ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ, ΕΥΡΩΠΗ - ΗΠΑ ΣΕ ΝΕΟ ΑΔΙΕΞΙΔΟ

 

Η απειλή του αποπληθωρισμού στην Ευρωζώνη δεν φαίνεται να… ξορκίζεται από την μείωση των επιτοκίων σε σχεδόν μηδενικά επίπεδα από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Η τάση του πληθωρισμού παραμένει αρνητική και η Ευρωζώνη -όπως και οι ΗΠΑ- δείχνει να έχει ξεμείνει από τα κλασσικά “εργαλεία” αναθέρμανσης της απασχόλησης και της οικονομίας.

Με άλλα λόγια ένα νέο κύμα ύφεσης στις κεντρικές οικονομίες της Ευρωζώνης και ειδικά στο τρίγωνο Γερμανία/Ιταλία/Γαλλία δεν θα μπορούσε αυτή την φορά να ανακοπεί με το κλασσικό “εργαλείο” μείωσης του κόστους χρηματοδότησης. Δηλαδή με την μείωση του βασικού επιτοκίου του ευρώ που έχει σχεδόν ισοπεδωθεί στο 0,25% της μονάδας! Ένα επίπεδο ιστορικά χαμηλό και ελάχιστα μακρυά από το κυριολεκτικά μηδενικό επιτόκιο!

Ο “προβληματισμός” αυτός κυριαρχεί στην εσωτερική συζήτηση του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΕΚΤ καθώς η παρατεταμένη διατήρηση των επιτοκίων σε τόσο χαμηλά επίπεδα υπό φυσιολογικές συνθήκες θα έπρεπε να έχει τροφοδοτήσει πληθωριστικές προσδοκίες και να είχε απομακρύνει τον πληθωρισμό από το 1% στο οποίο τείνει σήμερα με σταθερό τρόπο.

Με όρους αριθμητικής, η ΕΚΤ τροφοδοτεί, από τις αρχές της κρίσης εδώ και πέντε – έξι χρόνια, το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα με χρήμα το οποίο έχει αρνητικό πραγματικό επιτόκιο (αφού το επιτόκιο της ΕΚΤ παραμένει μικρότερο του πληθωρισμού), παρ’ όλα αυτά ο πληθωρισμός αντί να ανεβαίνει πέφτει.

Το ίδιο όμως έχει συμβεί και στις ΗΠΑ, όπου η FED έχει κάνει και ένα βήμα παραπάνω, εφαρμόζοντας επιπλέον των μηδενικών επιτοκίων, αλλεπάλληλα προγράμματα “ποσοτικής χαλάρωσης” (σ.σ. δηλαδή προγράμματα αγοράς μετοχών και ομολόγων, που ισοδυναμούν με “τύπωμα” χρήματος) τα τελευταία χρόνια. Και παρ’ όλα αυτά δεν έχει καταφέρει να πετύχει το ζητούμενο : την αναθέρμανση της οικονομίας πέρα από τα όρια της ασθενούς και επισφαλούς οικονομικής ανάκαμψης. Σ’ αυτήν την πολιτική η FED έχει ξοδέψει μέχρι σήμερα περισσότερα από δύο τρισ. δολάρια. Και δεν έχει πετύχει τίποτα, πέραν της μη κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος μετά την “¨πτώση” της Lehman Brothers.

Χαρακτηριστικό άλλωστε είναι ότι τόσο ο ΟΟΣΑ όσο και το ΔΝΤ έχουν επισημάνει στις τελευταίες Εκθέσεις τους την “προβληματική” αυτή σε σχέση με την οικονομία των ΗΠΑ, συνδυάζοντάς την με την συνολική αρνητική αναδίπλωση των προσδοκιών για τον ρυθμό ανάπτυξης του εμπορίου και της οικονομίας παγκόσμια.

Και το ερώτημα που τίθεται για την ΕΚΤ και την Ευρωζώνη, είναι τί μπορεί να κάνει απέναντι στον φαύλο κύκλο της υπερχρέωσης και ύφεσης, με την απειλή του αποπληθωρισμού προ των πυλών, όταν η διεθνής πείρα από την υιοθέτηση των προγραμμάτων “ποσοτικής χαλάρωσης” έχει αποδειχθεί πλέον ανεπαρκής να δώσει λύσεις, εξ ού και η απόφαση για το ξεφούσκωμα της νομισματικής φούσκας με το “tapering” (δηλαδή την απόφαση της FED να σταματήσει να τυπώνει χρήμα με την μορφή αγοράς τίτλων 85 δισ. δολ. κάθε μήνα).

