα θα κατολισθήσει σε ένα υπανάπτυκτο καπιταλιστικό σύστημα που θα αντιστοιχεί στις χειρότερες οικονομίες του Τρίτου Κόσμου. Μια υποθετική πτώση της κουβανικής κυβέρνησης θα οδηγήσει μόνο στην ενθρόνιση ενός αντικομμουνιστικού καθεστώτος, με νεοφιλελεύθερες οικονομικές πολιτικές και προσανατολισμένου στα πολιτικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών. Το νεοφιλελεύθερο οικονομικό σχέδιο του Συμβουλίου για τη Δημοκρατική Μετάβαση που παρουσιάστηκε για το μέλλον της σοσιαλιστικής Κούβας, δείχνει μόνο ποια θα ήταν η μοίρα του έθνους της Καραϊβικής κάτω από ένα καπιταλιστικό καθεστώς. 

Εν μέσω μιας πολιτικής κρίσης που όλο και επιδεινώνεται, είναι επείγον καθήκον της κουβανικής κριτικής αριστεράς να δράσει ή τουλάχιστον να ανεβάσει γύρω της το επίπεδο συνείδησης. Κάθε νέος σοσιαλιστής πρέπει να διευρύνει τις ιδέες του στο πεδίο της δράσης του. Δείξτε στους συντρόφους στους τόπους εργασίας και σπουδής ότι τα λάθη που κάνει η κουβανική κυβέρνηση δεν είναι εγγενή στη σοσιαλιστική προοπτική, ότι ένας άλλος σοσιαλισμός, ναι, είναι δυνατός. Σταματήστε έτσι την επέκταση της πολιτικής απάθειας που λειτουργεί υπέρ της αντεπανάστασης. 

Ο Τρότσκι δεν είναι ένας προφήτης του Μαρξ. Το να τον βλέπεις έτσι τον καταστρέφεις. Ο Τρότσκι είναι ένα καθοριστικό μαρξιστικό όπλο για την κατανόηση και την παρέμβαση στην τρέχουσα κουβανική πολιτική κρίση. Είναι ήδη αντιληπτή η διαφορά στην πολιτική διορατικότητα των νεαρών Κουβανών που το έχουν ενσωματώσει και εκείνων που είτε εκπροσωπούν τη γραφειοκρατία είτε διακηρύσσουν έναν ταξικά συμφιλιωτικό σοσιαλισμό. Η πολιτική διαύγεια της νέας κουβανικής μαρξιστικής αριστεράς εκφράζεται στο ότι θεωρούν τον σοσιαλισμό ως ένα χειραφετητικό έργο βιώσιμο μόνο εάν οικοδομηθεί στη βάση της ελευθερίαςˑ αλλά μιας ελευθερίας και δημοκρατίας που χτίζεται και διευθύνεται από την εργατική τάξη. Ακριβώς επειδή είναι μαρξιστική, η νεαρή κουβανική σοσιαλιστική αριστερά έχει απορρίψει την αφελή αντίληψη ότι η οικονομική και η πολιτική εξουσία μπορούν να μοιραστούν εξίσου μεταξύ της αστικής τάξης και της εργατικής τάξης

Αυτό εξηγεί τη θέση της νέας κουβανικής μαρξιστικής αριστεράς ενόψει της διαδήλωσης της 15ης Νοεμβρίου: υπερασπίζεται το δικαίωμα στη διαδήλωση όσων αποφασίζουν να διαδηλώσουν αυτήν την ημέρα, αλλά ταυτόχρονα αρνείται να διαδηλώσει στις 15 Νοεμβρίου, αφού καταλαβαίνει ότι πρόκειται για σοβαρό πολιτικό λάθος να μοιραστεί το χώρο με εκπροσώπους νεοφιλελεύθερων οργανώσεων όπως το Συμβούλιο για τη Δημοκρατική Μετάβαση. Αυτή είναι η μεγάλη διαφορά μεταξύ του Ενιαίου Μετώπου του Τρότσκι και των Λαϊκών Μετώπων του Στάλιν. Το πρώτο συγκέντρωσε τις επαναστατικές δυνάμεις, ενώ στο δεύτερο οι κομμουνιστές μπορούσαν να συμμαχήσουν ακόμη και με πρόσωπα όπως ο στρατηγός Φουλχένσιο Μπατίστα [ο δικτάτορας που ανέτρεψε η Κουβανέζικη Επανάστραση Σ.τ.Μ]. 

Η κουβανική κυβέρνηση κήρυξε παράνομη τη διαδήλωση της 15ης Νοεμβρίου. Προειδοποίησε από τα επίσημα ΜΜΕ ότι όσοι συμμετέχουν στη διαδήλωση θα τιμωρηθούν βάσει του νόμου, ωστόσο μερικές φορές κάποιες νόμιμες αποφάσεις δεν φέρνουν μαζί τους την απαραίτητη πολιτική νομιμοποίηση. Αν και οι διαδηλώσεις της 15ης Νοεμβρίου έχουν σχεδόν μηδενική λαϊκή υποστήριξη, έχουν σημαντικό πολιτικό βάρος. Επομένως, η καταστολή τους θα είναι σοβαρό πολιτικό λάθος και παραβίαση του δικαιώματος της ειρηνικής διαμαρτυρίας. Είναι αλήθεια ότι η κριτική μαρξιστική αριστερά δεν πρέπει να συμμετάσχει στη διαδήλωση της 15ης Νοεμβρίου. Αλλά αν τοποθετηθεί υπέρ της καταστολής, θα κάνει το ίδιο λάθος με το να βαδίσει δίπλα στο Συμβούλιο για τη Δημοκρατική Μετάβαση. Αυτή είναι μια άλλη από τις μεγάλες διαφορές μεταξύ του σχεδίου του Στάλιν και της πολιτικής πρότασης του Τρότσκι. Η πρώτη έχει ως κεντρικό άξονα του πολιτικού της προγράμματος την καταστολή. Ο σοσιαλισμός του Τρότσκι στηρίζεται στην ελευθερία.

Σε αυτήν την κρίσιμη ώρα που ζει η Κούβα, ας έχουμε την πολιτική διαύγεια και τη μαχητικότητα να είμαστε και να κάνουμε δύο, τρεις, πολλούς Τρότσκι.

  • Το κείμενο αυτό του Frank García Hernández δημοσιεύτηκε στην ηλεκτρονική έκδοση των Comunistas στην Κούβα στις 9 Νοεμβρίου 2021

Μετάφραση Κ.Ο. –Σ.Μ.