Τι έγινε στις ΗΠΑ

Στις ΗΠΑ τα περίπου μηδενικά επιτόκια συνδυάστηκαν για σχεδόν τρία χρόνια με εκτεταμένα προγράμματα “ποσοτικής χαλάρωσης”, αφού προηγουμένως η FED είχε επίσης πάρει πάνω της τον κίνδυνο των τοξικών χαρτοφυλακίων των τραπεζών προκειμένου να τους δώσει τον χρόνο να ανακεφαλαιοποιηθούν.

Παρ’ όλα αυτά μετά από 3 – 4 χρόνια εφαρμογής αυτών των ρηξικέλευθων πολιτικών, η FED από την περασμένη άνοιξη (δηλώσεις Μπερνάνκι Μάιος 2013) αναγνωρίζοντας το νέο πρόβλημα που έχει δημιουργηθεί με τις νέες “φούσκες” που έχουν τροφοδοτηθεί από τα προγράμματα “ποσοτικής χαλάρωσης”, αποφάσισε να εξαγγείλει την σταδιακή “έξοδό της” από αυτά μέχρι τον Ιούνιο του 2014.

Με άλλα λόγια έκλεισε ένας κύκλος μιας πολιτικής που δεν πέτυχε το προσδοκόμενο αποτέλεσμα, δηλαδή να τροφοδοτήσει με μια νομισματική φούσκα την ανάκαμψη της οικονομίας.

Ευρώπη

Στην Ευρώπη η διαδικασία αυτή δεν ξεπέρασε ποτέ επί της ουσίας το πρώτο βήμα, δηλαδή την μείωση των επιτοκίων σε σχεδόν μηδενικά επίπεδα. Η ευρωπαϊκού τύπου “ποσοτική χαλάρωση” που είχε εξαγγείλει πριν από ένα περίπου χρόνο η ΕΚΤ, δηλαδή το πρόγραμμα αγοράς κρατικών ομολόγων (το περιβόητο ΟΜΤ) των χωρών που θα βρίσκονταν υπό την πίεση των αγορών, ποτέ δεν εφαρμόσθηκε και παραμένει μία εξαγγελία.

Και οι χώρες που βρέθηκαν υπό πίεση και κανονικά θα έπρεπε να έχουν στηριχθεί από το ΟΜΤ, αντ’ αυτού υποχρεώθηκαν σε “μνημονιακά” προγράμματα εξοντωτικής λιτότητας, όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Πορτογαλία, η Ισπανία, αλλά και σε μικρότερο βαθμό όλες οι ευρωπαϊκές χώρες.

Επίσης, το πρόγραμμα μεσοπρόθεσμης δανειοδότησης των τραπεζών με ένα τρισ. ευρώ στα τέλη του 2011 – αρχές του 2012 (LTROs) ενεργοποιήθηκε εξ ανάγκης για να προστατευθούν οι τράπεζες εν όψει του ελληνικού κουρέματος των ομολόγων (PSI), διαδικασία για την οποία κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει το πόσο επικίνδυνη θα μπορούσε να αποδειχθεί για το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.

Και από το ένα τρισ. ευρώ των LTROs τα μισά περίπου έχουν επιστραφεί στην ΕΚΤ ενώ παράλληλα η ευρω-τράπεζα “αποστειρώνει” διαρκώς με δημοπρασίες την πλεονάζουσα ρευστότητα που θα μπορούσε να είναι ένα μικρό υποκατάστατο της ευρωπαϊκής “ποσοτικής χαλάρωσης”…

Το αδιέξοδο

Με άλλα λόγια η αμερικάνικη εμπειρία, αλλά και η γρήγορη εξάντληση της περιβόητης Abenomics στην Ιαπωνία, βάζουν την Ευρωζώνη μπροστά σε ένα πραγματικό νέο αδιέξοδο.

Και αυτό γιατί θα πρέπει να απαντήσει στην κρίση με “εργαλεία” διαφορετικά και πέραν εκείνων που χρησιμοποίησαν ΗΠΑ και Ιαπωνία, και δεν κατάφεραν να έχουν το αποτέλεσμα που ήθελαν στην οικονομία. Και επίσης “εργαλεία” πέρα από εκείνα που χρησιμοποίησε η ίδια η ΕΚΤ μέχρι σήμερα χωρίς αποτέλεσμα, ή μάλλον με αποτέλεσμα που έφερε και νέα προβλήματα όπως την άμεση απειλή του αποπληθωρισμού…

Αν μάλιστα η επιβράδυνση της παγκόσμιας οικονομίας, όπως βεβαιώνει ο ΟΟΣΑ, τροφοδοτήσει μια σοβαρή διολίσθηση της τιμής του πετρελαίου (σε συνδυασμό με την συναλλαγματική “σκληρότητα” του ευρώ έναντι του δολαρίου) τότε η απειλή του αποπληθωρισμού θα είναι πολύ πιο γρήγορα πραγματικότητα για την ευρωζώνη από όσο μπορούν να την ανακόψουν οι παρεμβάσεις της ΕΚΤ.
Γιάν. Aγγ.